Chiều 23/8, tại phường Sa Pa (Lào Cai), phiên thảo luận chuyên đề về giao thông vận tải và logistics trong khuôn khổ Hội nghị Hợp tác hành lang kinh tế 5 tỉnh, thành phố gồm: Lào Cai, Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh (Việt Nam) và Vân Nam (Trung Quốc) lần thứ XII do Sở Ngoại vụ tỉnh Lào Cai chủ trì tổ chức, đã diễn ra với sự tham dự của đông đảo đại diện cơ quan quản lý hai nước.

Toàn cảnh phiên thảo luận. Ảnh: Thu Thảo/Mekong ASEAN.

Bài toán vận tải đa phương thức

Trình bày tham luận tại phiên họp, ông Đào Duy Phong, Phó giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội chỉ ra thực tế chi phí logistics tại Việt Nam hiện vẫn ở mức khoảng 16 - 17% GDP, cao hơn đáng kể so với mức bình quân 10 - 12% của thế giới.

“Điều này cho thấy dư địa giảm chi phí còn lớn, nhưng đòi hỏi các giải pháp đồng bộ từ hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng, chuẩn hóa dữ liệu đến nâng cao năng lực doanh nghiệp, thay vì chỉ tối ưu từng công đoạn riêng lẻ,” ông Phong nhấn mạnh.

Cùng góc nhìn về việc tối ưu chi phí, ông Phạm Văn Huy, Phó giám đốc Sở Xây dựng TP Hải Phòng, chỉ ra sự mất cân đối nghiêm trọng trong phương thức vận tải hiện nay. Dù sản lượng hàng hóa qua cảng biển Hải Phòng liên tục tăng trưởng mạnh, nhưng có tới khoảng 88% lượng hàng container hiện vẫn phải vận chuyển bằng đường bộ.

Từ thực tế này, đại diện TP Hải Phòng kiến nghị các địa phương cần sớm xây dựng cơ chế điều tiết, dịch chuyển mạnh mẽ tỷ trọng hàng hóa sang đường sắt và đường thủy nội địa nhằm giảm tải áp lực cho hệ thống cao tốc và quốc lộ sau cảng.

Gỡ "nút thắt" hạ tầng kết nối chiến lược

Xác định nút thắt lớn nhất kìm hãm hiệu quả vận tải đa phương thức hiện nay nằm ở sự thiếu đồng bộ về hạ tầng giao thông, đặc biệt là chênh lệch khổ ray đường sắt giữa hai quốc gia, các đại biểu đã đưa ra nhiều kiến nghị gỡ vướng cụ thể.

Các đại biểu tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) trao đổi tại phiên thảo luận. Ảnh: Thu Thảo/Mekong ASEAN.

Để giải quyết tận gốc vấn đề này, ông Vương Đông, Phó giám đốc Sở Giao thông vận tải tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) đề nghị hai bên tăng cường phối hợp ở các cấp, đẩy nhanh công tác chuẩn bị và tiến độ xây dựng đoạn kết nối đường sắt Hà Khẩu Bắc - Lào Cai cùng toàn tuyến khổ tiêu chuẩn nối tới Hà Nội - Hải Phòng.

Đồng quan điểm, lãnh đạo Sở Xây dựng tỉnh Quảng Ninh cũng kiến nghị Chính phủ xem xét sớm đầu tư tuyến đường sắt quốc gia Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái nhằm tạo mạng lưới kết nối liên hoàn với tuyến đường sắt từ Lào Cai.

Đối với hệ thống hạ tầng đường bộ, ông Phí Công Hoan, Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Lào Cai,cho biết đơn vị đang tích cực phối hợp cùng chính quyền Châu Hồng Hà (Vân Nam, Trung Quốc) đẩy nhanh tiến độ công trình cầu đường bộ qua sông Hồng khu vực biên giới Bát Xát (Việt Nam) - Bá Sái (Trung Quốc).

Công trình này phấn đấu hợp long nhịp chính vào tháng 12/2026 và dự kiến đưa vào khai thác trong quý 1/2027, qua đó tạo thêm một hành lang vận tải đặc biệt quan trọng cho toàn tuyến.

Số hóa cửa khẩu và tháo gỡ rào cản hành chính

Bên cạnh việc đầu tư "hạ tầng cứng", giải pháp chuyển đổi số "hạ tầng mềm" tại các cửa khẩu được lãnh đạo các đơn vị đánh giá là động lực trực tiếp giúp rút ngắn thời gian thông quan.

Ông Vương Trinh Quốc, Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Lào Cai trình bày tham luận. Ảnh: Thu Thảo/Mekong ASEAN.

Ông Vương Trinh Quốc, Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Lào Cai thông tin, Đề án xây dựng cửa khẩu thông minh tại lối thông quan Kim Thành đang được đẩy nhanh tiến độ, dự kiến trong quý 1/2027 sẽ chính thức đưa vào vận hành thử nghiệm nhằm giảm thời gian chờ đợi và minh bạch hóa thủ tục cho doanh nghiệp. Tỉnh cũng đang hoàn thiện đề án để thống nhất phương án thử nghiệm phương tiện giao thông thông minh tự động hóa (IGV) cùng phía Vân Nam.

Về phía cơ quan quản lý Trung Quốc, ông Dương Minh, Trưởng phòng Quản lý giám sát, Hải quan Côn Minh, thông báo đang tích cực hỗ trợ xây dựng mô hình "Cửa khẩu thông minh" tại Hà Khẩu và Thiên Bảo, áp dụng cổng kiểm soát tự động giúp nâng hiệu suất lưu thông phương tiện từ 30% đến 40%.

Để các nền tảng công nghệ và hạ tầng phát huy hiệu quả thực chất, đại diện hai nước đã đưa ra các đề xuất nhằm tháo gỡ rào cản hành chính xuyên biên giới.

Ông Lý Chửng Vũ, Phó Châu trưởng Châu Hồng Hà đề nghị các cơ quan quản lý Việt Nam nghiên cứu sớm bãi bỏ hoặc giảm mức tiền bảo đảm giám sát hải quan đối với phương tiện vận tải đường bộ quốc tế. Theo ông Vũ, khoản tiền này hiện vẫn ở mức 2 tỷ đồng (tương đương khoảng 580.000 Nhân dân tệ), trong khi phía Trung Quốc đã bãi bỏ quy định tương tự từ năm 2017.

Giám đốc Sở Xây dựng Lào Cai Phí Công Hoan trao đổi tại phiên thảo luận. Ảnh: Thu Thảo/Mekong ASEAN.

Ở chiều ngược lại, đại diện Sở Xây dựng tỉnh Lào Cai đề nghị cơ quan chức năng Trung Quốc tiếp tục tạo điều kiện, tháo gỡ vướng mắc để phương tiện Việt Nam được trực tiếp vận chuyển hàng hóa đi sâu vào các trung tâm nội địa như Mông Tự và Côn Minh.

Theo Giám đốc Sở Xây dựng Lào Cai Phí Công Hoan, việc xóa bỏ giới hạn hoạt động trong phạm vi 30 km tính từ cửa khẩu hiện nay sẽ tạo ra bước ngoặt lớn, thiết lập được chuỗi logistics liên vận khép kín và nâng tầm năng lực cạnh tranh cho nền kinh tế của cả hai khu vực.