Ảnh minh họa: Thảo Ngân - Mekong ASEAN.

Đánh giá tính cấp bách mở rộng cao tốc

Văn bản của Bộ Xây dựng được gửi đến các tỉnh, thành phố: Đồng Nai, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa và Lâm Đồng.

Bộ Xây dựng cho biết, thực hiện kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030, Bộ đã tổ chức lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án đầu tư mở rộng các đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông, trong đó dự kiến mở rộng các đoạn tuyến có quy mô 4 làn hạn chế, bề rộng 17m lên quy mô 6 làn xe cao tốc hoàn chỉnh, đến nay, hồ sơ đã cơ bản được hoàn thiện.

Để có cơ sở hoàn thiện báo cáo, trình các cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định, Bộ Xây dựng đề nghị UBND các tỉnh, thành phố nghiên cứu, có ý kiến đối với 4 nội dung chính gồm:

Sự cần thiết và tính cấp bách của việc đầu tư mở rộng các đoạn tuyến cao tốc đi qua địa bàn; đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của dự án đối với địa phương; phương thức đầu tư và đề xuất các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án, đặc biệt trong các lĩnh vực khai thác, cung ứng vật liệu xây dựng thông thường và giải phóng mặt bằng.

Bộ Xây dựng cho biết, tại cuộc họp về tình hình triển khai công tác chuẩn bị đầu tư mở rộng các đoạn tuyến đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông, Bộ trưởng Trần Hồng Minh thống nhất phương án nghiên cứu đầu tư mở rộng các tuyến cao tốc có quy mô 4 làn hạn chế lên quy mô 6 làn xe, bảo đảm đồng bộ, lâu dài, hạn chế việc phải tiếp tục mở rộng nhiều lần, gây lãng phí thời gian, nguồn lực, ảnh hưởng đến quá trình khai thác toàn tuyến.

Lãnh đạo Bộ Xây dựng yêu cầu các đơn vị rà soát, đánh giá tổng thể hiện trạng toàn bộ tuyến đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông từ Cao Bằng đến Cà Mau.

Nội dung đánh giá phân chia theo 3 phân đoạn (Cao Bằng - Hà Nội, Hà Nội - TP HCM, TP HCM - Đất Mũi). Từng đoạn tuyến/dự án thành phần phải mô tả, đánh giá hiện trạng (về lưu lượng giao thông, quy mô, tiêu chuẩn kỹ thuật...) từ đó làm cơ sở đề xuất phạm vi đầu tư.

Ưu tiên mở rộng trước các tuyến cao tốc nhu cầu vận tải lớn

Bộ Xây dựng cũng thống nhất sắp xếp thứ tự ưu tiên mở rộng các đoạn tuyến theo nguyên tắc nhu cầu vận tải, khả năng cân đối nguồn lực.

Các đoạn tuyến có nhu cầu vận tải lớn thuộc dự án đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2017 - 2020 (phấn đấu khởi công trong năm 2027), mở rộng các đoạn còn lại (phấn đấu khởi công trong năm 2028), phấn đấu hoàn thành mở rộng toàn tuyến vào năm 2030.

Đối với 3 dự án thành phần hiện hữu được đầu tư theo phương thức PPP (Diễn Châu - Bãi Vọt, Nha Trang - Cam Lâm, Cam Lâm - Vĩnh Hảo), Cục Đường bộ Việt Nam được giao trách nhiệm làm việc với các nhà đầu tư dự án BOT hiện hữu để thống nhất phương án đầu tư mở rộng.

Các dự án thành phần đã được đầu tư công trước đây cần tiếp tục đánh giá tính khả thi việc đầu tư từ nguồn vốn ngân sách Nhà nước, so sánh với phương thức PPP để báo cáo cơ quan có thẩm quyền khi đề xuất mở rộng bằng hình thức đầu tư công, có thu phí sau khi hoàn thành.

Mở rộng theo phương thức đầu tư công với 15 dự án

Bộ này cũng cho biết, trên cơ sở rà soát toàn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông từ Lạng Sơn đến Cà Mau, Ban Quản lý dự án Thăng Long đã xây dựng và trình Bộ Xây dựng hai phương án đầu tư mở rộng, bảo đảm phù hợp với nhu cầu vận tải, quy hoạch mạng lưới đường bộ và các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành.

Phương án 1 là tập trung mở rộng các đoạn từ Mai Sơn đến Bãi Vọt và từ Nha Trang đến Dầu Giây với tổng chiều dài khoảng 534 km. Các đoạn còn lại sẽ tiếp tục được nghiên cứu mở rộng sau năm 2030.

Tổng mức đầu tư theo phương án này khoảng 63.411 tỷ đồng. Trong đó, phần mở rộng đối với 5 dự án thành phần đầu tư theo hình thức đầu tư công (gồm Mai Sơn - QL45, QL45 - Nghi Sơn, Nghi Sơn - Diễn Châu, Vĩnh Hảo - Phan Thiết và Phan Thiết - Dầu Giây) khoảng 38.158 tỷ đồng. Phần còn lại thuộc 3 dự án PPP (Diễn Châu - Bãi Vọt, Nha Trang - Cam Lâm và Cam Lâm - Vĩnh Hảo) khoảng 25.253 tỷ đồng, bao gồm cả lãi vay.

Phương án 2 đề xuất mở rộng toàn bộ các đoạn tuyến từ Mai Sơn đến Cam Lộ và từ Quảng Ngãi đến Dầu Giây, với tổng chiều dài khoảng 1.144 km. Phương án này nhằm bảo đảm kết nối thông suốt từ Hà Nội đến TP HCM, đồng thời nâng cấp toàn tuyến theo đúng tiêu chuẩn cao tốc, phát huy vai trò trục giao thông chiến lược trong hành lang kinh tế Bắc - Nam.

Theo phương án trên, sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 154.246 tỷ đồng gồm: phần mở rộng đối với 15 dự án thành phần đầu tư theo hình thức đầu tư công khoảng 128.994 tỷ đồng; phần mở rộng đối với 3 dự án thành phần đầu tư theo phương thức PPP khoảng 25.253 tỷ đồng (tổng mức đầu tư bao gồm lãi vay).

Các đoạn tuyến trong phạm vi nghiên cứu sẽ được mở rộng ngay lên quy mô 6 làn xe cao tốc hoàn chỉnh theo quy hoạch, vận tốc thiết kế từ 100 - 120km/h.

Về hình thức đầu tư, trên cơ sở phân tích ưu, nhược điểm, đơn vị quản lý dự án đề xuất đầu tư công đối với 15 dự án thành phần đã triển khai theo hình thức đầu tư công.

Nhóm các dự án thành phần đã đầu tư theo phương thức PPP được đề xuất tiếp tục triển khai mở rộng theo phương thức PPP có sự hỗ trợ của vốn ngân sách Nhà nước.

Đề xuất 2 nhóm chính sách

Để tạo thuận lợi triển khai dự án sau khi được cấp có thẩm quyền chấp thuận, Bộ Xây dựng công bố 2 nhóm chính sách được đơn vị nghiên cứu đề xuất.

Nhóm 1 là các chính sách đã được Quốc hội thông qua cho các dự án đường bộ, đường sắt gồm: chính sách về thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư (trong thời gian Quốc hội không họp, Chính phủ trình Uỷ ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư, trừ trường hợp điều chỉnh tăng tổng mức đầu tư).

Chính sách về thẩm định khả năng cân đối vốn cho dự án (dự án không phải thẩm định, đánh giá nguồn vốn, khả năng cân đối vốn theo quy định của Luật Đầu tư công).

Nhóm 2 là các chính sách đề xuất bổ sung, gồm: chính sách về đánh giá tác động môi trường dự án (ĐTM), cho phép chủ dự án không phải thực hiện ĐTM trong quá trình lập, thẩm định và phê duyệt đầu tư. Trong giai đoạn thi công, nhà thầu có trách nhiệm thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường theo báo cáo ĐTM đã được phê duyệt ở giai đoạn phân kỳ của từng dự án thành phần.

Chính sách về chuyển đổi hình thức đầu tư các dự án thành phần: Bộ Xây dựng được phê duyệt điều chỉnh chủ trương chuyển đổi hình thức đầu tư đối với 3 dự án thành phần đầu tư theo phương thức PPP sang đầu tư công, nếu trong quá trình thực hiện không lựa chọn được nhà đầu tư theo quy định của pháp luật.