Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn. Ảnh: Media Quốc hội.

Đây là dự án luật có vai trò quan trọng nhằm tháo gỡ các vướng mắc pháp lý phát sinh trong thực tiễn, tạo hành lang pháp lý đồng bộ, an toàn cho hệ thống tín dụng và khơi thông nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội. Các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu tạo dư địa cho tăng trưởng hai chữ số, kiểm soát chặt chẽ rủi ro.

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị tiếp tục rà soát, xác định rõ những ý kiến đã tiếp thu và những ý kiến chưa tiếp thu; quan trọng là phải giải trình rõ, đầy đủ đối với từng ý kiến.

"Tiếp thu tối đa các ý kiến hợp lý và giải trình đầy đủ những ý kiến còn khác nhau," Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, đồng thời yêu cầu khẩn trương hoàn thiện, rà soát cả về thể thức, kỹ thuật trình bày văn bản trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.

Nhắc đến việc Thủ tướng Chính phủ chủ trì cuộc họp làm việc với Ngân hàng Nhà nước và hệ thống các tổ chức tín dụng để bàn các giải pháp thúc đẩy tăng trưởng “hai chữ số” từ nay đến cuối năm và cho các năm tiếp theo, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh việc hoàn thiện và ban hành dự thảo Luật này sẽ tạo cơ sở pháp lý vững chắc để triển khai ngay các giải pháp tăng trưởng.

Đồng thời, Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị phải khẩn trương hoàn thiện hệ thống pháp luật có liên quan, nhất là Luật Chứng khoán và pháp luật về trái phiếu doanh nghiệp nhằm phát triển thị trường vốn trung và dài hạn, giảm áp lực quá lớn lên nguồn vốn tín dụng ngân hàng.

Về các nội dung kỹ thuật cụ thể trong dự thảo Luật, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý nhiều vấn đề quan trọng liên quan trực tiếp đến sự an toàn của hệ thống tiền tệ.

Đối với quy định cho phép áp dụng một hoặc một số tỷ lệ đảm bảo an toàn khác so với mức quy định chung, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu phải xây dựng hướng dẫn chi tiết về tiêu chí xác định các trường hợp phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, yêu cầu đặt ra là phải giới hạn rõ phạm vi, điều kiện và thời hạn áp dụng, xác định lộ trình cụ thể để đưa các tỷ lệ an toàn về lại ngưỡng quy định, tránh bị lạm dụng. Quan trọng hơn cả là phải thiết lập được cơ chế giám sát và kiểm soát rủi ro hiệu quả.

Về việc luật hóa các chuẩn mực quốc tế liên quan đến chủ sở hữu hưởng lợi và việc xác định, báo cáo giao dịch đáng ngờ trong phòng, chống rửa tiền, Chủ tịch Quốc hội đề nghị phải đi kèm các hướng dẫn cụ thể, định lượng về tiêu chí, cách thức thu thập và sử dụng dữ liệu. Điều này nhằm giúp các đối tượng báo cáo có thể thực hiện được ngay, tránh vướng mắc do hiểu không thống nhất hoặc tạo ra gánh nặng tuân thủ quá cao cho doanh nghiệp và tổ chức tín dụng. Ngoài ra, việc rà soát trách nhiệm của các Bộ, ngành, cơ quan và đối tượng báo cáo cũng phải đảm bảo đúng thẩm quyền, rõ trách nhiệm và có tính khả thi cao.

Bổ sung hoạt động quản lý tài sản bảo đảm trái phiếu doanh nghiệp

Một trong những vấn đề nhận được nhiều quan tâm tại phiên họp là việc bổ sung hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm trái phiếu doanh nghiệp đối với các ngân hàng thương mại. Tại dự thảo, Chính phủ đề xuất bổ sung điều 114 Luật Các tổ chức tín dụng về việc ngân hàng thương mại được làm đại lý quản lý tài sản đảm bảo của trái phiếu doanh nghiệp.

Phát biểu chỉ đạo về nội dung này, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu phải quy định cực kỳ rõ ràng về quyền hạn, nghĩa vụ của các bên cũng như cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích.

Chủ tịch Quốc hội nêu rõ: "Quan trọng hơn hết là phải tuân thủ các nguyên tắc quản trị rủi ro, không biến hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm của ngân hàng thương mại thành giấy chứng nhận an toàn cho trái phiếu doanh nghiệp".

Đồng quan điểm, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho rằng cơ quan soạn thảo cần làm rõ tính đồng bộ của hệ thống pháp luật, bởi vì nội dung này trong pháp luật về chứng khoán hiện chưa có quy định cụ thể. Trong trường hợp cần phải hoàn thiện pháp luật về chứng khoán thì đề nghị cân nhắc quy định riêng về hiệu lực thi hành của điều khoản này để đảm bảo tính khả thi.

Tại báo cáo thẩm tra trước đó, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cũng đề xuất cơ quan soạn thảo quy định cụ thể hơn nghĩa vụ của các ngân hàng thương mại khi làm đại lý quản tài sản đảm bảo trái phiếu doanh nghiệp. Đồng thời, cơ quan thẩm tra cũng đề nghị có cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích, đảm bảo an toàn hoạt động ngân hàng.

Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn. Ảnh: Media Quốc hội.

Bảo đảm an toàn hệ thống và giảm bớt sự chồng chéo thủ tục

Giải trình làm rõ thêm các nội dung thảo luận, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cho biết, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước đã trao đổi, thảo luận rất kỹ lưỡng về các vấn đề được Chủ tịch Quốc hội, Thường trực các Ủy ban và đại biểu Quốc hội nêu.

Đối với hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm trái phiếu, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn làm rõ, dự thảo Luật Các tổ chức tín dụng lần này chỉ bổ sung quyền được phép thực hiện chức năng này cho các ngân hàng thương mại (vì Luật quy định tổ chức tín dụng chỉ được làm những gì pháp luật cho phép). Về cách thức thực hiện làm sao để minh bạch, tách bạch trách nhiệm sẽ do pháp luật về chứng khoán quy định chi tiết.

Về việc áp dụng các tỷ lệ an toàn linh hoạt, Thống đốc Phạm Đức Ấn giải thích, dự thảo Luật quy định căn cứ vào tính chất, mức độ rủi ro của từng đối tượng để xem xét quyết định áp dụng tỷ lệ an toàn khác với quy định hiện hành. Thống đốc khẳng định, Ngân hàng Nhà nước không nới lỏng quản lý mà luôn đi theo hướng an toàn nhất.

Về quy định phòng, chống rửa tiền và xác định chủ sở hữu hưởng lợi, Thống đốc chia sẻ đây là khâu cực kỳ phức tạp khi phải cân bằng giữa hệ thống pháp luật trong nước với các chuẩn mực quốc tế khắt khe từ OECD, FATF, APG. Các tổ chức quốc tế thường không đưa ra tiêu chí định lượng cứng vì lo ngại đối tượng vi phạm sẽ lách luật. Khi đàm phán về khái niệm "chủ sở hữu hưởng lợi", OECD đề xuất bao hàm cả các "thỏa thuận pháp lý", nhưng phía Việt Nam đã đấu tranh giữ nguyên bản chất chủ sở hữu hưởng lợi phải là "cá nhân". Cơ quan soạn thảo đang nỗ lực tối đa để thể hiện thuật ngữ vừa chuẩn hóa theo luật pháp Việt Nam, vừa đáp ứng các khuyến nghị quốc tế để thuận lợi cho công tác đánh giá đa phương.