Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày báo cáo tại kỳ họp. Ảnh: Media.quochoi.vn

Chiều 9/4, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn trình Quốc hội kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030.

Theo Bộ trưởng, việc thực hiện kế hoạch đầu tư công trung hạn (2021-2025) đã đạt và vượt 5/5 chỉ tiêu đề ra. Trong đó, trên cơ sở tổng mức vốn 2,87 triệu tỷ đồng và các nguyên tắc, tiêu chí được phê duyệt, Chính phủ đã giao vốn ngân sách Trung ương cho 4.652 dự án, giảm 1/2 so giai đoạn trước. Ước giải ngân đến hết năm 2025 đạt 3,02 triệu tỷ đồng (cao hơn so với kế hoạch do ngân sách địa phương giao tăng thêm từ nguồn tăng thu, thu tiền sử dụng đất).

Dự kiến, trong giai đoạn 5 năm tới, kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 đã được xây dựng trên cơ sở cụ thể hóa đầy đủ nội dung Văn kiện và Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, các chủ trương, định hướng chiến lược mới của Trung ương, Bộ Chính trị… Lấy nguồn lực Nhà nước khơi dậy, dẫn dắt nguồn lực xã hội.

Theo đó, Chính phủ đề xuất tổng nguồn vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 5 năm tới là 8,22 triệu tỷ đồng, trong đó ngân sách trung ương 3,8 triệu tỷ và địa phương 4,22 triệu tỷ đồng.

Về phương án phân bổ ngân sách trung ương, với tổng vốn 3,8 triệu tỷ đồng, Chính phủ đề xuất dùng khoảng 2,78 triệu tỷ đồng, tương đương 73% tổng vốn ngân sách trung ương cho các dự án (thuộc Chương trình hành động của Ban chấp hành Trung ương, dự án trọng điểm, chiến lược quốc gia và nhiệm vụ khác của các Bộ, địa phương).

Gần 29.690 tỷ đồng sẽ được phân bổ cho dự án vành đai 4 TP HCM. Bên cạnh đó, khoảng 349.000 tỷ chi cho các dự án đầu tư công khẩn cấp, dự án chuyển tiếp vốn trong nước, thu hồi vốn ứng trước, thanh toán nợ đọng. Dự kiến phân bổ cho 5 Chương trình Mục tiêu quốc gia là 254.027 tỷ đồng.

Ngoài ra, Chính phủ muốn dự phòng khoảng 10% (380.000 tỷ đồng). Đối với số vốn còn lại chưa đủ điều kiện phân bổ, Chính phủ đang yêu cầu các Bộ, cơ quan trung ương và địa phương rà soát lại theo đúng kết luận của Ban Chấp hành Trung ương tại Hội nghị Trung ương 2.

Về phương án phân bổ ngân sách địa phương, tổng nguồn vốn 4,42 triệu tỷ đồng, Chính phủ đề xuất phân bổ dựa trên kế hoạch của từng địa phương được xây dựng chi tiết trên cơ sở nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ được cấp có thẩm quyền quyết định theo quy định của pháp luật đầu tư công.

Để bảo đảm hoàn thành các mục tiêu của đầu tư công trong giai đoạn 2026-2030, Chính phủ đề xuất một số giải pháp: Lựa chọn dự án đầu tư công trên cơ sở đánh giá, hạch toán đầy đủ hiệu quả kinh tế, tài chính và hiệu quả kinh tế-xã hội, đóng góp vào an sinh xã hội, quốc phòng, an ninh; tiếp tục nâng cao chất lượng thể chế quản lý đầu tư công; các Bộ, địa phương, đơn vị sử dụng vốn phải phát huy trách nhiệm cao nhất trong tổ chức thực thi kế hoạch qua từng khâu, từng bước để đẩy nhanh tiến độ.

Đồng thời, tăng cường phân cấp, phân quyền, đi đôi với phối hợp, giám sát, kiểm tra, đánh giá; nâng cao hiệu quả phối hợp giữa đầu tư công với đầu tư xã hội. Thực hiện hợp tác, vay vốn nước ngoài, vốn trái phiếu dài hạn, vốn của nhân dân, doanh nghiệp, kết hợp với NSNN để triển khai các dự án lớn.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày báo cáo thẩm tra. Ảnh: Media.quochoi.vn

Bảo đảm tính chủ động ứng phó với các tình huống phát sinh

Thẩm tra nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban cơ bản thống nhất về quan điểm, mục tiêu, định hướng xây dựng kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 như đã nêu trong Báo cáo của Chính phủ.

Kế hoạch đầu tư công trung hạn cần bám sát mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội 5 năm 2026-2030 được Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng thông qua, phát huy vai trò đầu tư công tiếp tục là nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội; tuân thủ Hiến pháp, pháp luật về NSNN và đầu tư công; phù hợp với Kế hoạch phát triển và quy hoạch ngành, lĩnh vực được phê duyệt; phù hợp với khả năng thu NSNN hằng năm.

Việc cân đối được nguồn vốn trong thời gian tới là thách thức rất lớn do phụ thuộc vào nhiều yếu tố, nhất là duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số trong cả giai đoạn 5 năm 2026-2030. Vì vậy, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ làm rõ, báo cáo cụ thể về căn cứ để xây dựng tổng mức vốn kế hoạch của giai đoạn 2026-2030 để bảo đảm tính khả thi của kế hoạch.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cũng lưu ý, cần tăng cường các giải pháp dự phòng rủi ro, xây dựng các kịch bản tăng trưởng để dự kiến kế hoạch bảo đảm tính chủ động ứng phó đối với các tình huống phát sinh.

"Tiếp tục rà soát thận trọng nguồn thu, khả năng vay nợ để bảo đảm tính khả thi của kế hoạch, xây dựng dự toán chi hằng năm phải dựa trên cơ sở thu NSNN thực tế từ thực lực của nền kinh tế, vay đầu tư trong khả năng trả nợ, không tạo áp lực trả nợ quá lớn cho giai đoạn sau," cơ quan thẩm tra đề nghị.

Uỷ ban đề nghị cần tăng cường các giải pháp thu hút đầu tư tư nhân, đầu tư theo hình thức PPP đối với các dự án phát triển hạ tầng, tránh áp lực sử dụng vốn đầu tư công quá lớn, vượt quá khả năng cân đối nguồn lực của ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương.

Để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng cao và bền vững, Kế hoạch đầu tư công trung hạn cần được rà soát kỹ lưỡng trên cơ sở huy động, phân bổ và quản lý sử dụng vốn tiết kiệm, bảo đảm hiệu quả kinh tế-xã hội, đầu tư có trọng tâm, trọng điểm và phát huy tối đa vai trò dẫn dắt, kích hoạt các nguồn lực ngoài nhà nước.