Chiều 8/10, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Báo chí (sửa đổi).
 |
| Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về Luật Báo chí (sửa đổi). Ảnh: Bộ VHTT&DL. |
Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng: Sửa Luật Báo chí để kiến tạo sự phát triển
Trình bày nội dung cơ bản của dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi), Bộ trưởng Văn hoá Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) Nguyễn Văn Hùng cho biết, Luật Báo chí (sửa đổi) được xây dựng nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật và để thể chế hóa chủ trương, chính sách của Đảng về báo chí; điều chỉnh hoạt động của báo chí kịp thời, phù hợp trong bối cảnh sự phát triển mạnh mẽ, nhanh chóng của khoa học công nghệ, truyền thông hiện đại; khắc phục những hạn chế, bất cập trong quy định của pháp luật về báo chí hiện hành.
Ngoài bám sát các nội dung về cơ sở chính trị, cơ sở pháp lý thì cơ sở thực tiễn đề ra đòi hỏi cấp thiết phải sửa đổi Luật Báo chí hiện hành.
Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng cho biết, Luật Báo chí (sửa đổi) được xây dựng theo hướng tinh gọn, hợp lý hơn so với Luật hiện hành. Dự thảo gồm 4 chương, 50 điều (giảm 2 chương và 11 điều), trong đó giữ nguyên 9 điều, sửa 38 điều, bổ sung mới 3 điều và lược bỏ 6 điều.
Bố cục của Dự thảo Luật gồm 4 chương: Chương I: Những quy định chung (13 điều); chương II: Tổ chức báo chí (3 mục, 16 điều); chương III: Hoạt động báo chí (5 mục, 20 điều); chương IV: Điều khoản thi hành (1 điều).
Dự án Luật Báo chí (sửa đổi) bám sát 4 nhóm chính sách đã được Chính phủ quyết nghị thông qua tại Nghị quyết số 148/NQ-CP ngày 22/9/2024 gồm: Chính sách 1: Tăng cường công tác quản lý đối với hoạt động báo chí (7 vấn đề); chính sách 2: Nâng cao chất lượng người làm báo, lãnh đạo cơ quan báo chí (5 vấn đề); chính sách 3: Thúc đẩy phát triển kinh tế báo chí (4 vấn đề); chính sách 4: Điều chỉnh hoạt động của cơ quan báo chí trên không gian mạng.
Dự thảo Luật tiếp tục đảm bảo quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận trên báo chí của công dân, đảm bảo các quy định hiện hành của hiến pháp.
Về các nội dung bổ sung mới, Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng cho biết, dự thảo Luật bổ sung 3 điều mới với 3 nội dung chính.
Thứ nhất, thu hồi giấy phép hoạt động báo chí (Điều 20)
Dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi) quy định các trường hợp thu hồi giấy phép, thẩm quyền thu hồi giấy phép và giao Chính phủ quy định chi tiết; cơ quan báo chí phải chấm dứt hoạt động khi bị thu hồi giấy phép.
Việc bổ sung quy định này nhằm khắc phục hạn chế của Luật Báo chí 2016 vốn chưa quy định rõ các trường hợp thu hồi giấy phép và việc chấm dứt hoạt động sau thu hồi. Hiện pháp luật về xử lý vi phạm hành chính cũng chưa có chế tài thu hồi giấy phép, dẫn đến thiếu tính răn đe. Vì vậy, quy định mới trong dự thảo là bước cụ thể hóa Chính sách 1 trong Đề nghị xây dựng Luật.
Thứ hai, hoạt động báo chí trên không gian mạng (Điều 30); trách nhiệm của cơ quan báo chí khi mở kênh nội dung trên không gian mạng (Điều 31)
Dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi) quy định các nguyên tắc quản lý hoạt động báo chí trên không gian mạng, trách nhiệm của cơ quan báo chí khi mở kênh nội dung trên không gian mạng, trách nhiệm của cơ quan vận hành nền tảng số báo chí quốc gia; giao Chính phủ quy định chi tiết việc tích hợp hoạt động dịch vụ trực tuyến trên báo chí và việc thực hiện kết nối trực tuyến với hệ thống lưu chiểu của cơ quan quản lý Nhà nước về báo chí để phục vụ việc đo kiểm xu hướng thông tin trên không gian mạng theo quy định của Chính phủ.
Việc bổ sung này xuất phát từ thực tế Luật hiện hành mới chỉ điều chỉnh hoạt động báo chí truyền thống, chưa bao quát các phương thức báo chí số - xu hướng tất yếu trong quá trình chuyển đổi số. Nhiều cơ quan báo chí đã có kênh nội dung trực tuyến như VTVgo của Đài Truyền hình Việt Nam, song chưa có khung pháp lý thống nhất. Đồng thời, việc xử lý vi phạm và áp dụng chính sách với các hoạt động báo chí trên không gian mạng còn thiếu cơ sở pháp lý, do đó, quy định mới là bước cụ thể hóa Chính sách 4 trong Đề nghị xây dựng Luật.
Đối với những vấn đề Luật giao Chính phủ, Bộ, ngành, địa phương quy định để bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với thực tiễn, Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng cho biết, dự thảo Luật giao Chính phủ quy định chi tiết tổng 19 điều, Bộ VHTT&DL quy định chi tiết tổng 6 điều. Bộ dự kiến có 5 Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật và 3 Thông tư của Bộ trưởng.
 |
| Bộ trưởng VHTT&DL Nguyễn Văn Hùng trình bày nội dung cơ bản của dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi). Ảnh: Bộ VHTT&DL. |
Với phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương, Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng cho biết, dự kiến phân quyền cho UBND cấp tỉnh thêm 10 thủ tục hành chính đối với cơ quan báo chí, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp của địa phương.
Về thủ tục hành chính trong dự thảo Luật, Luật Báo chí hiện hành và các văn bản hướng dẫn quy định tổng cộng 68 thủ tục hành chính. Các thủ tục hành chính quy định trong dự thảo Luật về cơ bản chỉ cấu thành tên thủ tục hành chính, chưa hình thành đầy đủ nội dung của thủ tục hành chính (gồm trình tự, cách thức thực hiện, thành phần, số lượng hồ sơ, mẫu tờ khai, thời hạn giải quyết…).
Trong quá trình xây dựng các nghị định và thông tư hướng dẫn thi hành, cơ quan soạn thảo dự kiến sẽ cắt giảm 20 thủ tục hành chính, còn lại 48 thủ tục; đồng thời đơn giản hoá, giảm điều kiện, giảm thời gian giải quyết, giảm chi phí tuân thủ thủ tục hành chính 20 thủ tục hành chính.
Về bổ sung quy định về vị trí của báo chí, Bộ trưởng nhấn mạnh, dự thảo Luật tiếp tục khẳng định "Báo chí ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là báo chí cách mạng" để khẳng định tính lịch sử, tính cách mạng của báo chí, hướng đến xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại mà Đại hội Đảng XIII đã đề ra.
Dự thảo Luật cũng bổ sung quy định về mô hình hoạt động; bổ sung quy định mở rộng không gian hoạt động của báo chí trên không gian mạng; quy định cơ chế, chính sách để phát triển báo chí; quy định thúc đẩy phát triển kinh tế báo chí trong bối cảnh sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, đáp ứng yêu cầu về thông tin, tuyên truyền trong kỷ nguyên mới.
Bên cạnh đó, các quy định để quản lý chặt chẽ hoạt động báo chí, đảm bảo hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả trong công tác quản lý, gồm:
Phân định rõ loại hình báo chí để có quy định quản lý phù hợp, bổ sung quy định điều kiện cấp giấy phép hoạt động báo chí đối với các tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp và giao Chính phủ quy định chi tiết.
Quy định cơ chế quản lý chặt chẽ báo chí, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước; quy định cơ chế quản lý chặt chẽ hoạt động của nhà báo, phóng viên, nâng cao chất lượng đội ngũ người làm báo.
Ngoài ra, những vấn đề mới trong dự thảo Luật được ban hành sẽ: Mở rộng không gian hoạt động của báo chí trên không gian mạng để định hướng, dẫn dắt thông tin; hình thành các cơ quan chủ lực lớn, mạnh; thúc đẩy các nguồn lực xã hội cho phát triển báo chí; khắc phục được các bất cập, vướng mắc của Luật Báo chí năm 2016 đã được chỉ ra trong 4 chính sách đề nghị xây dựng Luật; phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương, tạo thuận lợi cho các cơ quan, tổ chức thực hiện pháp luật; nâng cao hiệu lực, hiệu năng, hiệu quả quản lý Nhà nước về báo chí; tăng cường quản lý tạp chí, hoạt động của phóng viên, hạn chế tình trạng báo chí nhũng nhiễu doanh nghiệp; nâng cao chất lượng đội ngũ người làm báo.
Cần làm rõ về mô hình, quản lý và phát triển báo chí số
Trình bày tóm tắt báo cáo thẩm tra dự án Luật Báo chí (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, so với Luật Báo chí hiện hành, dự thảo vẫn phân chia báo chí thành 4 loại, nhưng điều chỉnh tên gọi thành báo chí in, báo chí nói, báo chí hình và báo chí điện tử.
Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban cho rằng cách gọi này cần được xem xét kỹ để bảo đảm thống nhất với thuật ngữ chuyên ngành, dễ hiểu và phù hợp với thông lệ quốc tế. Thực tiễn đào tạo, quản lý và hành nghề báo chí trong nước cũng như quốc tế hiện nay đều sử dụng các khái niệm báo in, phát thanh, truyền hình và báo điện tử – những thuật ngữ mang tính khoa học, phổ biến và ổn định hơn.
 |
| Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh trình bày báo cáo thẩm tra. Ảnh: Bộ VHTT&DL. |
Về cơ quan truyền thông chủ lực đa phương tiện, một trong những điểm mới của dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi) là bổ sung quy định về "cơ quan truyền thông chủ lực đa phương tiện", cho thấy tư duy quản lý nhà nước đã có bước tiếp cận với xu thế tích hợp truyền thông, báo chí trên nền tảng công nghệ hiện đại, trong bối cảnh chuyển đổi số và cạnh tranh thông tin ngày càng cao.
Một số ý kiến đề nghị mở rộng phạm vi khái niệm này, xem xét bổ sung thêm một số cơ quan báo chí địa phương hoặc đơn vị có uy tín, thương hiệu và vị thế vững chắc, đồng thời cân nhắc đổi tên thành “cơ quan báo chí – truyền thông chủ lực đa phương tiện” để phản ánh rõ hơn chức năng và bản chất hoạt động.
Về đối tượng được đề nghị cấp giấy phép hoạt động báo chí (khoản 1, Điều 17), hiện nay, hoạt động của một số cơ quan báo chí trực thuộc tổ chức xã hội, tổ chức xã hội – nghề nghiệp hoặc viện nghiên cứu vẫn còn nhiều bất cập, gây bức xúc cho người dân, doanh nghiệp và khó khăn trong công tác quản lý Nhà nước.
Theo Tờ trình của Chính phủ, một số tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp không đủ kinh phí bảo đảm hoạt động, buông lỏng quản lý, để tạp chí tự vận hành, tự trang trải chi phí và nuôi bộ máy. Hệ quả là phát sinh vi phạm pháp luật, khiếu nại, tố cáo kéo dài, thậm chí có trường hợp phóng viên nhũng nhiễu, bị xử lý hình sự.
Để khắc phục tình trạng này và ngăn chặn việc thành lập cơ quan báo chí tràn lan, hoạt động kém hiệu quả, Thường trực Ủy ban thống nhất với đề xuất của cơ quan soạn thảo: giao Chính phủ quy định cụ thể các điều kiện đối với tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội khi đề nghị cấp phép hoạt động báo chí (khoản 3, Điều 17). Đồng thời, trong quá trình xây dựng văn bản hướng dẫn, đề nghị quy định rõ ràng, phù hợp với thực tiễn nhằm nâng cao hiệu lực quản lý và chất lượng hoạt động báo chí.
Về các nội dung liên quan đến "kinh tế báo chí", Thường trực Ủy ban nhất trí với các quy định nhằm tạo điều kiện cho các cơ quan báo chí có thêm nguồn thu, tăng thêm tài chính để bảo đảm và nâng cao chất lượng hoạt động, như trong dự thảo luật.
Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu bổ sung làm rõ hơn khái niệm kinh tế báo chí và các quy định liên quan đến đầu tư công, cơ chế tự chủ. Cần làm rõ quy định về nguồn thu từ hoạt động kinh doanh, hoạt động kinh doanh dịch vụ liên kết của cơ quan báo chí và các đơn vị trực thuộc cơ quan báo chí.
Về hoạt động báo chí trên không gian mạng (mục 1, Chương III), so với Luật hiện hành, dự thảo Luật đã bổ sung quy định về hoạt động báo chí trên không gian mạng, cập nhật kịp thời yêu cầu quản lý Nhà nước trong bối cảnh truyền thông số.
Thường trực Ủy ban nhận thấy, quy định tại Chương III của dự thảo Luật mới dừng ở nguyên tắc chung như tuân thủ pháp luật, bảo đảm an ninh mạng, tôn chỉ – mục đích của cơ quan báo chí và trách nhiệm khi mở kênh nội dung trên không gian mạng. Tuy nhiên, vẫn thiếu các quy định cụ thể để thúc đẩy hoạt động báo chí số, như: điều kiện hoạt động, mô hình tổ chức, cơ chế quản lý của Nhà nước, trách nhiệm của các nền tảng xuyên biên giới trong xử lý thông tin xấu độc, cũng như chính sách đào tạo, bồi dưỡng nhân lực báo chí số. Ủy ban đề nghị tiếp tục nghiên cứu, bổ sung các nội dung này.
