Bộ Công Thương nói gì về con số nhập siêu nửa đầu năm 2026?

Tại cuộc họp báo thường kỳ chiều ngày 7/7, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu Trần Thanh Hải đã giải đáp những thắc mắc xoay quanh kết quả nhập siêu của Việt Nam trong nửa đầu năm 2026.

Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu Trần Thanh Hải trả lời tại cuộc họp báo. Ảnh: Lê Hồng Nhung - Mekong ASEAN

Sau 10 năm xuất siêu liên tục, nửa đầu năm 2026, Việt Nam chứng kiến con số nhập siêu kỷ lục với 16,6 tỷ USD. Trả lời câu hỏi của phóng viên về tác động của kết quả này lên nền kinh tế tại cuộc họp báo thường kỳ của Bộ Công Thương chiều ngày 7/7, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu Trần Thanh Hải cho rằng, để đánh giá con số này cần nhìn sâu hơn vào cơ cấu các nhóm hàng nhập khẩu, đặc biệt là các nhóm hàng chiếm tỷ trọng lớn.

Theo ông, nhóm điện tử, máy vi tính và linh kiện đạt kim ngạch nhập khẩu khoảng 110 tỷ USD, tăng tới 62% so với cùng kỳ năm trước; máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng đạt khoảng 34,6 tỷ USD, tăng 22,9%. Tổng kim ngạch hai nhóm này chiếm khoảng 51% tỷ trọng nhập khẩu, điều này phản ánh nhu cầu nhập khẩu linh kiện, máy móc, thiết bị nhằm phục vụ đầu tư, lắp đặt và sản xuất trong nước đang tăng rất mạnh.

Bên cạnh đó, nhóm năng lượng và nhiên liệu cũng tăng trưởng đáng kể. Trong đó, nhập khẩu xăng dầu đạt khoảng 5,8 ty USD, tăng 7,3% (lượng chỉ tăng nhẹ 1% do tác động của xung đột đẩy giá lên cao); dầu thô với trị giá 4,6 tỷ USD, tăng 17%; than đạt 4,6 tỷ USD, tăng 21%.

Ngoài ra, một số nhóm hàng nguyên liệu khác như sắt thép, hóa chất, chất dẻo và sản phẩm từ chất dẻo, nguyên phụ liệu dệt may, da giày... cũng tăng trưởng so với cùng kỳ năm trước. Ông Hải nhận định, đây đều là các nhóm hàng phục vụ trực tiếp cho sản xuất, phản ánh nhu cầu đầu tư và mở rộng sản xuất của doanh nghiệp.

Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu nhấn mạnh, nhập siêu có thể tạo áp lực nhất định trong ngắn hạn đối với một số chỉ tiêu kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, xét về bản chất, mặt hàng nhập khẩu chủ yếu hiện nay là nguyên liệu, máy móc, thiết bị phục vụ cho sản xuất và đầu tư. Do đó, thời gian tới, đây sẽ là nguồn lực bứt phá, đẩy mạnh cho xuất khẩu.

Ông Hải cũng lưu ý, nếu đánh giá tổng thể cán cân thanh toán, ngoài cán cân thương mại còn có các nguồn thu quan trọng từ đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), dịch vụ và các dòng vốn khác, do đó mức nhập siêu hiện vẫn trong tầm kiểm soát. “Bộ Công Thương cùng bộ ngành sẽ tiếp tục theo dõi chặt chẽ diễn biến xuất nhập khẩu thời gian tới,” ông Hải cho hay.

Tại cuộc họp, đại diện Cục Xuất nhập khẩu cũng đã đưa ra các giải pháp nhằm đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu trong các tháng cuối năm. Cụ thể, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục thúc đẩy khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA).

“Vừa rồi Bộ đã chủ trì kết thúc đàm phán hiệp định EFTA giữa Việt Nam và Hiệp hội Thương mại tự do châu Âu. Nếu hiệp định này chính thức được ký kết, đây sẽ là FTA thứ 18 của Việt Nam và sẽ tạo thêm cơ hội cho xuất khẩu giai đoạn tới,” ông Hải chia sẻ tại cuộc họp.

Thứ hai, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục đẩy mạnh xúc tiến thương mại, phát huy vai trò của hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài trong kết nối doanh nghiệp với các nhà nhập khẩu và hệ thống phân phối quốc tế.

Bộ cũng sẽ tăng cường kiểm soát gian lận thương mại, gian lận xuất xứ; đẩy mạnh xác minh xuất xứ đối với các nhóm hàng có kim ngạch lớn. Đồng thời theo dõi sát diễn biến nhập khẩu các mặt hàng năng lượng và nguyên liệu đầu vào để có biện pháp điều hành phù hợp.

“Không còn là câu chuyện sản lượng”

Liên quan đến mặt hàng cụ thể, trả lời câu hỏi của phóng viên về vấn đề xuất khẩu chè của Việt Nam, ông Trần Thanh Hải cho hay, 6 tháng đầu năm 2026 Việt Nam đã xuất khẩu 51.000 tấn chè với trị giá 89 triệu USD, giảm 11% về lượng và 7% về kim ngạch so với cùng kỳ năm trước. Các thị trường xuất khẩu chè lớn hiện nay là Pakistan, Đài Loan (Trung Quốc), Mỹ, Nga, Trung Quốc.

Riêng với thị trường Trung Quốc, ông Hải cho biết đây là thị trường có quy mô lớn, vị trí địa lý gần, tương đồng văn hóa và thói quen tiêu dùng với Việt Nam.

Số liệu từ Cục Hải quan cho biết, Việt Nam hiện xuất khẩu chè sang khoảng 18 thị trường trên thế giới. Ảnh minh họa: Đức Anh - Mekong ASEAN

Tuy nhiên, dù thị phần chè của Việt Nam tại Trung Quốc đạt khoảng 12%, nhưng chè xuất khẩu sang thị trường này chủ yếu thuộc phân khúc sản phẩm thô, nguyên liệu thô, giá trị gia tăng chưa cao, đặc biệt chưa có thương hiệu Việt đủ lực cạnh tranh với các thị trường xuất khẩu khác tại Trung Quốc.

“Chính vì vậy, khi Trung Quốc chuyển từ ưu tiên nhập khẩu sản lượng lớn sang sản phẩm có thương hiệu, truy xuất nguồn gốc, đây sẽ là cơ hội lớn để ngành chè thay đổi, trước hết là thay đổi tư duy về sản xuất và xuất khẩu,” ông Hải nhấn mạnh.

Tại cuộc họp, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cũng đưa ra ba khuyến nghị với doanh nghiệp chè: tập trung nâng cao chất lượng nguyên liệu, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật cà đáp ứng truy xuất nguồn gốc. “Đây có lẽ là ba yêu cầu quan trọng nhất với xuất khẩu các mặt hàng nông sản nói chung và chè nói riêng nếu muốn tiếp tục tăng trưởng, đặc biệt khi thị trường lớn như Trung Quốc ngày càng nâng cao yêu cầu nhập khẩu,” ông Hải chia sẻ.

Thời gian tới, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp trong việc cung cấp thông tin thị trường, cảnh báo về những thay đổi chính sách, cũng như hỗ trợ doanh nghiệp tham gia hội chợ triển lãm, kết nối doanh nghiêp với hệ thống phân phối nhập khẩu.

Quy định quản lý xe nhập khẩu biếu, tặng cần phù hợp

Trả lời câu hỏi về dự thảo quy định quản lý xe nhập khẩu theo diện quà biếu, quà tặng và tài sản di chuyển, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu Trần Thanh Hải cho biết, dự thảo hiện vẫn trong quá trình hoàn thiện và Bộ Công Thương đã báo cáo Chính phủ theo quy định.

Theo ông Hải, việc xây dựng quy định mới được thực hiện trên ba nguyên tắc: bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành, đặc biệt là Nghị định số 116/2017/NĐ-CP về quản lý sản xuất nhập khẩu ô tô.

Quyết định này cũng cần đưa ra quy định cụ thể, thủ tục phù hợp để tránh tình trạng có thể bị lợi dụng, sử dụng hình thức phi thương mại để hoạt động thương mại. Bên cạnh đó, xây dựng cơ sở thông tin về doanh nghiệp xuất nhập khẩu để hình thành cơ sở dữ liệu phục vụ công tác quản lý.

Trong quá trình xây dựng, Bộ Công Thương đã tổ chức lấy ý kiến rộng rãi các Bộ, ngành liên quan; công khai toàn văn dự thảo để các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp tham gia góp ý.

Đối với đề xuất quản lý hoạt động đăng ký, sang tên, chuyển nhượng phương tiện sau khi nhập khẩu, ông Hải cho biết Bộ Công Thương đã nghiên cứu các ý kiến của các Bộ, ngành. Theo ông, nếu triển khai các biện pháp quản lý sau thông quan, việc áp dụng có thể ảnh hưởng đến quyền sở hữu và quyền định đoạt tài sản của công dân; đồng thời các cơ quan quản lý Nhà nước sẽ thêm nguồn lực giám sát.

"Do đó, Bộ Công Thương trước hết sẽ tập trung tăng cường kiểm soát ở khâu nhập khẩu; tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ các ý kiến góp ý để hoàn thiện dự thảo trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định," ông Hải khẳng định.

Xuất nhập khẩu năm 2026: Chờ lực đẩy xuất khẩu vào cuối năm

Tạm ngắt mạch thặng dư 10 năm bằng kết quả nhập siêu kỷ lục 13,8 tỷ USD trong 5 tháng qua, thương mại Việt Nam đang tích lũy tư liệu sản xuất, sẵn sàng cho chu kỳ tăng tốc bứt phá vào nửa cuối năm 2026.

Xu hướng các thị trường xuất khẩu nửa cuối năm

Ngày 7/7, tại hội nghị giao ban thương vụ quý 2/2026, các tham tán thương mại đã gửi về một thông điệp tương đối đồng nhất về xu hướng tại các thị trường xuất khẩu của Việt Nam nửa cuối năm.