Phát biểu tại tọa đàm “Từ IPO đến giá trị dài hạn” tổ chức chiều 21/10, bà Lê Thị Việt Nga, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), cho biết thị trường chứng khoán ngày càng thể hiện rõ vai trò cung ứng vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế. Trong bối cảnh Việt Nam bước sang giai đoạn phát triển mới, nhu cầu vốn phục vụ mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ và chuyển đổi số ngày càng lớn, hoạt động chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) là một kênh huy động quan trọng.

Tuy nhiên, theo bà Nga, phát triển IPO cần hướng đến giá trị bền vững cho doanh nghiệp và nhà đầu tư, thay vì chỉ tập trung mở rộng quy mô. Đây cũng là yêu cầu đặt ra trong quá trình hội nhập và hướng tới dấu mốc 30 năm thành lập ngành Chứng khoán Việt Nam.

"Phát triển thị trường IPO không chỉ là tăng số lượng doanh nghiệp chào bán hay quy mô hoạt động, mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng doanh nghiệp, tính minh bạch và hiệu quả sử dụng nguồn vốn huy động từ công chúng," bà Nga chia sẻ tại Tọa đàm do Báo Tuổi trẻ tổ chức.

Bà Lê Thị Việt Nga, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) chia sẻ tại sự kiện. Ảnh: Thu Trang/Mekong ASEAn

Quy mô IPO tăng, thời gian niêm yết được rút ngắn

Theo số liệu được Phó Chủ tịch UBCKNN cung cấp, tổng giá trị huy động vốn qua thị trường chứng khoán và thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tăng từ khoảng 413.000 tỷ đồng năm 2023 lên 550.000 tỷ đồng năm 2024 và 764.000 tỷ đồng năm 2025. Riêng 9 tháng đầu năm 2026, giá trị huy động đạt 564.000 tỷ đồng.

Hoạt động IPO cũng ghi nhận thay đổi đáng kể về quy mô vốn. Trong giai đoạn 2021 - 2024, có 16 doanh nghiệp thực hiện IPO, huy động tổng cộng 6.500 tỷ đồng. Từ cuối năm 2025 đến tháng 10/2026, dù chỉ có 10 doanh nghiệp IPO, tổng số vốn huy động đã đạt 60.900 tỷ đồng, gấp hơn 9 lần cả giai đoạn 4 năm trước đó.

Trong số 10 doanh nghiệp này, 7 doanh nghiệp đã hoàn tất niêm yết, còn 3 doanh nghiệp đang thực hiện các thủ tục liên quan.

Ảnh: BTC

Bà Nga cho biết những điều chỉnh trong quy định pháp luật chứng khoán theo hướng gắn IPO với niêm yết đã góp phần rút ngắn thời gian từ IPO đến niêm yết, từ 90 ngày xuống còn 30 ngày. Việc đẩy nhanh đưa cổ phiếu lên sàn vừa bổ sung nguồn cung chất lượng, mở rộng quy mô hàng hóa trên thị trường, vừa nâng cao khả năng huy động vốn trung và dài hạn của doanh nghiệp.

Thời gian qua, Chính phủ, Bộ Tài chính và UBCKNN đã triển khai đồng bộ các giải pháp hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường kinh doanh, tháo gỡ khó khăn, phát triển nguồn cung và cơ sở nhà đầu tư, đồng thời tăng cường kỷ cương, kỷ luật thị trường.

Trong thời gian tới, mục tiêu xuyên suốt là phát triển thị trường chứng khoán ổn định, an toàn, lành mạnh, hiệu quả, bền vững và hội nhập, trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng của nền kinh tế.

Để thực hiện mục tiêu này, cơ quan quản lý tập trung vào 4 định hướng lớn. Cùng với phát triển thị trường và mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho các doanh nghiệp có tiềm năng tăng trưởng, đổi mới sáng tạo, cơ quan quản lý sẽ thúc đẩy chào bán cổ phiếu, trái phiếu ra công chúng gắn với niêm yết.

Hai định hướng còn lại là đa dạng hóa sản phẩm tài chính, đáp ứng nhu cầu vốn trung và dài hạn, phù hợp với khẩu vị rủi ro của nhà đầu tư tổ chức; đồng thời thu hút dòng vốn đầu tư dài hạn từ các quỹ và tổ chức trong nước, quốc tế.

Sáu nhóm giải pháp mở rộng và nâng chất thị trường chứng khoán

Để hiện thực hóa các định hướng trên, bà Nga cho biết Chính phủ, Bộ Tài chính và UBCKNN đã và đang triển khai 6 nhóm giải pháp chủ yếu, bao quát từ thể chế, độ mở thị trường đến hàng hóa, nhà đầu tư, hạ tầng và giám sát.

Trước hết, cơ quan quản lý tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật nhằm bảo đảm tính đồng bộ, minh bạch, phù hợp với thông lệ quốc tế và cải thiện môi trường kinh doanh. Chính phủ đã trình Quốc hội dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán để xem xét, thông qua tại kỳ họp thứ hai trong tháng 10/2026.

Song song với hoàn thiện pháp lý là tháo gỡ các vướng mắc trên cơ sở đề xuất của tổ chức xếp hạng và tổ chức đầu tư toàn cầu, qua đó tăng độ mở của thị trường, phù hợp với thông lệ quốc tế.

Một nhiệm vụ trọng tâm là triển khai mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP) cho thị trường cơ sở, dự kiến vào đầu năm 2027. Các quy định về tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài cũng sẽ được rà soát, hoàn thiện theo hướng giảm hạn chế tại những ngành, nghề không thuộc lĩnh vực trọng yếu liên quan đến an ninh, quốc phòng.

Về hàng hóa, cơ quan quản lý định hướng đẩy mạnh chào bán chứng khoán ra công chúng gắn với niêm yết, khuyến khích các doanh nghiệp có năng lực tài chính và quản trị tốt tham gia thị trường, trong đó có doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

Hệ thống chỉ số cũng sẽ được đa dạng hóa, phát triển thêm các chỉ số cơ sở phục vụ thị trường chứng khoán phái sinh thông qua phối hợp, tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế, tổ chức cung cấp chỉ số và quỹ đầu tư trong, ngoài nước.

Ở phía nhà đầu tư, cơ quan quản lý tiếp tục triển khai đề án của Bộ Tài chính về tái cấu trúc cơ sở nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ. Hoạt động đào tạo, phổ biến kiến thức, tuyên truyền và cung cấp thông tin về chứng khoán, thị trường chứng khoán cho nhà đầu tư trong nước và quốc tế cũng được tăng cường.

Cùng với phát triển nguồn cung và cầu, chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ hiện đại và hiện đại hóa hạ tầng giao dịch, thanh toán tiếp tục được đẩy mạnh. Ngoài lộ trình triển khai CCP, cơ quan quản lý sẽ nghiên cứu bổ sung các cơ chế và loại lệnh giao dịch mới phù hợp với tình hình thị trường.

Nhóm giải pháp còn lại là tăng cường giám sát, kiểm tra, thanh tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, nhằm bảo đảm tính công khai, minh bạch và công bằng trên thị trường chứng khoán.

Theo bà Lê Thị Việt Nga, cơ quan quản lý sẽ tiếp tục tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy chào bán chứng khoán ra công chúng gắn với niêm yết. Ảnh: BTC

Doanh nghiệp nên chọn thời điểm IPO từ nội lực

Chia sẻ về thời điểm thực hiện IPO, ông Trịnh Thanh Cần, Tổng Giám đốc CTCP Chứng khoán Kafi, cho rằng mỗi doanh nghiệp có vòng đời và các giai đoạn phát triển khác nhau, trong khi thị trường luôn vận động qua những chu kỳ tăng, giảm. Vì vậy, quyết định IPO nên dựa nhiều hơn vào nội lực doanh nghiệp, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào diễn biến thị trường.

Theo ông Cần, thị trường tăng giá có thể tạo điều kiện thuận lợi cho việc huy động vốn, nhưng doanh nghiệp vẫn có thể thực hiện các đợt phát hành bổ sung sau IPO. Nhìn về dài hạn, IPO không phải đích đến hay thời điểm để cổ đông thoái vốn, thu tiền về, mà là bước mở rộng cơ sở cổ đông và huy động lượng vốn phù hợp để nắm bắt cơ hội tăng trưởng.

"Nếu chỉ chờ đến khi thị trường nóng lên mới chào bán, doanh nghiệp có thể bỏ lỡ thời điểm cần nguồn lực để mở rộng quy mô. Do đó, điều cần cân nhắc trước hết là doanh nghiệp đã sẵn sàng đến đâu và nguồn vốn huy động sẽ phục vụ giai đoạn phát triển nào," lãnh đạo Kafi chia sẻ.

Đánh giá bối cảnh thị trường, ông Cần cho rằng nền kinh tế và thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn có những nền tảng tích cực, thể hiện ở tăng trưởng GDP cùng kết quả doanh thu, lợi nhuận của các doanh nghiệp niêm yết từ đầu năm.

Theo ông, dù thanh khoản thị trường có thời điểm ở mức thấp, Việt Nam vẫn ghi nhận những thương vụ IPO thuộc nhóm 10 thương vụ lớn nhất Đông Nam Á trong giai đoạn vừa qua.

Bên cạnh đó, việc thị trường được nâng hạng cùng những thay đổi về hạ tầng, pháp lý, công nghệ và sản phẩm đang mở ra dư địa tăng trưởng trong tương lai. Từ góc nhìn này, ông Cần đánh giá đây là giai đoạn nhà đầu tư có thể bắt đầu xem xét đầu tư và cũng không phải thời điểm bất lợi đối với những doanh nghiệp muốn tìm kiếm cổ đông đồng hành dài hạn.

Với Kafi, việc cân nhắc huy động vốn trong năm 2026 xuất phát từ quá trình chuẩn bị về tổ chức, nhân sự, công nghệ và sản phẩm trong những năm trước đó.

Ông Cần cho biết từ năm 2022, công ty bước vào giai đoạn tái cấu trúc toàn diện và sử dụng tên gọi Kafi. Doanh nghiệp thu hút đội ngũ lãnh đạo mới cùng nhân sự có năng lực trên thị trường, hướng đến xây dựng công ty chứng khoán theo mô hình công nghệ mới, đồng thời phát triển các mảng kinh doanh hiện đại bên cạnh hoạt động truyền thống.

Năm 2022 được xác định là giai đoạn tái định vị và tái cấu trúc. Công ty tập trung tuyển dụng nhân sự, xây dựng những nền tảng công nghệ ban đầu để triển khai các sản phẩm chứng khoán cơ bản.

Trong hai năm 2023 - 2024, Kafi mở rộng sang các sản phẩm khác, trong đó có chứng khoán phái sinh. Đặc biệt, năm 2024, công ty phát triển mảng Wealthtech (ứng dụng công nghệ vào các dịch vụ đầu tư và quản lý tài sản), ứng dụng công nghệ vào hoạt động đầu tư, tích lũy và quản lý tài sản.

Sau IPO, một trong những trọng tâm của Kafi là tiếp tục mở rộng mảng Wealthtech. Theo ông Cần, các sản phẩm thu nhập cố định do công ty phân phối hiện đã tiếp cận khoảng 500.000 khách hàng. Trong năm 2027, doanh nghiệp hướng tới quy mô một triệu khách hàng.

Đồng thời, công ty dự kiến nâng quy mô tài sản trên nền tảng từ khoảng 10.000 tỷ đồng hiện nay lên 15.000 - 20.000 tỷ đồng. Ông Cần giải thích đây là những tài sản như chứng chỉ tiền gửi và trái phiếu ngân hàng được Kafi phân phối đến khách hàng.

Cùng với mở rộng kinh doanh, việc trở thành doanh nghiệp có cơ sở nhà đầu tư rộng hơn cũng đặt ra yêu cầu cập nhật thông tin thường xuyên cho cổ đông.

Theo kế hoạch được ông Cần chia sẻ, Kafi sẽ cung cấp thông tin về tiến độ phát triển mảng Wealthtech, quy mô sản phẩm và hiệu quả kinh doanh mà các hoạt động này mang lại. Công ty cũng sẽ cập nhật chất lượng tài sản và tình hình thanh khoản dựa trên các nội dung báo cáo định kỳ gửi cơ quan quản lý.

Thay vì chỉ cung cấp những báo cáo mang tính kỹ thuật, doanh nghiệp dự kiến trình bày thông tin theo cách đơn giản, sinh động và dễ hiểu hơn. Mục tiêu là giúp cổ đông nắm được hoạt động kinh doanh, hiểu cơ sở của quá trình tăng trưởng và có thêm niềm tin vào khả năng phát triển bền vững của công ty.

Bên cạnh báo cáo về mục đích sử dụng vốn và hiệu quả sử dụng nguồn lực, Kafi cũng sẽ thường xuyên cập nhật các hoạt động cải tiến công nghệ đến thị trường.

Thúc đẩy IPO quy mô lớn, đưa doanh nghiệp FDI lên sàn

Định hướng phát triển thị trường chứng khoán sau nâng hạng

Sửa Luật Chứng khoán: Đề xuất nới điều kiện IPO