Đại biểu Tạ Văn Hạ - Đoàn ĐBQH TP Đà Nẵng. Ảnh: Media Quốc hội.

Sáng 29/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Đất đai (sửa đổi). Việc xác định diện tích đất ở đối với những thửa đất có nguồn gốc lâu đời, điều kiện tách thửa và bảo đảm quyền lợi khi thu hồi đất là những nội dung được đại biểu quan tâm.

Đất ở qua nhiều đời, cấp đổi giấy chứng nhận lại vướng hạn mức

Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Tạ Văn Hạ - Đoàn ĐBQH TP Đà Nẵng cho rằng, Nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về quan điểm và định hướng sửa đổi Luật Đất đai có một định hướng rất mới mang tính đột phá, đó là cơ chế góp quyền sử dụng đất, điều chỉnh lại đất đai đối với các dự án phát triển, chỉnh trang đô thị và khu vực dân cư nông thôn.

Đây là quan điểm rất mới, thay đổi hoàn toàn căn bản triết lý về phát triển đô thị. Từ việc Nhà nước thu hồi, bồi thường bằng đất, bằng tiền cho dân thì nay cộng đồng dân cư được cùng tham gia và chia sẻ lợi ích đó. Người dân thay vì bị thu hồi đất với khoản tiền thường thấp hơn giá trị thị trường và phải di dời đi nơi khác thì nay được góp vốn/góp đất để có một phần diện tích tại chính khu vực mình đã ở cũ, nhưng có hạ tầng đồng bộ, tốt hơn, giá trị thương mại tốt hơn và quan trọng là không rơi vào cảnh quá khó khăn sau khi giải tỏa.

Cơ chế này tháo gỡ được điểm nghẽn bồi thường, tái định cư bấy lâu nay, biến người dân từ đối tượng bị thu hồi thành chủ thể tham gia. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, việc triển khai nội dung này cần có hàng rào pháp lý chặt chẽ để bảo vệ quyền và lợi ích của người dân, bảo đảm các nguyên tắc không để người dân bị thiệt hại về giá trị, tôn trọng quyền sở hữu, quyền dân chủ, bảo đảm tính công khai, minh bạch và sự giám sát của cộng đồng.

Cũng theo đại biểu, phản ánh qua tiếp xúc cử tri, ông ghi nhận nhiều vướng mắc liên quan đến những thửa đất được các gia đình sử dụng, thừa kế qua nhiều thế hệ.

Theo đại biểu, cách ghi nhận loại đất trên giấy tờ trước đây chưa thống nhất. Có nơi ghi đất thổ cư, có nơi ghi đất ở, đất vườn hoặc đất trồng cây lâu năm, trong khi thời hạn sử dụng đều thể hiện là lâu dài. Ông dẫn trường hợp thửa đất rộng khoảng 700 m², nhưng khi cấp đổi giấy chứng nhận, chỉ 200–300 m² được xác định là đất ở sử dụng lâu dài. Phần còn lại được ghi nhận là đất trồng cây lâu năm hoặc đất nông nghiệp có thời hạn.

Bất cập bộc lộ rõ khi Nhà nước thu hồi đất. Phần diện tích ngoài đất ở được tính bồi thường theo loại đất nông nghiệp, dù gia đình đã quản lý, sử dụng ổn định từ lâu. Theo đại biểu, đây là một trong những vấn đề gây bức xúc cho người dân trong quá trình bồi thường, giải phóng mặt bằng.

Vướng mắc cũng xuất hiện khi cha mẹ muốn chia đất cho các con. Đại biểu nêu trường hợp gia đình có năm người con cùng sinh sống trên thửa đất của cha mẹ, nhưng khi làm thủ tục tách thửa lại không đủ điều kiện do diện tích đất ở được công nhận đã hết hạn mức, gắn với ngôi nhà cũ.

Từ thực tế đó, ông đề nghị lần sửa luật này cần nghiên cứu giải pháp tháo gỡ, giải quyết hợp lý việc công nhận đất ở, bồi thường khi thu hồi và tách thửa để chia đất thừa kế.

Bên cạnh những vướng mắc tồn tại, đại biểu Tạ Văn Hạ đánh giá cao định hướng về góp quyền sử dụng đất, điều chỉnh lại đất đai để thực hiện các dự án chỉnh trang đô thị và khu dân cư nông thôn.

Theo ông, cơ chế này mở ra cách tiếp cận để cộng đồng dân cư trực tiếp tham gia và chia sẻ lợi ích từ phát triển. Người dân có thể góp quyền sử dụng đất, sau đó được bố trí lại đất trong khu vực dự án khi hạ tầng đã được đầu tư, thay vì chỉ nhận tiền bồi thường rồi chuyển đến nơi khác.

Nhờ đó, người góp đất có cơ hội tiếp tục sinh sống tại khu vực quen thuộc, đồng thời hưởng lợi từ điều kiện hạ tầng tốt hơn và giá trị đất đai tăng lên sau chỉnh trang.

Tuy nhiên, đại biểu nhấn mạnh phải có quy định chặt chẽ để bảo vệ người góp đất. Việc xác định giá trị quyền sử dụng đất, phân chia lợi ích và bố trí lại đất cần công khai, minh bạch; tôn trọng quyền tài sản, quyền tham gia của người dân và bảo đảm sự giám sát của cộng đồng, tránh để người dân chịu thiệt.

Đại biểu Nguyễn Trung Kiên - Đoàn ĐBQH TP Đồng Nai. Ảnh: Media Quốc hội.

Đề xuất tính hạn mức đất ở có xét đến số con trong gia đình

Tranh luận với đại biểu Tạ Văn Hạ, đại biểu Nguyễn Trung Kiên - Đoàn ĐBQH TP Đồng Nai, đồng tình rằng việc áp dụng hạn mức đất ở có thể khiến những gia đình đông con chịu thiệt. Ông nêu trường hợp hộ dân ở nông thôn có năm đến bảy người con, cùng sử dụng thửa đất khoảng 500–700 m², nhưng khi cấp đổi giấy chứng nhận chỉ được công nhận 360 m² đất ở. Khi thu hồi, bồi thường, quyền lợi của gia đình vì thế bị ảnh hưởng.

Tuy nhiên, đại biểu lưu ý cũng có những thửa đất rộng 5.000–7.000 m², giấy tờ trước đây ghi thổ cư hoặc sử dụng lâu dài. Nếu toàn bộ diện tích đều được bồi thường theo đất ở thì cần cân nhắc lợi ích của Nhà nước.

Đại biểu TP Đồng Nai đề xuất nghiên cứu hạn mức gắn với số con: một con tính 360 m², hai con tính 720 m²; gia đình có ba, bốn con tiếp tục tính toán mức phù hợp. Đây là kiến nghị nhằm giảm thiệt thòi khi chia thừa kế, giải phóng mặt bằng, đồng thời hài hòa lợi ích của người dân, Nhà nước và doanh nghiệp khi triển khai dự án.