Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn. Ảnh: Media Quốc hội.

Ngày 19/8, cho ý kiến tại tổ về Định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá các định hướng sửa đổi lần này cơ bản nhằm giải quyết những điểm nghẽn về thể chế, bảo đảm đồng bộ giữa pháp luật về ngân sách nhà nước và đầu tư công, đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới.

Theo Chủ tịch Quốc hội, Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư công đều mới được sửa đổi, song yêu cầu tăng trưởng cao, cùng với việc tổ chức mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tiếp tục đặt ra yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ hơn phương thức quản lý, phân bổ và sử dụng nguồn lực.

Cho phép ngân sách địa phương đầu tư hạ tầng liên vùng

Chủ tịch Quốc hội cho rằng một trong những vấn đề cần khắc phục là mô hình lập ngân sách, kế hoạch còn nhiều tầng nấc, quy trình kéo dài, làm giảm tính chủ động của chính quyền địa phương. Cùng với đó là những rào cản giữa chi thường xuyên và chi đầu tư. Trong thực tế, nhiều cơ quan, địa phương gặp khó khăn khi không thể sử dụng kinh phí thường xuyên cho việc sửa chữa, nâng cấp nhỏ tài sản công hoặc chuẩn bị dự án đầu tư.

Theo đó, cần linh hoạt hơn trong phân định hai loại chi này trên cơ sở bản chất và mục tiêu của nhiệm vụ chi, thay vì áp dụng máy móc theo nguồn vốn. Vốn đầu tư nên tập trung cho các dự án lớn, tạo năng lực mới; còn chi thường xuyên có thể phục vụ duy trì, sửa chữa, nâng cấp và nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản hiện có.

Về phân cấp, phân quyền, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, ngân sách hiện hành còn phụ thuộc qua nhiều cấp; định hướng mới phải phân định rõ trách nhiệm và quyền hạn của từng cấp chính quyền.

Một vấn đề được Chủ tịch Quốc hội gợi mở là cho phép địa phương sử dụng ngân sách để đầu tư, hỗ trợ các công trình hạ tầng liên tỉnh, liên vùng hoặc những công trình ngoài địa giới hành chính nhưng có tác động trực tiếp đến sự phát triển của địa phương.

"Cần thay đổi tư duy từ việc quản lý ngân sách cứng theo địa giới hành chính sang tạo điều kiện cho hợp tác và liên kết vùng. Hiện nay việc phân bổ ngân sách còn chi tiết theo từng dòng, từng mục, từng dự án; định hướng mới phải chuyển sang giao trọn gói theo mục tiêu, địa phương chủ động điều chỉnh trong khuôn khổ được giao," theo Chủ tịch Quốc hội.

Chuyển mạnh sang cơ chế giao vốn “trọn gói”, không phân bổ quá chi tiết từng dự án nhỏ

Một định hướng lớn khác được Chủ tịch Quốc hội đề cập là “chuyển từ quản lý ngân sách theo đầu vào sang quản lý gắn với mục tiêu, chỉ tiêu và kết quả đầu ra”. Theo đó, Trung ương tập trung kiểm soát chính sách, tiêu chuẩn và chỉ tiêu kết quả; còn thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách, các bộ, ngành, địa phương phải chịu trách nhiệm toàn diện về hiệu quả sử dụng nguồn lực được giao.

Chủ tịch Quốc hội đồng thời yêu cầu cần hoàn thiện khuôn khổ chi tiêu trung hạn, gắn kết chặt chẽ kế hoạch tài chính 5 năm, kế hoạch đầu tư công trung hạn với dự toán ngân sách hằng năm, hạn chế tình trạng lập nhiều loại kế hoạch trùng lặp, dàn trải.

Về hoàn thiện cơ chế phân bổ vốn chương trình mục tiêu quốc gia và vốn bổ sung có mục tiêu, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cần chuyển mạnh sang cơ chế giao vốn “trọn gói”, không phân bổ quá chi tiết từng dự án nhỏ lẻ ở cấp Trung ương. Trung ương giao tổng nguồn lực và xác định các mục tiêu, nhiệm vụ bắt buộc; Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định phân bổ chi tiết, điều hòa nguồn lực phù hợp với tình hình thực tế; Ủy ban nhân dân tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm.

Cùng với đó, cần rà soát, bãi bỏ những điều kiện ràng buộc quá cứng; nghiên cứu cho phép kéo dài thời gian giải ngân đối với một số khoản kinh phí chương trình mục tiêu quốc gia có tính chất đặc thù sang năm kế tiếp, thay vì phải thực hiện quá nhiều thủ tục.

"Một trong những vướng mắc lớn thời gian qua chính là mỗi bộ, ngành hướng dẫn một kiểu về thủ tục của từng chương trình. Nay đã hợp nhất chương trình thì cơ chế quản lý ngân sách cũng phải thay đổi tương ứng," Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Theo Chủ tịch Quốc hội, Quốc hội cũng phải đổi mới phương thức quản lý, không đi quá sâu vào danh mục và từng dự án cụ thể; Chính phủ chịu trách nhiệm trước Quốc hội trong tổ chức thực hiện các định hướng, mục tiêu và chính sách lớn đã được Quốc hội quyết định.