Trao đổi với báo chí tại buổi họp báo về công nghệ bán dẫn Nhật Bản và hợp tác giữa Việt Nam và Nhật Bản trong lĩnh vực này do Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) tại Việt Nam tổ chức chiều 14/10, Giáo sư Usagawa Tsuyoshi, chuyên gia trong lĩnh vực chất bán dẫn và đào tạo nguồn nhân lực, cố vấn đặc biệt của Trường Đại học Việt Nhật (VJU), dẫn chứng kết quả một khảo sát gần đây tại Nhật Bản cho thấy, chỉ riêng 8 tập đoàn hàng đầu của nước này đã cần tới khoảng 40.000 kỹ sư bán dẫn mới trong vòng 10 năm tới, tương đương 20.000 người mỗi 5 năm.

"Con số này phản ánh nhu cầu rất lớn về nguồn nhân lực trong lĩnh vực bán dẫn ở Nhật Bản. Điều này cũng xảy ra tương tự ở các nền kinh tế công nghiệp khác," Giáo sư Usagawa Tsuyoshi nói.

Cũng theo Giáo sư Tsuyoshi, Việt Nam đang ở thời điểm thuận lợi để phát triển ngành công nghiệp bán dẫn. Tuy nhiên, Việt Nam hiện mới có hơn 40 doanh nghiệp hoạt động trong chuỗi giá trị bán dẫn, tập trung chủ yếu tại Hà Nội, TP HCM và Đà Nẵng.

Các doanh nghiệp này phần lớn tham gia ở khâu thiết kế, nghiên cứu và phát triển (fabless) và đóng gói – thử nghiệm (OSAT), trong khi các khâu đầu chuỗi như gia công chế tạo wafer (fab) vẫn còn "vắng bóng".

"Việc mở rộng sang các công đoạn phức tạp hơn - như đóng gói tiên tiến và chế tạo wafer, được xem là cần thiết để Việt Nam xây dựng năng lực sản xuất hoàn chỉnh, đồng thời nâng cao yêu cầu về nhân lực chuyên sâu," Giáo sư Tsuyoshi nhấn mạnh.

Đánh giá về Chương trình "Phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050" của Việt Nam, trong đó mục tiêu chung là đến năm 2030 phải đào tạo được ít nhất 50.000 nhân lực có trình độ từ đại học trở lên phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn, Giáo sư Tsuyoshi cho rằng với thị trường Việt Nam - nơi có tốc độ phát triển kinh tế cao, có nhiều công ty đang xúc tiến mở nhà máy tại Việt Nam, mục tiêu đào tạo 50.000 nhân lực bán dẫn cung cấp cho thị trường không phải con số không khả thi, nếu được triển khai đồng bộ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các trường đại học.

"Tại Việt Nam, Chương trình Cử nhân công nghệ kỹ thuật chip bán dẫn của Trường Đại học Việt Nhật khai giảng vào tháng 9/2025, được xây dựng nhằm góp phần thực hiện chiến lược phát triển nhân lực bán dẫn của Việt Nam. Chương trình kéo dài 5 năm, dự kiến tuyển sinh 100 sinh viên mỗi năm và thu hút thêm một lượng lớn sinh viên từ các ngành kỹ thuật khác chuyển sang, hướng đến mục tiêu đào tạo khoảng 400 kỹ sư bán dẫn vào năm 2030.

Đây là một trong những chương trình đầu tiên ở Việt Nam được thiết kế với sự tham gia của các đối tác học thuật như Đại học Tokyo và Đại học Kumamoto - hai cơ sở đào tạo hàng đầu về công nghệ bán dẫn tại Nhật Bản, cùng với sự hỗ trợ từ liên minh bán dẫn với thành viên là các trường đại học chuyên ngành của Nhật Bản," Giáo sư Usagawa thông tin.

Chia sẻ tại buổi họp báo, PGS TS Bùi Nguyên Quốc Trình, Giám đốc Chương trình đào tạo công nghệ kỹ thuật chip bán dẫn của Trường Đại học Việt Nhật (VJU),cho rằng lĩnh vực bán dẫn đòi hỏi cao về kỹ năng thực hành và tư duy liên ngành.

Đại học Quốc gia Hà Nội, đơn vị chủ quản của VJU, hiện có bốn cơ sở đào tạo liên quan đến ngành bán dẫn, gồm Trường Đại học Việt Nhật, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Trường Đại học Công nghệ và Viện Công nghệ Thông tin, cùng với Viện Vật liệu Tiên tiến và Bán dẫn được thành lập năm 2024.

Theo PGS TS Trình, hệ sinh thái này đang mở ra cơ hội hợp tác sâu rộng giữa các viện, nhà trường và doanh nghiệp trong và ngoài nước, góp phần thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động.

Cũng theo vị chuyên gia này, mô hình hợp tác “đại học – doanh nghiệp – viện nghiên cứu” là hướng đi quan trọng giúp Việt Nam phát triển nguồn nhân lực bán dẫn theo hướng bền vững. Việc tăng cường liên kết đào tạo, học tập qua dự án và thực hành tại doanh nghiệp được xem là giải pháp thiết thực giúp sinh viên sẵn sàng tham gia thị trường lao động sau khi tốt nghiệp.

Về tiềm năng ngành bán dẫn tại Việt Nam, ông Trình cho biết, một số tập đoàn lớn trong nước như Viettel và FPT đã mở rộng hoạt động sang lĩnh vực bán dẫn, từ thiết kế chip viễn thông đến chip phục vụ công nghệ thông tin (IoT) và trí tuệ nhân tạo (AI). Trong đó, Viettel đang xúc tiến kế hoạch xây dựng nhà máy đúc chip đầu tiên tại Việt Nam, được kỳ vọng sẽ bổ sung mắt xích còn thiếu trong chuỗi cung ứng bán dẫn quốc gia.

Bên cạnh đó, Bộ Thông tin và Truyền thông đang hoàn thiện Chiến lược phát triển ngành bán dẫn Việt Nam đến năm 2045, với mục tiêu đưa Việt Nam vào nhóm 10 quốc gia có năng lực thiết kế bán dẫn hàng đầu thế giới và đào tạo khoảng 50.000 kỹ sư bán dẫn đến năm 2030.

Với tiềm năng như vậy, theo PGS TS Trình, thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở việc “đào tạo đủ người”, mà là đào tạo đúng năng lực mà doanh nghiệp cần. Ông cho rằng quá trình trao quyền tự chủ mạnh mẽ hơn cho các trường đại học sẽ tạo điều kiện để tăng cường hợp tác với khu vực tư nhân và mở rộng liên kết quốc tế trong đào tạo.

Với những điều kiện cả trong và ngoài nước, các chuyên gia tham dự sự kiện đều chung đánh giá Việt Nam đang đứng trước một “cơ hội vàng” để phát triển nguồn nhân lực bán dẫn - yếu tố then chốt giúp quốc gia bứt phá trong chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu. Các chương trình đào tạo như của Trường Đại học Việt Nhật được đánh giá là nền tảng ban đầu quan trọng, góp phần hình thành hệ sinh thái nhân lực cho lĩnh vực này.

Tuy nhiên, để đạt mục tiêu 50.000 kỹ sư đến năm 2030, các cơ sở giáo dục và trung tâm đào tạo trong nước cần tiếp tục mở rộng quy mô, đa dạng hóa chương trình và gắn kết chặt chẽ hơn với nhu cầu thực tế của thị trường.