Ngành xây dựng bước vào cuộc cạnh tranh mới với công trình xanh

Công trình xanh không còn là những mô hình tiên phong mà đang từng bước hình thành một thị trường, trở thành thước đo mới về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Toàn cảnh diễn đàn Phát triển bền vững ngành xây dựng Việt Nam 2026. Ảnh: VSCF

Chuyển đổi xanh đang diễn ra trên toàn ngành xây dựng

Là một trong những ngành tiêu thụ khối lượng lớn tài nguyên, vật liệu và năng lượng, đồng thời tạo ra lượng phát thải đáng kể trong toàn bộ vòng đời công trình, xây dựng được xác định là một trong những lĩnh vực trọng tâm của quá trình chuyển đổi xanh.

Tại Diễn đàn Phát triển bền vững ngành xây dựng Việt Nam (VSCF 2026) do Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu Xây dựng TP HCM (SACA) tổ chức ngày 16/7, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh nhận định chuyển đổi xanh không chỉ là phát triển các công trình sử dụng năng lượng hiệu quả mà là sự thay đổi trong toàn bộ vòng đời xây dựng. Sự chuyển dịch đó đang diễn ra đồng thời ở cả giao thông, công trình và vật liệu xây dựng.

Trong lĩnh vực giao thông, đến cuối tháng 5/2026, cả nước đã có gần 372.000 phương tiện giao thông đường bộ chạy điện, gồm gần 370.000 ô tô điện và hơn 1.500 xe buýt điện.

Cùng với sự gia tăng của phương tiện sử dụng năng lượng sạch, hệ thống trạm sạc và hạ tầng phục vụ chuyển đổi năng lượng cũng từng bước được đầu tư, tạo nền tảng cho phát triển giao thông phát thải thấp trong thời gian tới.

Ở lĩnh vực xây dựng, nhiều chủ đầu tư, đơn vị tư vấn, nhà thầu và doanh nghiệp sản xuất vật liệu đã chủ động ứng dụng các giải pháp thiết kế xanh, công nghệ thi công tiên tiến, vật liệu tiết kiệm năng lượng và các mô hình quản lý vận hành theo hướng bền vững.

Đến nay, Việt Nam đã có hơn 828 công trình được chứng nhận công trình xanh, với tổng diện tích sàn khoảng 20,8 triệu m2, vượt mục tiêu đề ra và xếp thứ 8 trong số 180 quốc gia, vùng lãnh thổ về số lượng công trình được chứng nhận xanh.

Ở lĩnh vực vật liệu xây dựng, cả nước hiện có khoảng 2.900 cơ sở sản xuất vật liệu xây không nung, góp phần từng bước thay thế gạch đất sét nung, giảm khai thác tài nguyên và phát thải khí nhà kính.

Nhiều doanh nghiệp đã phát triển các dòng vật liệu tiết kiệm năng lượng như kính Low-E, kính Solar Control, đồng thời mở rộng việc sử dụng tro, xỉ, thạch cao, xỉ lò cao và các loại phế thải công nghiệp làm nguyên liệu cho xi măng, bê tông và vật liệu xây không nung.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh phát biểu tại sự kiện. Ảnh: Ngọc Linh

Thứ trưởng Sinh cũng nhận định, thách thức của giai đoạn tới không còn nằm ở việc có thêm bao nhiêu công trình được chứng nhận, mà là làm thế nào để hình thành một thị trường công trình xanh với sự tham gia rộng rãi của doanh nghiệp và các chủ đầu tư.

"Chúng ta cần chuyển từ một số công trình điển hình sang hình thành một thị trường công trình xanh rộng lớn hơn. Công trình xanh không chỉ dành cho các dự án cao cấp mà phải từng bước được áp dụng đối với nhà ở xã hội, trường học, bệnh viện, trụ sở công, nhà máy, khu công nghiệp và các dự án hạ tầng," ông nhấn mạnh.

Theo lãnh đạo Bộ Xây dựng, giá trị của các hệ thống chứng nhận như LEED, LOTUS hay EDGE không chỉ nằm ở việc ghi nhận thành tích của từng dự án, mà quan trọng hơn là tạo ra các mô hình thực tiễn, dữ liệu tham chiếu và kinh nghiệm để cộng đồng doanh nghiệp có thể học hỏi, nhân rộng.

Tuy nhiên, quá trình mở rộng thị trường công trình xanh vẫn đối mặt với nhiều rào cản. Bên cạnh chi phí đầu tư cho công nghệ và vật liệu phát thải thấp còn cao, hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, tín dụng xanh và ưu đãi đầu tư cũng cần tiếp tục được hoàn thiện. Trong khi đó, nhận thức của một bộ phận chủ đầu tư và người sử dụng về lợi ích dài hạn của công trình xanh vẫn chưa đầy đủ.

Tại diễn đàn, 17 đơn vị được trao chứng nhận LEED, LOTUS, EDGE. Ảnh: VSCF

Bên cạnh các phiên thảo luận, VSCF 2026 cũng trao chứng nhận cho các công trình đạt tiêu chuẩn LEED, LOTUS và EDGE, qua đó giới thiệu những mô hình đã được kiểm chứng trên thực tế.

Trong số đó, InterContinental Thanh Xuan Valley Resort được IFC trao chứng nhận EDGE Advanced, trở thành công trình thứ hai tại Thanh Xuan Valley đạt chứng nhận EDGE. Việc ngày càng nhiều dự án theo đuổi các tiêu chuẩn quốc tế không chỉ phản ánh xu hướng phát triển bất động sản bền vững mà còn góp phần tạo ra những mô hình thực tiễn để thị trường tham khảo và nhân rộng.

Năng lực cạnh tranh sẽ được đo bằng chuyển đổi xanh

Nếu chuyển đổi xanh đang làm thay đổi cách quy hoạch, thiết kế và xây dựng công trình, thì doanh nghiệp cũng đứng trước một "luật chơi" mới của thị trường.

"Phát triển bền vững không còn là lựa chọn, mà đang trở thành điều kiện của năng lực cạnh tranh."

Ông Nguyễn Quang Vinh, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Chủ tịch Hội đồng Doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững Việt Nam (VBCSD)

Ông Vinh cho rằng các tiêu chí về phát thải, hiệu quả sử dụng năng lượng, ESG và tính minh bạch của chuỗi cung ứng ngày càng ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận thị trường, dòng vốn và khách hàng. Theo ông, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy tuân thủ sang tạo dựng lợi thế cạnh tranh, đưa ESG vào chiến lược kinh doanh và chủ động tiếp cận các nguồn lực tài chính xanh.

Ông cũng khuyến nghị doanh nghiệp sử dụng Bộ chỉ số doanh nghiệp bền vững (CSI) như một công cụ tham chiếu trong quản trị và xây dựng lộ trình chuyển đổi.

Theo ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TP HCM (SACA), điều quan trọng không chỉ là tạo ra các diễn đàn thảo luận, mà là biến các sáng kiến thành hành động.

"Nếu Diễn đàn VSCF chỉ dừng lại ở những bài phát biểu chất lượng, thì chúng tôi chưa hoàn thành sứ mệnh," ông Kỳ nói.

Từ mục tiêu đó, VSCF 2026 ra mắt Vườn ươm VSCF nhằm kết nối doanh nghiệp, chuyên gia, cơ quan quản lý và các đối tác để tiếp tục phát triển các sáng kiến sau diễn đàn thông qua các nhóm công tác, dự án thí điểm và hoạt động huy động nguồn lực. Đây cũng là một trong những cách tiếp cận để các định hướng về công trình xanh được chuyển hóa thành các dự án và mô hình có thể nhân rộng.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh trao bằng khen cho Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TP HCM (SACA) và Chủ tịch Hội Đinh Hồng Kỳ. Ảnh: Ngọc Linh

Từ những công trình xanh đầu tiên đến mục tiêu hình thành một thị trường công trình xanh, ngành xây dựng đang bước vào một giai đoạn mà các tiêu chuẩn về phát thải, hiệu quả sử dụng tài nguyên và phát triển bền vững sẽ dần trở thành một phần của năng lực cạnh tranh.