Trước khi diễn ra lễ khai hội di sản thế giới chùa Thanh Mai và tưởng niệm 696 năm ngày viên tịch của Đệ Nhị Tổ Trúc Lâm Pháp Loa tôn giả, ngày 16/4 Ban tổ chức lễ hội đã tổ chức lễ rước bộ từ chùa Côn Sơn về chân núi Phật Tích (chùa Thanh Mai tọa lạc phía trên sườn núi). Sáng 17/4, lễ rước bộ tiếp tục được thực hiện từ chân núi Phật Tích lên chùa Thanh Mai. Ảnh: Mekong ASEAN.

Dự buổi lễ có đại diện lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Hải Phòng; lãnh đạo phường Nguyễn Trãi cùng lãnh đạo một số địa phương lân cận; các đại biểu, các chức sắc tôn giáo; tăng ni, phật tử cùng người dân và du khách thập phương.

Các đoàn và các đội tham gia lễ rước bộ chùa Thanh Mai, sáng 17/4. Ảnh: Mekong ASEAN.

Ông Nguyễn Văn Cường, Phó Trưởng Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc, Trưởng Ban tổ chức lễ hội cho biết, chùa Thanh Mai được xây dựng từ thời Trần, năm 1329 được Đệ nhị tổ Pháp Loa tôn tạo và mở rộng với hệ thống các công trình kiến trúc kéo dài từ đỉnh núi Phật Tích xuống chân núi gồm chùa Chín nền, Bẩy nền, Thanh Mai 2 và chùa Thanh Mai hiện tại.

Đến thời Hậu Lê (thế kỷ thứ 17), chùa được trùng tu, xây dựng thêm nhiều công trình như tam quan, gác chuông, tiền đường, thiêu hương, thượng điện, hậu đường, tả hữu hành lang… Văn bia tại chùa miêu tả: “Trên thì trang kim tượng Phật thật sán lạn hoàn chỉnh, trong thì ánh ngọc huy hoàng, cột ngọc vun vút như thể chống trời... ngói lưu ly san sát khắp nơi”.

Các nhà sư trong đoàn rước bộ. Ảnh: Mekong ASEAN.

Trải qua những thăng trầm của lịch sử, ngày nay chùa Thanh Mai còn lưu giữ nhiều bảo vật quý hiếm như hệ thống văn bia, tháp cổ, các di vật khảo cổ học. Tiêu biểu là Viên Thông bảo tháp chứa xá lỵ của Đệ nhị tổ Pháp Loa được xây dựng từ thời Trần, tu bổ thời Hậu Lê; bia Thanh Mai Viên Thông tháp bi niên đại năm 1362; nội dung ghi chép thân thế, sự nghiệp của Đệ nhị tổ Pháp Loa tôn giả và lịch sử Phật giáo Việt Nam thời Trần.

Đông đảo đại biểu, người dân và du khách tham gia lễ rước bộ chùa Thanh Mai. Đây là năm đầu tiên, nghi thức rước bộ chùa Thanh Mai được tổ chức quy mô lớn. Ảnh: Mekong ASEAN.

Năm 2017, bia Thanh Mai Viên Thông tháp bi được Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia. “Đó là minh chứng cho tính xác thực và các giá trị nổi bật toàn cầu của chùa Thanh Mai trong Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới vào tháng 7/2025, ông Nguyễn Văn Cường phát biểu.

Ông Nguyễn Văn Cường, Phó Trưởng Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc, Trưởng Ban tổ chức lễ hội trình bày diễn văn khai hội. Ảnh: Mekong ASEAN.

Phó Trưởng Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc Nguyễn Văn Cường cũng cho biết, từ khi khởi dựng, chùa Thanh Mai là danh sơn cổ tự, một trong những trung tâm của thiền phái Phật giáo Trúc Lâm. Đây cũng là nơi gắn với hành trạng của Đệ Nhị Tổ thiền phái Trúc Lâm - Pháp Loa tôn giả.

Thiền sư Pháp Loa sinh năm 1284 tại thôn Đồng Hòa, xã Ái Quốc, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương, nay là phường Ái Quốc, thành phố Hải Phòng. Năm Hưng Long thứ 12 (1304), Pháp Loa 20 tuổi, được Đệ Nhất Tổ Trần Nhân Tông cho theo làm đệ tử, xuất gia tu hành tại chùa Côn Sơn. Năm 1305, Trần Nhân Tông đích thân truyền giới Thanh văn và Bồ tát cho Sư, ban cho pháp danh là Pháp Loa.

Ông Lê Văn Khoa, Phó Chủ tịch UBND phường Nguyễn Trãi, đồng Trưởng Ban Tổ chức lễ hội đánh trống khai hội. Ảnh: Mekong ASEAN.

Năm 1307, tại am Ngọa Vân trên núi Yên Tử, Pháp Loa được Điều Ngự Trần Nhân Tông đặc phong kế thế trụ trì làm tổ thứ 2 của Thiền phái Trúc Lâm.

Ngày 3/3 âm lịch năm 1330, thiền sư Pháp Loa viên tịch, Thái Thượng Hoàng Trần Minh Tông ngự bút đặc phong cho sư là Tịnh Trí tôn giả và tên tháp là Viên Thông, xuất ngân khố 10 lạng vàng cho việc xây dựng tháp và làm một bài thơ viếng đầy xúc cảm. Đây là ân sủng hiếm có trong lịch sử Việt Nam.

Hòa thượng Thích Quảng Tùng, Trưởng Ban trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam thành phố Hải Phòng phát biểu tại lễ khai hội. Ảnh: Mekong ASEAN.

Cuộc đời Tổ Pháp Loa không dài nhưng đã làm nên sự nghiệp vĩ đại. Ngài đã đào tạo ra một thế hệ học trò xuất sắc hơn 30 người, nuôi dạy khoảng 15.000 tăng ni, đúc trên 1.300 pho tượng lớn nhỏ và xây dựng hàng trăm chùa tháp, tiêu biểu là các trung tâm tôn giáo Yên Tử, Vĩnh Nghiêm, Côn Sơn, Thanh Mai. Những công trình này đều đã trở thành di sản văn hóa thế giới.

Bên cạnh đó, ngài cho vẽ nhiều bộ tranh tượng, khắc in bộ Đại Tạng kinh và giành nhiều thì giờ thuyết pháp, giảng kinh. Ngài là người kế thừa, phát triển thiền phái Trúc Lâm lên đỉnh cao.

Theo các tài liệu còn cho biết, Thiền sư Pháp Loa đã biên soạn những tác phẩm như Tham thiền yếu chỉ; Kim Cương tràng đà la ni kinh khoa chú; Niết bàn Đại kinh khoa sớ; Pháp Hoa kinh khoa sớ; Lăng già tứ quyển khoa sớ; Bát nhã tâm kinh khoa sớ; Pháp sự khoa văn; Độ môn trợ thành tập...

Các đại biểu, người dân và du khách thực hiện nghi lễ dâng hương. Ảnh: Mekong ASEAN.

Lễ hội truyền thống chùa Thanh Mai được tổ chức năm nay nhằm tiếp tục gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của địa phương, đồng thời đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng, văn hóa tâm linh của nhân dân và du khách thập phương.

Lễ hội không chỉ là dịp tưởng niệm công lao to lớn của Đệ Nhị Tổ Pháp Loa tôn giả đối với Phật giáo Việt Nam, mà còn là dịp để đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá sâu rộng những giá trị tiêu biểu của di sản văn hóa thế giới Thanh Mai, đặc biệt là tư tưởng nhập thế của thiền phái Phật giáo Trúc Lâm.

Ông Nguyễn Văn Cường bày tỏ tin tưởng rằng, với sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, sự phối hợp chặt chẽ của chính quyền địa phương, Giáo hội Phật giáo thành phố Hải Phòng, cùng sự đồng lòng của nhân dân, Di sản văn hóa thế giới Thanh Mai sẽ tiếp tục được bảo tồn, tôn tạo và phát huy hiệu quả, trở thành điểm đến văn hóa, du lịch tâm linh tiêu biểu của Hải Phòng.

Phó Trưởng Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm, lãnh đạo, chỉ đạo, tạo điều kiện nhiều hơn nữa của các cấp chính quyền và nhân dân, để Thanh Mai thiền tự xứng tầm Di sản văn hóa thế giới.

Một tiết mục văn nghệ tại lễ khai hội. Ảnh: Mekong ASEAN.

Ông Đỗ Văn Quang, một du khách đến từ Bắc Ninh cho biết, ông cảm thấy rất vui khi về chùa Thanh Mai vào đúng dịp khai hội năm nay.

“Chúng tôi thấy năm nay lễ hội tổ chức quy mô lớn hơn, các nghi lễ, nghi thức rất trang trọng và thành kính. Theo tìm hiểu, chúng tôi được biết ngài Pháp Loa có công rất lớn đối với đạo Phật thuần Việt - Thiền phái Trúc Lâm, với quy mô lễ hội như này rất xứng tầm và cần được duy trì và phát huy.

Đây là lần thứ hai gia đình chúng tôi về chùa Thanh Mai dâng hương, kính lễ. Chúng tôi thấy, bên cạnh sự đặc sắc của lễ hội, chúng tôi thấy cảnh quan, non nước nơi đây rất đẹp, có thể nói là “sơn thủy hữu tình”. Mong rằng các cấp, ngành có sự đầu tư hơn nữa để du khách về đây được chiêm bái, trải nghiệm nhiều ngày”, ông Quang chia sẻ.