Đại biểu Vương Quốc Thắng - Đoàn ĐBQH TP Đà Nẵng. Ảnh: Media Quốc hội.

Chiều 29/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tiêu chí phân loại doanh nghiệp nhận được nhiều ý kiến bởi đây là căn cứ xác định đối tượng thụ hưởng, phân bổ nguồn lực và áp dụng các chính sách hỗ trợ.

Tranh luận ngưỡng doanh thu 400 tỷ đồng

Đại biểu Phạm Văn Hòa - Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp băn khoăn việc dự thảo luật nâng ngưỡng doanh thu lên 400 tỷ đồng và tổng nguồn vốn năm trước liền kề lên tới 150 tỷ đồng có thể khiến nguồn lực hỗ trợ thêm dàn trải. Theo ông, doanh nghiệp đạt mức doanh thu này đã có năng lực cạnh tranh tương đối khá. Đại biểu đề nghị cân nhắc ngưỡng doanh thu 300 tỷ đồng.

Tranh luận với ý kiến trên, đại biểu Nguyễn Trung Kiên - Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai cho rằng doanh thu 400 tỷ đồng chưa đồng nghĩa với biên lợi nhuận lớn. Có doanh nghiệp đạt mức doanh thu này nhưng sử dụng đông lao động, lợi nhuận vẫn thấp.

Theo đại biểu, tiếp tục hỗ trợ những doanh nghiệp này còn góp phần duy trì việc làm, ổn định lao động. Nguồn hỗ trợ giúp doanh nghiệp tái đầu tư sản xuất, kinh doanh, mở rộng đầu ra, tuyển thêm lao động và tạo nguồn thu thuế thu nhập doanh nghiệp về sau.

Ngược lại, nếu không hỗ trợ vì cho rằng doanh nghiệp đã có doanh thu lớn, trong trường hợp doanh nghiệp phá sản, việc xử lý sẽ phức tạp hơn nhiều, đồng thời phải giải quyết tình trạng người lao động thất nghiệp và những hệ quả tiếp theo.

Bên cạnh hỗ trợ duy trì và phát triển sản xuất, ông Kiên đề nghị quan tâm cả khi doanh nghiệp kết thúc hoạt động, trong đó cần có quy định hỗ trợ tư vấn pháp lý. Theo ông, điều này giúp những người đang hoặc chuẩn bị thành lập doanh nghiệp thấy rằng, ngay cả khi kinh doanh không thành công, họ vẫn được tạo điều kiện kết thúc hoạt động thuận lợi, đúng pháp luật.

Ngăn doanh nghiệp lớn "núp bóng" để hưởng ưu đãi

Quan tâm đến khả năng kiểm chứng tiêu chí phân loại, đại biểu Vương Quốc Thắng - Đoàn ĐBQH TP Đà Nẵng cho biết dự thảo đã chuyển từ tiêu chí số lao động đóng bảo hiểm xã hội sang số lao động sử dụng bình quân năm, với ngưỡng năm trước liền kề không quá 300 người. Tuy nhiên, theo đại biểu, tiêu chí lao động bình quân năm khó kiểm tra, đối soát, có thể bị lợi dụng thông qua hợp đồng dịch vụ hoặc lao động thời vụ để lách trần quy mô, giữ quyền thụ hưởng chính sách.

Ngoài ra, xu hướng tự động hóa và kinh tế số hiện nay giúp nhiều doanh nghiệp công nghệ có số lượng lao động rất ít nhưng doanh thu và giá trị gia tăng lại rất lớn.

Do đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu quy định tiêu chí khung trong luật, giao Chính phủ xác định các ngưỡng cụ thể và điều chỉnh linh hoạt theo từng thời kỳ. Bên cạnh đó, đại biểu đề xuất bổ sung tiêu chí "doanh nghiệp độc lập", loại trừ các công ty con do doanh nghiệp lớn, tập đoàn kinh tế sở hữu trên 50% vốn điều lệ hoặc nắm quyền chi phối. Kiến nghị này nhằm ngăn tình trạng doanh nghiệp lớn "núp bóng" doanh nghiệp nhỏ và vừa để trục lợi nguồn lực hỗ trợ của Nhà nước.

Đại biểu Dương Khắc Mai - Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng. Ảnh: Media Quốc hội.

Không dừng hỗ trợ đột ngột khi doanh nghiệp vượt ngưỡng

Về cách áp dụng tiêu chí, đại biểu Dương Khắc Mai - Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng thống nhất với các ngưỡng dự thảo đề xuất, nhưng đề nghị làm rõ những trường hợp chưa đủ căn cứ phân loại hoặc thay đổi quy mô trong quá trình thụ hưởng. Đó là doanh nghiệp mới thành lập chưa có số liệu năm trước liền kề, doanh nghiệp hoạt động đa ngành và doanh nghiệp vượt ngưỡng khi đang thực hiện chương trình hỗ trợ đã được phê duyệt.

Đại biểu đề nghị giao Chính phủ hướng dẫn phương pháp xác định quy mô trong những trường hợp này, nguyên tắc sử dụng dữ liệu sẵn có của cơ quan Nhà nước và cách xử lý các cam kết hỗ trợ hợp pháp đang thực hiện.

Theo đại biểu Mai, cần tránh tình trạng doanh nghiệp phát triển tốt lại trở thành lý do khiến hỗ trợ bị chấm dứt đột ngột. Đây là yêu cầu bảo đảm tính liên tục của chính sách, khác với đề xuất sử dụng số liệu bình quân nhiều năm để xác định quy mô.

Cùng quan tâm đến việc phân loại, đại biểu Đào Chí Nghĩa - Đoàn ĐBQH TP Cần Thơ lưu ý doanh thu và lao động có thể biến động trong thời gian ngắn, khiến doanh nghiệp liên tục thay đổi nhóm quy mô.

Ông đề nghị nghiên cứu nguyên tắc xác định tính ổn định của quy mô doanh nghiệp dựa trên số liệu bình quân trong khoảng thời gian phù hợp; làm rõ kỳ tính, căn cứ dữ liệu và cách xử lý khi vốn, doanh thu biến động lớn. Đối với doanh nghiệp chưa hoạt động đủ thời gian theo quy định, cần có cách xác định riêng.

Đại biểu cũng đề nghị xây dựng cơ chế chuyển tiếp cho doanh nghiệp vượt ngưỡng trong thời gian đang thụ hưởng chính sách, tránh dừng hỗ trợ đột ngột làm giảm động lực mở rộng sản xuất, kinh doanh.

Làm rõ cách áp dụng tiêu chí lao động, vốn và doanh thu

Giải trình tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn làm rõ cách kết hợp các tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa, cơ sở nâng ngưỡng vốn, doanh thu và việc áp dụng đối với từng ngành, lĩnh vực.

Về điều kiện xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa, Bộ trưởng cho biết dự thảo quy định số lao động bình quân năm trước liền kề không quá 300 người. Cùng với điều kiện này, doanh nghiệp phải đáp ứng một trong hai ngưỡng: tổng nguồn vốn không quá 150 tỷ đồng hoặc doanh thu không quá 400 tỷ đồng.

Như vậy, tiêu chí lao động là điều kiện bắt buộc. Đối với vốn và doanh thu, doanh nghiệp chỉ cần đáp ứng một trong hai điều kiện, không phải đồng thời nằm dưới cả hai ngưỡng.

Về cơ sở nâng ngưỡng vốn và doanh thu, Bộ trưởng cho biết việc điều chỉnh được tính toán dựa trên tốc độ tăng trưởng GDP, chỉ số lạm phát và sự thay đổi quy mô doanh nghiệp. Các tiêu chí cũng được đối chiếu với thông lệ quốc tế, trên cơ sở dữ liệu của Ngân hàng Thế giới về kinh nghiệm phân loại doanh nghiệp tại 150 quốc gia.

Về việc phân loại theo ngành nghề, Bộ trưởng nhấn mạnh mức vốn 150 tỷ đồng và doanh thu 400 tỷ đồng là những ngưỡng tối đa được quy định trong luật. Dự thảo giao Chính phủ quy định cụ thể cho từng ngành, lĩnh vực như nông nghiệp, công nghiệp, thương mại và dịch vụ.

Theo đó, quy định trong luật xác lập giới hạn chung, còn tiêu chí cụ thể được xác định phù hợp với đặc điểm hoạt động của từng ngành, lĩnh vực và yêu cầu phát triển trong thời kỳ mới.