Đại biểu Trần Thị Thu Phước - Đoàn ĐBQH Quảng Ngãi. Ảnh: Media Quốc hội

Chiều 30/10, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, thảo luận tại hội trường về tình hình kinh tế - xã hội, các đại biểu dành sự quan tâm đến điều kiện hoạt động và chính sách đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức cấp xã. Khi địa bàn quản lý rộng hơn, nhiệm vụ được phân cấp ngày càng nhiều, yêu cầu đặt ra không chỉ là cải thiện thu nhập mà còn phải đổi mới cách đánh giá, tạo cơ hội phát triển nghề nghiệp và bảo đảm nguồn lực để cán bộ hoàn thành công việc.

Đánh giá cào bằng thì khó tạo động lực cho cán bộ làm tốt

Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Trần Thị Thu Phước – Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi đánh giá việc tăng phụ cấp công vụ đối với cán bộ, công chức cấp xã từ 25% lên 55%, áp dụng từ ngày 1/7/2026, là chính sách cần thiết, thể hiện sự quan tâm đối với đội ngũ ở cơ sở.

Theo đại biểu, sau sắp xếp, địa bàn quản lý của mỗi xã rộng hơn, trong khi Chính phủ tiếp tục phân cấp thêm nhiều thủ tục hành chính về địa phương. Khối lượng công việc và trách nhiệm vì vậy ngày càng lớn, đòi hỏi cán bộ nâng cao năng lực chuyên môn, tinh thần trách nhiệm và khả năng xử lý công việc.

Tuy nhiên, bà Phước cho rằng cải thiện thu nhập mới giải quyết một phần yêu cầu đặt ra. Hiệu quả của chính sách còn phải thể hiện qua những chuyển biến mà người dân cảm nhận được: thời gian thực hiện thủ tục được rút ngắn, vụ việc được giải quyết đến nơi đến chốn và chất lượng phục vụ được nâng lên.

Nếu đãi ngộ tăng nhưng cách đánh giá vẫn bình quân, cào bằng, chính sách sẽ khó khuyến khích người làm tốt, đồng thời chưa tạo được sức thúc đẩy đối với người chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.

Từ đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu gắn một phần thu nhập tăng thêm với kết quả công việc có thể đo lường. Những căn cứ được bà nêu gồm tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng hạn, mức độ hài lòng của người dân và số vụ việc được xử lý dứt điểm tại xã.

Các tiêu chí cần được xây dựng rõ ràng, phù hợp với đặc thù từng địa bàn. Quá trình áp dụng phải tránh chạy theo thành tích hoặc phát sinh thêm thủ tục đánh giá mang tính hình thức.

Cùng với thu nhập, bà Phước nhấn mạnh yêu cầu mở cơ hội phát triển cho cán bộ có năng lực và kết quả công tác thực chất. Người làm tốt ở cơ sở cần được quan tâm trong đào tạo, quy hoạch, bổ nhiệm; đồng thời cần có cơ chế luân chuyển hai chiều giữa cấp tỉnh và cấp xã.

Theo đại biểu, khó giữ được người giỏi lâu dài nếu chỉ giao thêm trách nhiệm mà không giúp họ nâng cao năng lực, tích lũy kinh nghiệm và có triển vọng phát triển nghề nghiệp.

Bà cũng đề cập vai trò của người đứng đầu trong tháo gỡ khó khăn cho cơ sở. Từ thực tế nhiều vướng mắc được giải quyết nhanh khi lãnh đạo Chính phủ trực tiếp làm việc tại địa phương, đại biểu đề nghị đưa cách làm này thành nền nếp ở cấp tỉnh và cấp xã.

Theo đó, cần quy định cụ thể lịch đi cơ sở, nội dung làm việc, thời hạn xử lý và trách nhiệm trả lời đối với từng vấn đề. Kết quả phải được nhìn nhận qua những khó khăn đã tháo gỡ và tiến độ giải quyết sau buổi làm việc, thay vì chỉ thống kê số lần lãnh đạo xuống địa bàn.

Quan tâm tương xứng đến viên chức làm việc tại cấp xã

Ở góc độ chính sách đối với đội ngũ trực tiếp cung ứng dịch vụ công, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi – Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long đề nghị nghiên cứu chế độ phụ cấp, hỗ trợ phù hợp cho viên chức làm việc tại cấp xã.

Đại biểu ghi nhận việc điều chỉnh phụ cấp công vụ đối với cán bộ, công chức cấp xã là sự quan tâm kịp thời trước yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao. Tuy nhiên, viên chức tại các đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã hiện chưa thuộc đối tượng hưởng chế độ phụ cấp này.

Trong khi đó, một số vị trí viên chức phải đáp ứng yêu cầu cao về chuyên môn, chịu trách nhiệm nghề nghiệp và đảm nhận khối lượng công việc lớn. Họ cũng trực tiếp phục vụ người dân, chịu áp lực về tiến độ và chất lượng thực hiện nhiệm vụ.

Theo đại biểu, nhiều đơn vị sự nghiệp công lập ở xã chủ yếu thực hiện nhiệm vụ chính trị, gần như không có nguồn thu để bổ sung thu nhập cho người làm việc. Đại biểu cho rằng chính sách cần nhìn nhận đầy đủ sự tương đồng về trách nhiệm, điều kiện làm việc giữa các nhóm nhân sự. Nếu chưa xem xét thỏa đáng, chênh lệch đãi ngộ có thể ảnh hưởng đến tinh thần làm việc, khả năng giữ người có chuyên môn và việc bố trí nhân sự tại địa phương.

Bà kiến nghị Chính phủ nghiên cứu cơ chế phù hợp đối với viên chức cấp xã. Trước mắt, có thể đánh giá phương án phụ cấp đặc thù hoặc hỗ trợ cho các vị trí trực tiếp phục vụ người dân, có nhiệm vụ nặng và đòi hỏi chuyên môn cao.

Việc thiết kế phải dựa trên tính chất công việc, trách nhiệm được giao, thu nhập hiện tại và khả năng ngân sách; đồng thời quy định cụ thể phạm vi áp dụng, điều kiện hưởng và mức hỗ trợ.

Về lâu dài, khi xây dựng và triển khai Đề án cải cách chính sách tiền lương, đại biểu đề nghị xem xét đồng thời chính sách đối với cán bộ, công chức và viên chức cấp xã. Cần đối chiếu từng vị trí việc làm và điều kiện thực hiện nhiệm vụ để nghiên cứu tương quan thu nhập hợp lý.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi, đãi ngộ cũng cần gắn với việc nâng chất lượng đội ngũ thông qua đào tạo, bồi dưỡng, đánh giá nhiệm vụ và phát triển nghề nghiệp, qua đó cải thiện hiệu quả cung ứng dịch vụ công.

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi – Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long. Ảnh: Media Quốc hội

Giao thêm nhiệm vụ phải bảo đảm điều kiện thực hiện

Cùng quan tâm đến hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm – Đoàn ĐBQH TP Đà Nẵng đề nghị việc phân cấp, phân quyền phải tính đến năng lực thực thi và điều kiện cụ thể của từng địa phương.

Theo đại biểu, tăng thẩm quyền cho cấp xã giúp địa phương chủ động hơn, giảm tầng nấc trung gian và giải quyết công việc gần dân hơn. Tuy nhiên, năng lực giữa các địa bàn còn khác nhau. Một cách phân quyền áp dụng đồng loạt có thể phù hợp với nơi này nhưng lại gây khó khăn ở nơi khác, nhất là miền núi, biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Ông đề nghị tiếp tục phân định rõ nhiệm vụ giữa cấp tỉnh và cấp xã, thực hiện theo lộ trình phù hợp; thận trọng với các công việc đòi hỏi chuyên môn kỹ thuật cao hoặc có rủi ro lớn. Mỗi nhiệm vụ chuyển giao cần được rà soát đồng thời về nhân lực, kinh phí, trang thiết bị, dữ liệu và cách thức phối hợp. Cơ quan giao quyền phải có trách nhiệm hướng dẫn, hỗ trợ, kiểm tra, kịp thời xử lý khó khăn phát sinh.

Về tổ chức bộ máy, đại biểu lưu ý một số phòng chuyên môn cấp xã đang phụ trách nhiều lĩnh vực, vừa xử lý công việc thường xuyên, vừa tiếp nhận nhiệm vụ mới và phối hợp với nhiều cơ quan. Ở địa bàn đi lại khó khăn, việc bám thôn, bản và tiếp cận từng hộ dân cũng đòi hỏi nhiều thời gian.

Ông kiến nghị rà soát nhiệm vụ, tổ chức các phòng chuyên môn rõ trách nhiệm và bố trí nhân lực theo khối lượng công việc, mức độ phân cấp, đặc điểm địa bàn, quan tâm các xã miền núi, biên giới, hải đảo.

Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải. Ảnh: Media Quốc hội.

Khắc phục bất cập về lương, phụ cấp giữa viên chức và công chức cấp xã

Giải trình tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải làm rõ các chính sách điều chỉnh tiền lương, phụ cấp đã triển khai, đồng thời thông tin về hướng nghiên cứu chế độ đối với viên chức tại các đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã.

Theo Bộ trưởng, sau khi Bộ Chính trị ban hành Kết luận 206, Chính phủ đã ban hành các nghị định điều chỉnh tiền lương và chế độ liên quan. Trong đó, Nghị định 161 điều chỉnh mức lương cơ sở, Nghị định 162 điều chỉnh lương hưu và Nghị định 381 điều chỉnh phụ cấp công vụ đối với công chức cấp xã.

Tổng số người thụ hưởng các chính sách điều chỉnh là hơn 5,8 triệu người, chưa kể lực lượng vũ trang. Nguồn lực bố trí tăng thêm trong 6 tháng cuối năm 2026 khoảng 48.500 tỷ đồng. Cụ thể, việc nâng mức lương cơ sở từ 2,34 triệu đồng lên 2,53 triệu đồng/tháng có hơn 2,2 triệu cán bộ, công chức, viên chức thuộc diện thụ hưởng, với nhu cầu kinh phí tăng thêm khoảng 35.000 tỷ đồng trong 6 tháng cuối năm.

Đối với điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, có gần 3,5 triệu người được hưởng, kinh phí tăng thêm được Bộ trưởng nêu là khoảng 10.773 tỷ đồng. Riêng chính sách tăng phụ cấp công vụ từ 25% lên 55% đối với công chức cấp xã có khoảng 163.000 người thụ hưởng, kinh phí tăng thêm trong 6 tháng cuối năm khoảng 2.800 tỷ đồng.

Về lộ trình cải cách tiền lương, Bộ trưởng cho biết Bộ Nội vụ đang phối hợp với Ban Tổ chức Trung ương nghiên cứu, điều chỉnh và xây dựng đề án tổng thể về tiền lương.

Một căn cứ quan trọng là Kết luận 107 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện xây dựng vị trí việc làm ở các cấp, các ngành, từ Trung ương đến địa phương. Trên cơ sở rà soát vị trí việc làm và xác định số người làm việc, Ban Tổ chức Trung ương và Bộ Nội vụ sẽ tham mưu Bộ Chính trị quyết định phân giao biên chế giai đoạn 2027–2031. Đây đồng thời là cơ sở để tham mưu Trung ương quyết định chính sách tiền lương.

Bộ trưởng nhìn nhận việc xây dựng vị trí việc làm là nhiệm vụ khó, cần sự phối hợp trách nhiệm của các bộ, ngành và địa phương. Bộ Nội vụ được giao triển khai trước để rút kinh nghiệm, sau đó phổ biến cách làm cho các cơ quan, đơn vị khác.

Trực tiếp trả lời kiến nghị về chế độ đối với viên chức, Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải cho biết Chính phủ đã giao Bộ Nội vụ nghiên cứu, đề xuất chính sách tiền lương, phụ cấp dành cho viên chức tại các đơn vị sự nghiệp công lập.

Bộ đang nghiên cứu để báo cáo Chính phủ, trình cơ quan có thẩm quyền xem xét điều chỉnh trong thời gian sớm nhất. Trong đó, trọng tâm là khắc phục những bất cập hiện nay về tiền lương, phụ cấp giữa viên chức tại các đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã với công chức cấp xã.