Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng vừa ký Quyết định số 1177 ngày 30/6 phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch sử dụng đất quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Mục tiêu điều chỉnh quy hoạch nhằm đảm bảo nhu cầu sử dụng đất để thực hiện mục tiêu, chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn 2026 - 2030, phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng GDP giai đoạn 2026 - 2030 từ 10%/năm trở lên.

Phân bổ không gian sử dụng đất dựa trên tiềm năng 6 vùng kinh tế - xã hội

Không gian sử dụng đất trên cả nước được phân bổ bài bản dựa trên tiềm năng sinh thái nông nghiệp, lợi thế hành lang kinh tế ven biển của 6 vùng kinh tế - xã hội. Việc phân bổ này tuân thủ nguyên tắc cân đối giữa an ninh lương thực, bảo vệ môi trường, phát triển văn hóa, củng cố quốc phòng và giữ vững sự cân bằng của các hệ sinh thái tự nhiên.

Vùng trung du và miền núi phía Bắc: Trọng tâm ưu tiên là bảo vệ và khôi phục rừng đầu nguồn nhằm bảo đảm an ninh môi trường sinh thái. Khu vực này sẽ sử dụng hiệu quả nguồn nước hồ đập, đồng thời phát huy tối đa lợi thế về khoáng sản, du lịch bản sắc và kinh tế cửa khẩu. Không gian phát triển được định hình bởi các hành lang kinh tế hướng tâm về Hà Nội và kết nối quốc tế, tạo động lực bứt phá mạnh mẽ cho kinh tế vùng biên.

Vùng đồng bằng sông Hồng: Định hướng xây dựng Thủ đô Hà Nội thành đô thị thông minh, xanh và an toàn, đồng thời bồi đắp khu vực Hải Phòng - Quảng Ninh thành trung tâm kinh tế biển gắn với cảng quốc tế Lạch Huyện. Vùng ưu tiên phát triển công nghiệp, dịch vụ hiện đại gắn với đô thị hóa và hạ tầng giao thông đồng bộ. Riêng khu vực phía Nam của vùng sẽ tập trung cho nông nghiệp công nghệ cao, lúa chất lượng và công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng.

Vùng Bắc Trung Bộ: Đặt trọng tâm vào bảo vệ rừng phòng hộ đầu nguồn để nâng cao năng lực ứng phó thiên tai và biến đổi khí hậu. Động lực kinh tế của vùng nằm ở việc tăng cường liên kết, phát triển hệ thống đô thị, trung tâm du lịch ven biển và khai thác hiệu quả các hành lang kinh tế Bắc - Nam gắn liền với chuỗi dịch vụ cảng biển.

Vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên: Hướng tới nâng cao hiệu quả các khu kinh tế, công nghiệp chế biến và phát triển đột phá năng lượng sạch, năng lượng tái tạo cùng năng lượng hạt nhân. Vùng sẽ ưu tiên xây dựng mạng lưới cao tốc, hành lang kinh tế Đông - Tây để kết nối chặt chẽ với Đông Nam Bộ, Nam Lào và Đông Bắc Campuchia. Cùng với việc phát triển du lịch chuyên đề Tây Nguyên và du lịch biển mang tầm quốc tế, khu vực này sẽ thiết lập lâm phận ổn định để bảo vệ nghiêm ngặt các vườn quốc gia, rừng đặc dụng và rừng phòng hộ ven biển.

Vùng Đông Nam Bộ: Khẳng định vai trò đầu tàu thông qua việc nâng cấp kết nối hạ tầng, lan tỏa động lực phát triển sang các vùng lân cận. Chiến lược mũi nhọn là thúc đẩy TP HCM trở thành Trung tâm tài chính quốc tế, xây dựng chuỗi công nghiệp - đô thị Mộc Bài - TP HCM - Cái Mép - Thị Vải gắn liền hành lang kinh tế xuyên Á. Vùng sẽ tập trung định hình cảng trung chuyển quốc tế Cái Mép - Thị Vải và kiến tạo thành phố sân bay cửa ngõ Long Thành.

Vùng Đồng bằng sông Cửu Long: Tập trung chuyên canh nông nghiệp hàng hóa hiện đại, quy mô lớn với ba trụ cột: lúa gạo (tại Đồng Tháp Mười, Tứ giác Long Xuyên), cây ăn trái (ven sông Tiền, sông Hậu) và thủy sản (ven biển từ Đồng Tháp đến An Giang). Vùng sẽ đẩy nhanh đô thị hóa, phát triển mạng lưới giao thông bổ trợ hài hòa với hệ thống đê điều, thủy lợi và ưu tiên năng lượng sạch. Đặc biệt, việc sử dụng đất sẽ được điều chỉnh linh hoạt nhằm thích ứng chủ động với biến đổi khí hậu, đi kèm các công trình chống sạt lở, xâm nhập mặn và bảo vệ hệ sinh thái rừng ngập mặn.

Tối ưu hóa nguồn lực và số hóa hệ thống quản lý

Để hiện thực hóa bản quy hoạch, Quyết định đề ra 6 nhóm giải pháp trọng tâm xoay quanh: cơ chế chính sách; khoa học công nghệ; bảo vệ, cải tạo đất gắn với ứng phó biến đổi khí hậu; tổ chức thực hiện; dự kiến nguồn lực; và tuyên truyền nâng cao nhận thức.

Trong đó, giải pháp khoa học công nghệ mang tính đột phá thông qua việc đẩy nhanh chuyển đổi số. Hệ thống cơ sở dữ liệu đất đai tập trung sẽ được vận hành liên thông từ trung ương đến địa phương. Các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo (AI), học máy và công nghệ blockchain được ưu tiên ứng dụng để tự động hóa công tác quản lý, bảo đảm tính toàn vẹn dữ liệu, truy xuất nguồn gốc quy hoạch và minh bạch hóa thông tin cho người dân, doanh nghiệp. Dữ liệu lớn, viễn thám, ảnh vệ tinh và GIS sẽ trở thành công cụ giám sát biến động sử dụng đất, thiết lập cơ chế cảnh báo sớm các vi phạm.

Trong lĩnh vực nông - lâm nghiệp, canh tác thông minh và công nghệ cao sẽ được áp dụng triệt để nhằm nâng cao năng suất lúa gạo, gia tăng trữ lượng cũng như giá trị kinh tế của rừng.

Siết chặt kỷ cương và linh hoạt trong thực thi quy hoạch

Về khâu tổ chức thực thi, công tác quản lý sẽ được siết chặt thông qua việc rà soát đồng bộ các quy hoạch ngành quốc gia và quy hoạch tỉnh. Hoạt động thanh tra, kiểm tra được đẩy mạnh nhằm bám sát tiến độ dự án, kiên quyết xử lý nghiêm các hành vi tham nhũng, lãng phí, gây ô nhiễm hoặc hủy hoại đất đai. Nhà nước sẽ kiên quyết thu hồi các diện tích đất, mặt nước đã giao nhưng chậm đưa vào sử dụng hoặc khai thác kém hiệu quả. Đáng chú ý, để không bỏ lỡ cơ hội thu hút nguồn lực, Chính phủ cũng mở ra cơ chế linh hoạt nhằm giải quyết quỹ đất cho các công trình trọng yếu quốc gia mới phát sinh nhằm tận dụng tối đa cơ hội đầu tư chiến lược.

Quá trình thực thi bản quy hoạch này sẽ được đặt dưới sự giám sát chặt chẽ của Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức đoàn thể. Ở cấp cơ sở, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phải chịu trách nhiệm chủ động rà soát, xử lý và công bố công khai danh sách các dự án vi phạm tiến độ, cũng như các quỹ đất đã thu hồi hoặc chậm đưa vào sử dụng, đảm bảo tính minh bạch tuyệt đối trong công tác quản lý tài nguyên quốc gia.