Trong khuôn khổ FIATA World Congress 2025 - Đại hội thế giới liên đoàn các Hiệp hội vận tải và giao nhận quốc tế, tại phiên thảo luận số 5 với chủ đề “Tái cấu trúc thương mại toàn cầu: Thách thức và chiến lược thích ứng mới” diễn ra sáng 9/10, các đại biểu đã trao đổi tập trung về những thách thức hiện tại, xu hướng mới và chiến lược thích ứng giúp doanh nghiệp ngành logistics duy trì sức cạnh tranh và phát triển bền vững.

Chiến lược chủ động thích ứng, đảm bảo thông suốt chuỗi cung ứng của Arab Saudi

Chia sẻ kinh nghiệm của Arab Saudi tại phiên thảo luận, ông Mousa Al Bargi, Thứ trưởng phụ trách Dịch vụ Logistics, Bộ Giao thông và Dịch vụ Logistics Vương quốc Arab Saudi, cho biết, thời gian trước, vấn đề Biển Đỏ gây gián đoạn nghiêm trọng chuỗi cung ứng không chỉ của Arab Saudi mà còn ở cấp khu vực và toàn cầu, khiến thời gian vận chuyển tăng thêm 10–12 ngày.

Theo ông, trong giai đoạn đầu khủng hoảng (3- 4 tháng), Chính phủ tập trung tìm kiếm các phương án thay thế. Sau đó, một loạt biện pháp cụ thể được triển khai để giảm thiểu rủi ro.

Cụ thể, Vương quốc Arab Saudi đã mở các hành lang vận tải đa phương thức, cho phép hàng hóa chuyển hướng qua vịnh phía trên, rồi vận chuyển tiếp đến bờ biển phía bắc Biển Đỏ, tránh khu vực bị phong tỏa.

Bên cạnh đó, quy trình thông quan được tối ưu, ưu tiên cho các doanh nghiệp có hồ sơ hải quan tốt nhằm rút ngắn thời gian kiểm tra biên giới, bảo đảm luồng hàng xuất khẩu không bị gián đoạn.

"Nhờ vậy, các container từ biên giới đất liền Arab Saudi vẫn được vận chuyển bình thường," ông Mousa Al Bargi thông tin.

Ông Al Bargi cho biết thêm, Arab Saudi cũng đang tái cấu trúc hệ thống logistics để giảm thiểu chậm trễ, đồng thời phối hợp với các hãng tàu quốc tế nhằm duy trì dòng chảy hàng hóa ổn định.

Việt Nam xây dựng chiến lược phát triển logistics mới

Tại phiên thảo luận, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, Việt Nam đang hoàn thiện Chiến lược phát triển logistics quốc gia mới với 8 trọng tâm lớn, nhằm củng cố nền tảng pháp lý, hạ tầng và nguồn nhân lực, đưa logistics trở thành ngành dịch vụ trụ cột trong tiến trình hội nhập toàn cầu.

Theo ông Trần Thanh Hải, ưu tiên hàng đầu của Việt Nam là hoàn thiện khung pháp lý để tạo môi trường minh bạch, thuận lợi cho doanh nghiệp logistics phát triển. Đồng thời, hai trung tâm logistics quy mô lớn tại khu vực phía Nam sẽ được đầu tư để tăng năng lực kết nối quốc tế và nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng.

Cũng theo ông Hải, chiến lược mới cũng tập trung nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp trong nước, vốn đang còn nhỏ lẻ; đồng thời phát triển nguồn nhân lực logistics chất lượng cao gắn với chuyển đổi số và xu hướng logistics xanh.

“Chúng tôi muốn thúc đẩy các doanh nghiệp vươn ra thị trường quốc tế, tìm kiếm đối tác và cơ hội mới trong chuỗi cung ứng toàn cầu,” ông Hải nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, chiến lược mới cũng hướng đến việc xây dựng các khu thương mại tự do (free trade zones), mô hình còn tương đối mới tại Việt Nam, nhằm tạo "cú hích" thu hút đầu tư, phát triển dịch vụ logistics giá trị cao.

"Việt Nam cũng đang đẩy mạnh khai thác hành lang kinh tế Đông – Tây, kết nối khu vực miền Trung với Lào, Campuchia và Myanmar và mở rộng liên kết trong mạng lưới logistics khu vực," ông Hải nói thêm.

Thuế đối ứng – bài toán cân bằng chuỗi cung ứng toàn cầu

Một trong những vấn đề đáng chú ý được các diễn giả đưa ra trong phiên thảo luận chuyên đề là việc thay đổi về chính sách thuế quan, đặc biệt tại Mỹ, đã gây ra dịch chuyển chuỗi cung ứng và làm gia tăng sự bất ổn.

Trao đổi về vấn đề này, ông Brandon Fried, Giám đốc Điều hành Hiệp hội Airforwarders (Mỹ) cho rằng, các chính sách thuế đối ứng thực chất là một phép đo của cán cân thương mại hai chiều giữa các quốc gia. Tuy nhiên, người tiêu dùng mới là đối tượng gánh chịu tác động nặng nề nhất từ các chính sách thuế quan.

Cũng theo ông Fried, việc Mỹ xóa ngưỡng miễn thuế cho các lô hàng dưới 800 USD khiến hàng tỷ đơn hàng bị đánh thuế, gây áp lực lớn cho các hãng vận tải và doanh nghiệp nhỏ. “Các công ty thiếu năng lực số hóa sẽ khó thích ứng với quy định mới, dẫn đến gián đoạn giao hàng và chi phí tăng cao,” ông nói.

Đại diện Việt Nam, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu Trần Thanh Hải khẳng định, Việt Nam kiên định với định hướng tự do hóa thương mại, đồng thời điều chỉnh linh hoạt chính sách thuế để hỗ trợ doanh nghiệp.

“Khi một số quốc gia tăng thuế nhập khẩu, Việt Nam đã có những phản ứng chính sách kịp thời khi điều chỉnh thuế nhập khẩu từ 49% xuống còn 20%, thậm chí 0% với một số mặt hàng, nhằm tăng khả năng cạnh tranh trong chuỗi cung ứng toàn cầu," ông Hải cho biết.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý, các doanh nghiệp cần tuân thủ chặt chẽ quy tắc xuất xứ và quy định sản xuất để tránh rủi ro thương mại và đảm bảo uy tín trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Chuyển đổi số giúp tăng sức chống chịu cho chuỗi cung ứng

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang chịu sức ép lớn từ sự bất định chính sách, các chuyên gia tại phiên thảo luận cho rằng, các doanh nghiệp logistics và xuất khẩu cần nhanh chóng thích nghi với yêu cầu tuân thủ thương mại ngày càng chặt chẽ, đặc biệt là về quy tắc xuất xứ và tiêu chuẩn ESG.

Theo ông Martin Lee, Quản lý Kinh doanh khu vực châu Phi, châu Á, Trung Đông, Ấn Độ và châu Úc – New Zealand của WiseTech Global, chuyển đổi số là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp logistics thích ứng trước biến động toàn cầu; và trong đó, hệ thống API là "xương sống" của kết nối dữ liệu toàn cầu, giúp liên thông giữa cơ quan quản lý, hãng vận tải và doanh nghiệp trong thời gian thực.

"Ứng dụng API và dữ liệu chất lượng cao giúp giảm lỗi thủ công, tăng tốc thông quan, tiết kiệm chi phí và hỗ trợ ra quyết định nhanh hơn. Tuy nhiên, thách thức hiện nay là đồng bộ dữ liệu giữa nhiều bên, tránh sai lệch và đảm bảo tuân thủ quy định quốc tế," ông Martin Lee nói.

Về giải pháp, theo ông Martin Lee, đó là xây dựng hệ thống dữ liệu tập trung, đây sẽ là nguồn thật để mọi quy trình được tự động hóa và kiểm soát từ đầu.

"Trước khi nói đến AI, ngành logistics cũng cần xử lý tốt nền tảng dữ liệu, bởi đây là ngành đặc thù, thường xuyên đối mặt thay đổi về quy định, địa chính trị và cả yếu tố thời tiết," ông Lee nói.

Đại diện WiseTech Global cũng nhấn mạnh, trong bối cảnh AI ngày càng phát triển, nhu cầu về nguồn nhân lực sẽ giảm. Vì vậy, việc truyền đạt kinh nghiệm và đào tạo thế hệ trẻ trở thành nguồn nhân lực tương lai là điều cốt lõi để ngành tiếp tục phát triển bền vững.

Từ góc nhìn chiến lược, các diễn giả tại phiên thảo luận thống nhất rằng chuỗi cung ứng toàn cầu đang cần một định hướng dài hạn để đảm bảo khả năng chống chịu trước bất ổn địa chính trị. Giảm thiểu rủi ro trong chuỗi cung ứng không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà còn là vấn đề chiến lược quốc gia, sự phối hợp đa ngành và đầu tư lâu dài vào dữ liệu, con người và kết nối.

Trong thế giới đầy biến động, khả năng thích ứng nhanh, hành động chủ động và phối hợp chặt chẽ giữa các bên chính là chìa khóa để đảm bảo dòng chảy thương mại toàn cầu không bị gián đoạn.