Ảnh: VPA.

Chiều ngày 16/7, Hiệp hội Cảng biển Việt Nam (VPA), Hiệp hội Chuyển đổi xanh Việt Nam (VGA) phối hợp cùng Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam tổ chức hội thảo trực tuyến “Cảng xanh Việt Nam 2026 lần 2”, tiếp nối thành công của hội thảo lần một diễn ra vào ngày 10/4 vừa qua tại cảng Phước An (tỉnh Đồng Nai).

Sự kiện lần này tập trung vào câu hỏi thực tiễn: doanh nghiệp cảng biển cần bắt đầu từ đâu để đáp ứng các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.

Sức ép từ các quy định và tiêu chuẩn quốc tế

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Lê Minh Đạo – Phó Cục trưởng Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, nhận định hệ thống cảng biển Việt Nam đang phát triển nhanh cả về quy mô, năng lực khai thác và sản lượng hàng hóa thông qua, song điều này cũng đồng nghĩa với áp lực giảm phát thải khí nhà kính ngày càng lớn.

Vì vậy, ông cho rằng, chuyển đổi xanh là yêu cầu mang tính bắt buộc đối với ngành hàng hải, không chỉ để ứng phó với biến đổi khí hậu toàn cầu mà còn nhằm thực hiện cam kết của Việt Nam về phát thải ròng bằng không vào năm 2050.

Đồng quan điểm, ông Huỳnh Văn Cường – Chủ tịch VPA cũng chỉ ra rằng: “Hiện nay đối với các hãng tàu lớn trên thế giới, đặc biệt là các hãng chạy tuyến Châu Âu, họ yêu cầu các cảng ở phía Việt Nam cũng phải đạt tiêu chí xanh như các cảng khác trên thế giới. Cho nên việc chuyển đổi xanh này vừa là bắt buộc, vừa là định hướng sống còn trong thời gian tới của các cảng thành viên VPA.”

Muốn giảm phát thải, trước hết phải đo được phát thải

Theo ông Huỳnh Văn Cường, để bắt đầu lộ trình giảm phát thải, các doanh nghiệp cảng phải đo lường chính xác lượng khí nhà kính mà mình phát thải ra hàng ngày.

Ông Phạm Hoài Trung – Phó Chủ tịch VGA kiêm Trưởng ban ESG và Net Zero cho biết hệ sinh thái phát thải tại cảng rất phức tạp, bao gồm tàu biển trong luồng, tàu lai dắt, phương tiện thủy, thiết bị bốc xếp nâng hạ, xe đầu kéo nội cảng, kho lạnh, hệ thống chiếu sáng và lưới điện.

Để kiểm kê phát thải, ông đưa ra các bộ tiêu chuẩn quốc tế để doanh nghiệp có thể áp dụng như công cụ đánh giá phát thải của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), Nghị định thư Khí nhà kính (GHG Protocol) hay tiêu chuẩn ISO 14064 nhằm chuẩn hóa và xác minh dữ liệu.

Dù tiêu chuẩn đã có sẵn, rào cản thực tế của hầu hết các doanh nghiệp cảng biển hiện nay lại nằm ở sự phân mảnh của dữ liệu nội bộ. “Dữ liệu nằm rải rác ở nhiều phòng ban. Bộ phận kỹ thuật nắm mã máy, bộ phận kế hoạch nắm giờ chạy, bộ phận vật tư nắm nhiên liệu. Việc thiếu một mã thiết bị thống nhất sẽ dẫn đến trùng lặp hoặc bỏ sót khi kiểm kê,” ông Trung nói tại hội thảo.

Chia sẻ dữ liệu để giảm chi phí chuyển đổi

Không chỉ dữ liệu, chi phí đầu tư cũng là vấn đề được nhiều doanh nghiệp cảng quan tâm.

Theo ông Huỳnh Văn Cường, đầu tư thiết bị chạy điện có thể tốn kém hơn ở giai đoạn đầu nhưng chi phí vận hành và bảo dưỡng thấp hơn khoảng 30% so với thiết bị sử dụng dầu, mang lại hiệu quả kinh tế trong dài hạn.

Đại diện Viện Tiêu chuẩn Anh Quốc (BSI) – ông Đoàn Văn Khải, khuyến nghị doanh nghiệp áp dụng mô hình một cơ sở dữ liệu đáp ứng nhiều tiêu chuẩn (One Data Multi-Standard) để giảm thiểu chi phí hành chính.

“Doanh nghiệp không nên làm rời rạc từng báo cáo. Hãy xây dựng một cơ sở dữ liệu duy nhất nhưng có thể trích xuất ra nhiều định dạng báo cáo khác nhau để đáp ứng đồng thời yêu cầu của Nhà nước Việt Nam, IMO, ESG hay các đối tác quốc tế từ EU, Mỹ. Điều này giúp tiết kiệm chi phí và tránh kiểm tra chồng chéo,” ông chia sẻ.

Trong khi đó, Chủ tịch VGA Đặng Huy Đông đề xuất thành lập "Liên minh Cảng xanh Việt Nam" nhằm kết nối cơ quan quản lý, hiệp hội, doanh nghiệp cảng biển cùng các đơn vị tư vấn và cung cấp giải pháp.

Lý giải về mô hình này, ông cho biết: “Nếu chúng ta làm đơn lẻ và đi theo nhiều hướng phân tán khác nhau thì mọi chi phí sẽ trở nên cao hơn so với việc chúng ta đồng hành và xây dựng những mô hình chung, dùng chung với nhau để chi phí giảm đi. Khi chúng ta làm với quy mô lớn thì mọi ứng dụng khoa học công nghệ đều trở nên khả thi về chi phí.”

Về hành lang pháp lý, bà Trần Thị Tú Anh, đại diện Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, cho biết cơ quan quản lý đang trong quá trình hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật để định hướng và hỗ trợ doanh nghiệp.

“Hiện nay chúng tôi đang sửa đổi Bộ luật Hàng hải Việt Nam, dự kiến sau năm 2030 sẽ bắt buộc áp dụng các tiêu chuẩn cảng xanh trên toàn hệ thống. Cục sẽ nghiên cứu các cơ chế về phí, lệ phí hàng hải, ưu đãi thuế đất đai và hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn xanh cho các cảng chủ động đi đầu,” bà khẳng định.

Trong bối cảnh các quy định kiểm soát phát thải ngày càng được siết chặt trên thị trường quốc tế, chuyển đổi xanh được đánh giá không chỉ là yêu cầu về môi trường mà còn là điều kiện để hệ thống cảng biển Việt Nam tiếp tục tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.