Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Australia Anthony Albanese trao Tuyên bố chung. Ảnh: TTXVN.

Trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước Australia, ngày 11/8, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã hội đàm với Thủ tướng Australia Anthony Albanese. Hai nhà lãnh đạo tái khẳng định nền tảng vững chắc của quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - Australia, được xây dựng trên cơ sở tin cậy chiến lược và hiểu biết lẫn nhau suốt hơn 50 năm qua.

Nhân dịp này, Tuyên bố chung về làm sâu sắc quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - Australia khẳng định hai nước sẽ thúc đẩy hợp tác trên nhiều lĩnh vực, từ chính trị, quốc phòng, kinh tế đến khoa học công nghệ, năng lượng, giáo dục và giao lưu nhân dân.

Việt Nam - Australia cũng đã ra Tuyên bố chung về tăng cường kết nối khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; và Tuyên bố chung về nâng cao sức chống chịu, thích ứng và phục hồi kinh tế.

Mở rộng dư địa hợp tác chiến lược

Phân tích về cơ hội hợp tác giữa doanh nghiệp hai nước Việt Nam - Australia trong thời gian tới, TS Hà Thị Cẩm Vân, Chủ nhiệm cấp cao bộ môn Kinh tế (Đại học RMIT Việt Nam) đánh giá hợp tác song phương đang sở hữu ba nhóm lĩnh vực có khả năng tạo ra giá trị gia tăng đột phá.

Đối với nhóm thứ nhất, TS Vân cho biết: "Thứ nhất là năng lượng và khoáng sản thiết yếu. Australia có lợi thế rất lớn về tài nguyên, công nghệ khai thác và quản lý khoáng sản, trong khi Việt Nam đang cần nguồn nguyên liệu ổn định cho sản xuất, chuyển đổi năng lượng và các ngành công nghiệp mới.

Hai nước đã nhấn mạnh xây dựng chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu đa dạng, an toàn và có khả năng chống chịu, đồng thời thúc đẩy điện khí hóa, năng lượng tái tạo và chuyển đổi năng lượng".

Theo TS, cơ hội hợp tác không nên dừng ở việc Việt Nam nhập khẩu nguyên liệu từ Australia mà cần hướng tới chế biến sâu, công nghệ vật liệu, thiết bị năng lượng và sản xuất các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Nhóm thứ hai là công nghệ cao và các ngành công nghiệp tương lai, đặc biệt là bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ lượng tử, công nghệ sinh học và công nghệ số. Việt Nam có thể tận dụng không chỉ nguồn vốn mà quan trọng hơn là tri thức, nghiên cứu, đào tạo nhân lực và kết nối giữa các trường đại học, doanh nghiệp Australia với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nước.

Thứ ba là nông nghiệp và công nghiệp chế biến thực phẩm, nơi sự bổ trợ giữa hai nền kinh tế mở ra cơ hội hợp tác trong chế biến, logistics lạnh, công nghệ nông nghiệp và xây dựng chuỗi thực phẩm có khả năng truy xuất nguồn gốc.

Đi sâu vào chuỗi giá trị

Để khai thác tối đa các dư địa trên, TS Vân cho rằng cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam buộc phải thay đổi chiến lược tiếp cận. Australia vốn là thị trường có sức mua cao nhưng đồng thời áp đặt rào cản vô cùng khắt khe về tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng, an toàn thực phẩm, môi trường và trách nhiệm xã hội. Do đó, lợi thế cạnh tranh bằng giá thấp sẽ ngày càng khó, nhường chỗ cho năng lực đáp ứng tiêu chuẩn, chất lượng và thương hiệu.

Bài toán đặt ra là doanh nghiệp cần tìm vị trí trong các chuỗi cung ứng mới đang được hai chính phủ thúc đẩy. Chẳng hạn, trong lĩnh vực khoáng sản, doanh nghiệp không nhất thiết phải tham gia khai thác tại Australia mà có thể tìm cơ hội ở các khâu chế biến, sản xuất linh kiện, vật liệu hoặc dịch vụ công nghiệp.

Trong năng lượng sạch, cơ hội có thể nằm ở chuỗi cung ứng thiết bị điện, hệ thống lưu trữ, linh kiện và dịch vụ kỹ thuật. Trong nông nghiệp, định hướng tất yếu là chuyển dịch sang sản phẩm chế biến sâu có thương hiệu thay vì xuất khẩu nông sản sơ chế. Đồng thời, doanh nghiệp cần hiểu rõ quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật và các ưu đãi cụ thể từ các Hiệp định thương mại tự do (FTA) cốt lõi như CPTPP, RCEP và AANZFTA.

Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng có buổi làm việc với Bộ trưởng Bộ Thương mại và Du lịch Australia Don Farrell tại Canberra, ngày 11/8. Ảnh: Vụ Phát triển thị trường nước ngoài.

Một hướng đi khả thi, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa, là chủ động xây dựng quan hệ trực tiếp với các nhà nhập khẩu, nhà phân phối và doanh nghiệp đầu chuỗi của Australia. Chỉ ra lộ trình này, TS Vân nhận định, với phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa, con đường khả thi không nhất thiết là tự mình xây dựng mạng lưới tại Australia, mà trước hết có thể trở thành nhà cung cấp hoặc đối tác sản xuất cho doanh nghiệp Australia. Từ những quan hệ này, doanh nghiệp Việt có thể từng bước tiến lên các khâu có giá trị cao hơn như chế biến sâu, thiết kế sản phẩm, công nghệ và phát triển thương hiệu.

Đưa xúc tiến thương mại vào chiều sâu

Sự chuyển mình của doanh nghiệp cần được song hành với những điều chỉnh linh hoạt trong chính sách hỗ trợ vĩ mô. Để cơ hội hợp tác thực sự đến được với doanh nghiệp, TS Vân cho rằng chính sách hỗ trợ cần thay đổi, nên chuyển từ xúc tiến thương mại theo chiều rộng sang hỗ trợ doanh nghiệp thâm nhập thị trường theo chiều sâu.

Nhu cầu cấp thiết đầu tiên là cung cấp thông tin thị trường ở cấp độ cụ thể hơn, từ nhu cầu sản phẩm, đối thủ cạnh tranh cho đến hệ thống phân phối. Thứ hai là hỗ trợ về tiêu chuẩn và chứng nhận, bởi rào cản lớn nhất của các doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện nay là chi phí tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm dịch, an toàn thực phẩm, ESG và truy xuất nguồn gốc. Nhà nước có thể hỗ trợ tư vấn, kiểm định, chứng nhận và đào tạo.

Thứ ba là cần nghiên cứu các cơ chế tài chính phù hợp để doanh nghiệp trong nước đầu tư nâng cấp công nghệ. Thứ tư, hoạt động kết nối giao thương cần thay đổi chiến lược, tập trung xác định các doanh nghiệp đầu tàu và chuỗi cung ứng cụ thể của Australia để nối kết trực tiếp với các nhà cung cấp đủ năng lực tại Việt Nam, thay vì tổ chức các đoàn xúc tiến quy mô chung chung.

Việc gia tăng kim ngạch thương mại chỉ là một phần của bức tranh kinh tế tổng thể. Đánh giá về thước đo thành công thực chất, TS Hà Thị Cẩm Vân nhấn mạnh, quan trọng hơn là bao nhiêu doanh nghiệp Việt tham gia được vào chuỗi cung ứng Australia, bao nhiêu công nghệ được chuyển giao, bao nhiêu sản phẩm Việt Nam dịch chuyển lên phân khúc giá trị cao hơn và bao nhiêu liên kết đầu tư bền vững được hình thành.

Khi đạt được những mục tiêu này, quan hệ kinh tế Việt Nam - Australia sẽ có thể chuyển từ việc mở rộng nền tảng thương mại tiến tới cùng kiến tạo năng lực sản xuất và giá trị mới.