Đại biểu Lý Anh Thư – Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang. Ảnh: Media Quốc hội.

Chiều 30/10, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận tại hội trường về tình hình kinh tế - xã hội, ngân sách Nhà nước và kế hoạch đầu tư công. Việc hoàn thành đường Hồ Chí Minh, giải quyết những tồn tại trong quá trình khai thác và tiếp tục đầu tư hạ tầng kết nối là những nội dung được đại biểu quan tâm.

Thông tuyến phải bảo đảm khai thác an toàn, ổn định

Góp ý về việc kết thúc thực hiện các mục tiêu tại hai nghị quyết của Quốc hội về chủ trương đầu tư xây dựng đường Hồ Chí Minh, đại biểu Lý Anh Thư – Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang cơ bản thống nhất với báo cáo của Chính phủ và báo cáo thẩm tra. Tuy nhiên, từ thực tiễn địa phương và kiến nghị của cử tri, đại biểu đề nghị làm rõ tiến độ, trách nhiệm hoàn thành những phần việc còn lại.

Theo đại biểu, đường Hồ Chí Minh là công trình có ý nghĩa lịch sử, chính trị sâu sắc, giữ vai trò trục giao thông chiến lược phía Tây, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Đối với người dân khu vực cầu Cái Lớn, xã Bình An, tỉnh An Giang, công trình còn gắn với mong mỏi qua nhiều thế hệ, với nhu cầu đi lại, đưa đón con em đến trường và vận chuyển nông sản. Mỗi lần dự án chậm tiến độ là người dân thêm một lần chờ đợi.

Dẫn báo cáo của Chính phủ, đại biểu cho biết đoạn Chơn Thành – Đức Hòa đạt khoảng 97%, dự kiến hoàn thành cuối năm 2026. Các đoạn Rạch Sỏi – Bến Nhất, Gò Quao – Vĩnh Thuận dự kiến đến cuối năm hoàn thành 42/55 km; khoảng 13 km còn lại chỉ thông xe kỹ thuật trên nền cấp phối, dự kiến hoàn thành trong quý I/2027.

Từ thực tế này, đại biểu Lý Anh Thư đề nghị phân biệt rõ giữa thông xe kỹ thuật với hoàn thành công trình đủ điều kiện khai thác an toàn, ổn định. Việc kết thúc thực hiện các mục tiêu tại hai nghị quyết cần gắn với điều kiện và trách nhiệm cụ thể đối với phần việc chưa hoàn thành.

Đại biểu kiến nghị Chính phủ giữ đúng cam kết hoàn thành các đoạn còn lại trong quý I/2027; bảo đảm xử lý nền đất yếu, chất lượng công trình và công tác nghiệm thu, đồng thời sửa chữa, gia cố những đoạn xuống cấp. Mục tiêu là hoàn thành thông tuyến, phục vụ người dân đi lại an toàn trước ngày 30/4/2027.

Cùng với đó, nghị quyết cần quy định trực tiếp các mốc hoàn thành thi công, đưa công trình vào khai thác, quyết toán; xác định trách nhiệm giải quyết dứt điểm những tồn tại về bồi thường, tái định cư, đường dân sinh và bảo trì. Chính phủ cần báo cáo Quốc hội kết quả tại kỳ họp gần nhất sau thời hạn cam kết.

Đặc biệt, đại biểu đề nghị chưa xem xét chính thức kết thúc việc thực hiện các mục tiêu tại hai nghị quyết nếu công trình chưa hoàn thành thông tuyến, chưa bảo đảm điều kiện khai thác an toàn trước ngày 30/4/2027.

Sớm giải quyết bất cập tại trạm BOT Km1747

Cũng quan tâm đến việc tổng kết thực hiện các nghị quyết về đường Hồ Chí Minh, đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt – Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk bày tỏ sự thống nhất cao với Tờ trình của Chính phủ về tổng kết thực hiện Nghị quyết số 66/2013/QH13 và kết thúc đầu tư xây dựng dự án quy mô hai làn xe.

Theo đại biểu, sau 20 năm triển khai, dự án đã đạt những kết quả quan trọng, cơ bản hoàn thành các mục tiêu đề ra; góp phần hình thành hệ thống hạ tầng, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động và giảm nghèo tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Chủ trương huy động nguồn lực xã hội thông qua phương thức đối tác công tư, trong đó có các dự án BOT giao thông, cũng góp phần phát triển kết cấu hạ tầng, giảm áp lực cho ngân sách Nhà nước. Tuy nhiên, một số dự án vẫn còn vướng mắc về vị trí trạm thu phí, phương án tài chính, chính sách miễn, giảm phí cho người dân và việc triển khai thu phí không dừng.

Đại biểu nêu trường hợp dự án nâng cấp, mở rộng đường Hồ Chí Minh, Quốc lộ 14 qua tỉnh Đắk Lắk, được đầu tư theo hình thức BOT do Công ty Quang Đức làm chủ đầu tư. Trạm thu phí đặt tại Km1747, tổ chức thu phí hoàn vốn từ tháng 11/2015.

Sau khi tuyến tránh phía Tây Buôn Hồ được đưa vào khai thác, lưu lượng phương tiện qua trạm thay đổi đáng kể, chỉ còn khoảng 35–45% so với phương án ban đầu. Theo đại biểu, điều này khiến doanh nghiệp không thể thực hiện giảm giá dịch vụ sử dụng đường bộ cho người dân như cam kết.

Trong khi đó, người dân vẫn phải qua trạm hằng ngày để học tập, lao động, sản xuất, kinh doanh và thực hiện các giao dịch hành chính, tiếp tục đóng phí theo quy định. Việc chưa triển khai chính sách miễn, giảm phí đối với các đối tượng thuộc diện được xem xét hỗ trợ đã gây bức xúc, phát sinh nhiều đơn thư khiếu nại, kiến nghị.

Đại biểu cho biết Đoàn ĐBQH và tỉnh Đắk Lắk đã nhiều lần có văn bản kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét, nhưng vấn đề đến nay chưa được giải quyết dứt điểm.

Để tháo gỡ, đại biểu đề xuất ba nhóm giải pháp. Trước hết, cần khẩn trương rà soát toàn diện tính pháp lý, hiệu quả khai thác và phương án tài chính của dự án; đánh giá sự phù hợp của vị trí trạm thu phí trong điều kiện tuyến tránh đã đưa vào sử dụng. Trên cơ sở đó, sớm lựa chọn phương án xử lý căn cơ, có thời hạn cụ thể, xem xét chấm dứt thu phí tại vị trí này hoặc áp dụng phương án khác phù hợp pháp luật.

Thứ hai, trong thời gian chưa hoàn thành phương án xử lý tổng thể, đại biểu đề nghị sớm triển khai miễn, giảm giá dịch vụ sử dụng đường bộ cho phương tiện của người dân và cán bộ, công chức thuộc diện được hưởng chính sách tại khu vực lân cận trạm; bảo đảm đúng đối tượng, công khai, minh bạch và thuận lợi khi thực hiện.

Thứ ba, cần xác định rõ cơ quan chủ trì, trách nhiệm phối hợp và thời hạn giải quyết; nghiên cứu phương án tài chính, cơ chế xử lý hợp đồng phù hợp, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và nhân dân.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt nhấn mạnh, thu phí điện tử không dừng là bước tiến về công nghệ và phương thức quản lý, nhưng hiện đại hóa thu phí phải đi đôi với giải quyết những bất cập trong thực tiễn. Chính sách cần mang lại lợi ích thiết thực, giúp người dân thuận lợi trong sinh hoạt, đi lại, sản xuất và kinh doanh.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh. Ảnh: Media Quốc hội.

Kết thúc giai đoạn hai làn xe, tiếp tục đầu tư theo quy hoạch

Giải trình các vấn đề đại biểu nêu, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh làm rõ việc kết thúc đầu tư đường Hồ Chí Minh quy mô hai làn xe là khép lại giai đoạn phân kỳ theo các nghị quyết của Quốc hội, tạo cơ sở chuyển sang giai đoạn đầu tư tiếp theo.

Mục tiêu của giai đoạn này là nối thông toàn tuyến từ Pác Bó đến Đất Mũi với quy mô hai làn xe. Việc kết thúc giai đoạn đầu tư này không đồng nghĩa toàn bộ dự án đã hoàn thành theo quy hoạch.

Theo Bộ trưởng, trong Quy hoạch mạng lưới đường bộ thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050, đường Hồ Chí Minh tiếp tục giữ vai trò trục giao thông huyết mạch, được đầu tư nâng cấp, hoàn thiện, trong đó có định hướng nâng cấp một số đoạn thành đường cao tốc.

Bộ trưởng cũng nêu rõ, một dự án chỉ được coi là hoàn thành khi đã thực hiện đầy đủ công việc thi công, nghiệm thu, đưa vào khai thác, sử dụng và được cấp có thẩm quyền phê duyệt quyết toán. Việc ban hành nghị quyết kết thúc thực hiện các nghị quyết trước đây nhằm tổng kết giai đoạn đầu tư, đánh giá kết quả và chuyển sang giai đoạn tiếp theo.

Về tiến độ, Bộ trưởng cho biết đường Hồ Chí Minh có tổng chiều dài khoảng 2.656,5 km, đến nay đã hoàn thành 2.499 km. Dự kiến hết tháng 12/2026 hoàn thành khoảng 2.643 km và trong quý I/2027 hoàn thành khoảng 13 km còn lại.

Xác định mức sụt giảm doanh thu BOT để thực hiện cơ chế hỗ trợ

Trả lời kiến nghị về trạm BOT Quang Đức qua địa bàn Đắk Lắk, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết một số dự án BOT trên tuyến đường Hồ Chí Minh phát sinh khó khăn, tiềm ẩn nguy cơ sụt giảm doanh thu, trong đó có dự án đoạn Km1738–Km1763 do Công ty BOT Quang Đức thực hiện.

Theo Bộ trưởng, việc hình thành tuyến đường song song và một số đường nhánh của địa phương làm phân tán lưu lượng phương tiện, ảnh hưởng đến doanh thu của dự án.

Về hướng xử lý, Bộ trưởng cho biết sẽ căn cứ Nghị định 122/2026 của Chính phủ quy định chi tiết việc xử lý vướng mắc BOT. Bộ Xây dựng phối hợp chặt chẽ với nhà đầu tư, tỉnh Đắk Lắk và Kiểm toán Nhà nước để xác định giá trị sụt giảm doanh thu, từ đó thực hiện cơ chế hỗ trợ, chia sẻ từ nguồn ngân sách theo đúng quy định.

"Việc xử lý phải bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án và người dân, tháo gỡ khó khăn cho dự án, đồng thời bảo đảm hiệu quả đầu tư và khai thác công trình giao thông," Bộ trưởng nhấn mạnh.

Liên quan đến nhu cầu tiếp tục hoàn thiện hạ tầng Tây Nguyên, Bộ trưởng thông tin có một tập đoàn đề xuất đầu tư cao tốc Buôn Ma Thuột – Gia Nghĩa theo phương thức đối tác công tư, góp phần đáp ứng nhu cầu đi lại của khoảng 6,5 triệu người dân trong vùng.

Bộ Xây dựng sẽ tiếp nhận hồ sơ đề xuất chủ trương đầu tư trong tháng 10, báo cáo Chính phủ xem xét, cân đối nguồn ngân sách Nhà nước tham gia thực hiện tuyến đường.

Về nguồn vật liệu phục vụ các dự án giao thông, Bộ trưởng cho biết Bộ đã nghiên cứu, xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn sử dụng cát biển và triển khai tại một số tuyến đường. Tuy nhiên, quá trình sử dụng cần tính toán kỹ cự ly vận chuyển và yêu cầu xử lý độ mặn, bởi đây là những yếu tố có thể làm tăng giá thành vật liệu khi đưa đến công trường.