Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài giải trình và tiếp thu ý kiến các đại biểu. Ảnh: quochoi.vn

Chiều 28/9, Hội nghị Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất, nhiệm kỳ khóa XVI ghi nhận nhiều góp ý của các đại biểu Quốc hội đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.

Trọng tâm các ý kiến là việc minh bạch hóa cơ chế giá điện, kiểm soát chi phí hợp lý gắn với bảo đảm an sinh xã hội, đồng thời tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế nhằm khơi thông nguồn lực đầu tư và thúc đẩy thị trường điện cạnh tranh.

Tham gia góp ý kiến dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng) nhấn mạnh, điện là đầu vào thiết yếu của nền kinh tế, đồng thời gắn với sinh hoạt hằng ngày của từng gia đình. Do đó, cần một cơ chế đủ sức huy động đầu tư phát triển nguồn điện, lưới điện, bảo đảm cung cấp điện ổn định và an ninh năng lượng quốc gia. Nhưng cũng chính vì tính thiết yếu đó, mọi thay đổi trong cơ chế giá điện cần được xem xét hết sức thận trọng dưới góc độ quyền lợi của người sử dụng điện.

Liên quan đến nguyên tắc hình thành giá điện và kiểm soát tác động của các cơ chế giá mới, liên quan đến các quy định dự kiến sửa đổi tại Điều 50 và Điều 51 của Luật Điện lực. Dự thảo Điều 51 đặt ra nguyên tắc giá hợp đồng mua bán điện bảo đảm thu hồi chi phí đầu tư, chi phí tài chính, chi phí vận hành, nhiên liệu, các chi phí hợp lý, hợp lệ khác và mức lợi nhuận hợp lý. Dự thảo cũng mở rộng cơ sở áp dụng những thành phần giá, dịch vụ và cơ chế khuyến khích phù hợp với các loại hình nguồn điện, hệ thống lưu trữ điện.

Định hướng này, theo đại biểu Nga là có cơ sở, nếu không có khả năng thu hồi vốn và mức lợi nhuận hợp lý thì khó thu hút nguồn lực đầu tư dài hạn cho ngành điện. Tuy nhiên, vị đại biểu Hải Phòng nhấn mạnh, vấn đề Quốc hội cần quan tâm là chi phí nào được coi là hợp lý để thu hồi, rủi ro nào do nhà đầu tư chịu trách nhiệm, và trong trường hợp nào chi phí được chuyển vào giá điện mà người dân, doanh nghiệp phải trả?

"Không thể đánh đồng mọi khoản chi thực tế của một dự án với chi phí hợp lý mà xã hội phải gánh chịu. Nếu một khoản đầu tư thiếu hiệu quả, chậm tiến độ hoặc không phát huy được công suất như dự kiến, cần có nguyên tắc phân định trách nhiệm rõ ràng. Ngược lại, những chi phí thực sự cần thiết để bảo đảm cung cấp điện an toàn, ổn định cũng phải được ghi nhận đúng để duy trì khả năng đầu tư của ngành," đại biểu Nga nói.

Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát để thể hiện rõ ở cấp luật nguyên tắc kiểm soát chi phí, công khai và phân bổ rủi ro một cách hợp lý giữa các chủ thể. Các phương pháp tính giá, mức lợi nhuận và quy trình cụ thể thuộc phần Chính phủ quy định chi tiết. Khi xây dựng nghị định, Chính phủ cần đặc biệt chú ý cơ chế kiểm tra, kiểm toán chi phí; loại trừ chi phí không hợp lý do quản trị hoặc đầu tư kém hiệu quả và làm rõ cách xử lý khi chi phí phát sinh tác động đến giá bán lẻ điện.

Cùng với đó, dự thảo Điều 50 đề cập lộ trình áp dụng giá bán lẻ điện theo giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường cho khách hàng sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép, cũng như lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện. Theo đại biểu, đây là những định hướng có thể góp phần sử dụng điện hiệu quả và phản ánh đúng hơn chi phí cung cấp điện.

"Nhưng tác động của chúng không giống nhau đối với mọi hộ gia đình. Có những hộ có thể chủ động chuyển thời gian sử dụng điện; cũng có những hộ không có khả năng đó vì điều kiện làm việc, sinh hoạt hoặc nhu cầu chăm sóc người bệnh," bà Nga nêu.

Vì vậy, vị đại biểu Hải Phòng đề nghị đánh giá tác động tổng hợp của các cơ chế giá dự kiến, thay vì chỉ xem xét từng cơ chế riêng biệt. Hồ sơ cần cho thấy, theo một số kịch bản cụ thể, hóa đơn điện của các nhóm hộ và chi phí điện của các nhóm doanh nghiệp có thể thay đổi như thế nào.

Khi quy định chi tiết lộ trình áp dụng giá điện theo giờ, Chính phủ cần bảo đảm điều kiện đo đếm chính xác, khả năng để người sử dụng điện kiểm tra số liệu và hóa đơn, việc thông tin đầy đủ trước khi áp dụng, cũng như phương án đối với nhóm hộ dễ bị ảnh hưởng. Tương tự, lộ trình xóa bỏ bù chéo cần đi cùng đánh giá rõ nhóm nào chịu tác động tăng chi phí và giải pháp an sinh phù hợp.

Theo đại biểu, giá điện hợp lý không đồng nghĩa với giá điện thấp bằng mọi cách, bởi thiếu nguồn lực đầu tư cuối cùng sẽ ảnh hưởng đến an ninh cung cấp điện. Nhưng giá điện hợp lý cũng không thể là cơ chế chuyển mọi rủi ro và chi phí của hoạt động đầu tư, kinh doanh sang người sử dụng điện.

"Điều chúng ta cần là một khuôn khổ minh bạch, trong đó nhà đầu tư có cơ hội thu hồi chi phí chính đáng, đơn vị điện lực có động lực nâng cao hiệu quả, còn người dân biết mình đang trả tiền cho những khoản chi phí nào và được bảo vệ trước các khoản chi không hợp lý," nữ đại biểu nhấn mạnh.

Từ góc độ đó, bà Nga đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo làm rõ thêm nguyên tắc nêu trên trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật; đồng thời bổ sung phần đánh giá tác động tổng hợp đối với giá bán lẻ và hóa đơn điện. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để các đại biểu Quốc hội tiếp tục xem xét sâu hơn khi dự án Luật được trình Quốc hội tại kỳ họp tới.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng). Ảnh: quochoi.vn.

Tham gia vào Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, đại biểu Tô Ái Vang (Đoàn ĐBQH TP Cần Thơ) cho biết, hiện nay, cơ chế giá mua bán điện trực tiếp và thị trường buôn bán điện cạnh tranh đã có bước tiến, nhưng khâu xác định giá điện và đàm phán hợp đồng mua bán điện vẫn còn là điểm nghẽn.

Thực tế, giá bán lẻ điện sinh hoạt vẫn mang tính trợ giá và điều tiết để bảo vệ đời sống nhân dân. Tuy nhiên, điều này vô hình làm triệt tiêu động lực tham gia của các nguồn điện sạch giá cao, có thể người dân sẽ gặp phải thiếu điện cục bộ vào mùa cao điểm.

Đại biểu Tô Ái Vang kiến nghị, cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung vào dự thảo luật, giao Chính phủ ban hành cơ chế đặc thù cho phép cam kết tỷ lệ sản lượng điện bao tiêu tối thiểu dài hạn một cách thích hợp và cơ chế chuyển đổi giá nhiên liệu đầu vào, giá bán điện trong hợp đồng mua bán điện đã được ký kết.

Việc luật hóa tạo hành lang minh bạch, tránh cơ chế xin – cho tách biệt cho từng dự án, ngăn ngừa tiêu cực và rủi ro pháp lý cho cơ quan quản lý.

Làm rõ về lộ trình áp dụng giá bán lẻ điện theo giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường cho khách hàng sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài cho biết sau này Chính phủ sẽ ban hành các lộ trình để áp dụng giá bán lẻ điện bình quân để ít ảnh hưởng nhất đến sinh hoạt của người dân.

Đại biểu Tô Ái Vang (Đoàn ĐBQH TP Cần Thơ). Ảnh: quochoi.vn.

Giải trình về nội dung trên, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài cho biết quy định miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với các dự án đầu tư điện lực nhằm cắt giảm thủ tục hành chính, đẩy nhanh tiến độ triển khai. Về đề nghị cần bổ sung các tiêu chí, điều kiện đối với dự án, dự thảo Luật đã quy định rõ phạm vi: đối với các dự án liên quan đến an ninh, quốc phòng hoặc môi trường thì vẫn thuộc đối tượng bắt buộc phải tiếp tục thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư.

Liên quan đến các cơ chế ưu đãi đối với dự án điện lực, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài cho biết trên thực tế, các cơ chế ưu đãi sẽ được thể hiện cụ thể qua cơ chế giá, cơ chế hoàn vốn đầu tư cùng các nội dung chi tiết khác. Do đó, Luật Điện lực chỉ quy định về mặt nguyên tắc, còn các chính sách và cơ chế ưu đãi cụ thể sẽ được chi tiết hóa trong các văn bản hướng dẫn dưới luật.

Đối với chính sách về giá điện, trước ý kiến đại biểu cho rằng cần xem xét lộ trình áp dụng giá điện cao điểm và thấp điểm đối với các hộ dân, Thứ trưởng Trương Thanh Hoài thông tin Thủ tướng Chính phủ sẽ ban hành lộ trình áp dụng giá bán lẻ điện bình quân sao cho hạn chế tối đa ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài nhấn mạnh, trên cơ sở ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Báo cáo thẩm tra sơ bộ của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cùng ý kiến đóng góp của các đại biểu Quốc hội tại Hội nghị, Bộ Công Thương sẽ tiếp thu và tiếp tục hoàn thiện dự thảo dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực đạt chất lượng tốt nhất.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên. Ảnh: quochoi.vn.

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh một số định hướng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cần tập trung trong quá trình tiếp tục hoàn thiện dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực. Theo đó đề nghị:

Thứ nhất, rà soát làm rõ nguyên tắc áp dụng luật theo hướng không "luật hóa" để áp dụng phổ biến các cơ chế, chính sách chỉ được cấp có thẩm quyền cho phép áp dụng cá biệt, không tạo cơ chế ưu tiên áp dụng chung đối với mọi vấn đề liên quan đến hoạt động điện lực; tránh xung đột, vướng mắc trong chuyển tiếp.

Thứ hai, rà soát chặt chẽ, thận trọng các cơ chế đặc thù, ưu tiên, ngoại lệ, cơ chế giá, lựa chọn nhà đầu tư, bảo lãnh và chia sẻ rủi ro; bảo đảm tính minh bạch, khách quan, đúng thẩm quyền, không để thất thoát, lãng phí nguồn lực, cài cắm lợi ích hoặc tạo điều kiện phát sinh cơ chế "xin - cho".

Thứ ba, bổ sung đánh giá đầy đủ tác động của các chính sách mới về phát triển điện lực, nhất là đối với năng lượng tái tạo, năng lượng mới, điện gió ngoài khơi, điện hạt nhân quy mô nhỏ, hệ thống tích trữ điện và thị trường chứng chỉ carbon, chứng chỉ năng lượng tái tạo; bảo đảm vừa tháo gỡ được khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, vừa tạo lập khuôn khổ pháp lý minh bạch, ổn định, đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành điện trong bối cảnh mới.

Thứ tư, rà soát, hoàn thiện các quy định về giá điện, giá dịch vụ về điện, thị trường bán buôn, bán lẻ điện cạnh tranh; chuyển đổi các hợp đồng mua bán điện hiện hữu và cơ chế mua bán điện trực tiếp, bảo đảm cạnh tranh, minh bạch, bình đẳng giữa các chủ thể.

Thứ năm, xác định rõ nguyên tắc phân bổ chi phí sử dụng hệ thống điện, không để phát sinh chi phí bất hợp pháp, bất hợp lý hoặc chuyển chi phí từ nhóm đối tượng này sang nhóm đối tượng khác; làm rõ lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện và chính sách hỗ trợ phù hợp đối với các đối tượng yếu thế. Rà soát mối quan hệ với Nghị quyết số 253/2025/QH15 về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030, bảo đảm không phát sinh khoảng trống pháp lý và không tạo ưu đãi, miễn trừ không phù hợp.