Bộ Thương mại Mỹ (DOC) mới đây đã ban hành kết luận sơ bộ trong đợt rà soát hành chính lần thứ 20 (POR20) lệnh áp thuế chống bán phá giá đối với tôm nước ấm đông lạnh của Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ trong giai đoạn từ 1/2/2024 đến 31/1/2025.

Hai bị đơn bắt buộc được DOC xác định mức thuế chống bán phá giá là 6,3% và 10,76%; 27 doanh nghiệp nhận mức thuế suất riêng rẽ là 7,56%. 132 doanh nghiệp không chứng minh được điều kiện hưởng thuế suất riêng rẽ tiếp tục nhận mức thuế suất toàn quốc 25,76%.

Trao đổi với Mekong ASEAN, Tham tán thương mại - Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Mỹ Đỗ Ngọc Hưng nhận định, phán quyết sơ bộ lần này phản ánh rất rõ đặc thù của hệ thống điều tra phòng vệ thương mại tại Mỹ.

DOC đặt trọng tâm rất lớn vào tính đầy đủ, nhất quán và khả năng kiểm chứng dữ liệu của các doanh nghiệp. "Đây không chỉ là vấn đề giá bán mà còn là vấn đề hồ sơ kế toán, định mức tiêu hao, nguyên liệu đầu vào, phân bổ chi phí, mã HS, mô tả yếu tố sản xuất và cách doanh nghiệp chứng minh sự độc lập để được hưởng thuế suất riêng rẽ," ông Hưng khẳng định.

Về nguyên nhân dẫn đến mức thuế sơ bộ, đại diện Thương vụ Việt Nam tại Mỹ cho rằng, trong vụ việc này, có doanh nghiệp đã bị áp dụng dữ liệu sẵn có nhưng bất lợi về 5 yếu tố hóa chất đầu vào, do DOC cho rằng thông tin mô tả của doanh nghiệp chưa đủ để đối chiếu với giá trị thay thế phù hợp. Đây là điểm rất quan trọng vì trong điều tra của Mỹ, thiếu dữ liệu hoặc dữ liệu không đủ khả năng kiểm chứng có thể dẫn tới cách tính bất lợi, dù doanh nghiệp vẫn tham gia hợp tác.

Ảnh minh họa: Hai bị đơn bắt buộc được DOC xác định mức thuế chống bán phá giá là 6,3% và 10,76%; 27 doanh nghiệp nhận mức thuế suất riêng rẽ là 7,56%. 132 doanh nghiệp không chứng minh được điều kiện hưởng thuế suất riêng rẽ tiếp tục nhận mức thuế suất toàn quốc 25,76%. Ảnh: Mekong ASEAN

Tác động đến doanh nghiệp tôm xuất khẩu?

Theo Tham tán thương mại Đỗ Ngọc Hưng, kết luận sơ bộ này trước mắt sẽ làm gia tăng chi phí và rủi ro thương mại đối với các doanh nghiệp xuất khẩu tôm sang Mỹ, đặc biệt là các doanh nghiệp đang chịu mức thuế riêng rẽ cao hơn kỳ vọng hoặc rơi vào nhóm thuế suất toàn quốc.

Mỹ là thị trường lớn nhưng cũng là thị trường có mức độ tuân thủ rất cao. Khi thuế chống bán phá giá tăng, nhà nhập khẩu Mỹ thường sẽ tính lại giá mua, điều kiện giao hàng, đơn hàng mới và mức ký quỹ cần thiết.

Bên cạnh đó, ngành tôm của Việt Nam cũng chịu thêm sức ép cạnh tranh từ các đối thủ tại thị trường này. Tôm Việt Nam đang cạnh tranh với nguồn cung từ Ấn Độ, Ecuador, Indonesia và một số nước khác. Trong bối cảnh người mua Mỹ ngày càng nhạy cảm với giá, thuế chống bán phá giá thì dù chỉ tăng vài điểm phần trăm cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng chào hàng, biên lợi nhuận và kế hoạch giao hàng, ông Hưng nhận định.

Dù vậy, ông Hưng cũng nhấn mạnh, doanh nghiệp cũng không nên nhìn kết luận sơ bộ theo hướng quá bi quan. Bởi đây chưa phải là kết luận cuối cùng. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn được công nhận đủ điều kiện hưởng thuế suất riêng rẽ. Đồng thời, ngành tôm Việt Nam đã có nhiều kinh nghiệm xử lý các kỳ rà soát trước đây tại Mỹ.

"Các mức thuế nêu tại thời điểm này chưa phải là kết quả cuối cùng. Các bên liên quan vẫn còn cơ hội nộp bình luận, phản biện, làm rõ hồ sơ và đề nghị DOC xem xét lại một số vấn đề kỹ thuật trước khi ban hành kết luận cuối cùng," ông Hưng nói.

Về tác động dài hạn, vụ việc trên một lần nữa cho thấy xuất khẩu vào Mỹ không chỉ là câu chuyện sản phẩm tốt hay giá cạnh tranh, mà còn là năng lực tuân thủ. Doanh nghiệp nào có hệ thống dữ liệu tốt, kiểm soát được chuỗi cung ứng, truy xuất được chi phí và phản hồi đúng chuẩn điều tra của Mỹ sẽ có lợi thế rõ rệt.

Tham tán thương mại - Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Mỹ Đỗ Ngọc Hưng.

Doanh nghiệp xuất khẩu cần làm gì?

Kết quả sơ bộ của DOC đã cho thấy, ngay cả những chi tiết thuần túy kỹ thuật, từ cách mô tả hóa chất đầu vào, liên kết tên biến trong cơ sở dữ liệu vào hồ sơ, đến việc đối chiếu mã HS với giá trị thay thế, cũng có thể ảnh hưởng đến biên độ thuế. DOC không chỉ xem xét doanh nghiệp có nộp thông tin hay không mà xem thông tin đó có đầy đủ, đúng định dạng, đúng thời hạn, nhất quán và kiểm chứng được hay không.

Trước tình hình trên, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Mỹ khuyến nghị, các doanh nghiệp không nên xem việc trả lời điều tra phòng vệ thương mại là công việc hành chính ngắn hạn, mà phải coi đây là một phần cốt lõi trong hệ thống quản trị rủi ro xuất khẩu.

Doanh nghiệp cần hợp tác đầy đủ, toàn diện với DOC trong suốt quá trình rà soát nhằm tránh nguy cơ bị phán quyết là bất hợp tác. Đồng thời, việc kịp thời nộp bình luận, phản biện là cơ hội tối quan trọng để DOC xem xét và điều chỉnh biên độ thuế theo hướng tích cực hơn trong kết luận cuối cùng.

Về phía cơ quan quản lý, Bộ Công Thương, Cục Phòng vệ thương mại và Thương vụ Việt Nam tại Mỹ cần tiếp tục theo dõi sát tiến trình vụ việc, hỗ trợ doanh nghiệp trong khuôn khổ quy định của Mỹ và các cam kết quốc tế, đồng thời duy trì trao đổi với phía Mỹ để bảo đảm quá trình xem xét diễn ra khách quan, minh bạch và công bằng.

Việc phối hợp giữa cơ quan quản lý, hiệp hội, doanh nghiệp cần được thực hiện càng sớm càng tốt, bởi sau kết luận sơ bộ, thời gian xử lý kỹ thuật thường rất ngắn, ông Đỗ Ngọc Hưng nhấn mạnh.

Thời hạn phản hồi

Trước đó vào ngày 8/5, Bộ Thương mại Mỹ (DOC) đã ban hành kết luận sơ bộ trong đợt rà soát hành chính lần thứ 20 (POR20) lệnh áp thuế chống bán phá giá đối với tôm nước ấm đông lạnh của Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ trong giai đoạn từ 1/2/2024 đến 31/1/2025.

Trong đợt rà soát này, 29 công ty Việt Nam đã kịp thời nộp hồ sơ đề nghị nhận mức thuế suất riêng rẽ và đã được DOC chấp thuận. Hai trong số 29 công ty trên đã được DOC lựa chọn làm bị đơn bắt buộc.

Theo kết luận sơ bộ, hai doanh nghiệp bị đơn bắt buộc được DOC xác định mức thuế chống bán phá giá là 6,3% và 10,76%, 27 doanh nghiệp còn lại nhận mức thuế suất riêng rẽ là 7,56% - mức thuế bình quân gia quyền của hai doanh nghiệp bị đơn bắt buộc.

Ngoài ra, DOC dự kiến hủy rà soát đối với 8 doanh nghiệp do không có lô hàng thuộc diện xem xét trong kỳ rà soát. Đồng thời, 132 doanh nghiệp không chứng minh được điều kiện hưởng thuế suất riêng rẽ tiếp tục nhận mức thuế suất toàn quốc 25,76%.

Các bên liên quan có thể nộp bình luận cho DOC trong vòng 21 ngày kể từ ngày đăng Công báo Liên bang Mỹ và ý kiến phản biện (giới hạn ở nội dung bình luận đã đưa ra) trong vòng 5 ngày sau đó. Các bên cũng có thể nộp yêu cầu tổ chức phiên điều trần trong vòng 30 ngày kể từ ngày ban hành kết luận sơ bộ trên Công báo Liên bang Mỹ.

Dự kiến, DOC sẽ ban hành Kết luận cuối cùng của đợt rà soát này trong vòng 120 ngày kể từ ngày ban hành Kết luận sơ bộ, khoảng tháng 11/2026.