Ảnh minh họa: Trường Phổ thông vùng cao Việt Bắc trong Lễ khai giảng năm học mới 2025 - 2026. Ảnh: Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Đại hội XIV của Đảng (ngày 19-25/1/2026) diễn ra trong bối cảnh đặc biệt quan trọng của đất nước và thế giới. Sau gần 40 năm tiến hành công cuộc đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử; vị thế, uy tín quốc tế không ngừng được nâng cao; nền kinh tế duy trì đà tăng trưởng khá; đời sống nhân dân tiếp tục được cải thiện.

Tuy nhiên, đất nước cũng đang đứng trước những thách thức chưa từng có: Mô hình tăng trưởng cũ bộc lộ rõ giới hạn; yêu cầu phát triển nhanh và bền vững ngày càng gay gắt; cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, biến đổi khí hậu, chuyển đổi số, già hóa dân số, yêu cầu hoàn thiện thể chế của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đặt ra ngày càng cấp thiết.

Trong bối cảnh đó, Đại hội XIV không chỉ là sự kiện chính trị trọng đại của Đảng và dân tộc, mà còn mang ý nghĩa là dấu mốc chiến lược mở ra kỷ nguyên phát triển mới – kỷ nguyên phát triển giàu mạnh, văn minh, thịnh vượng, lấy con người làm trung tâm, pháp luật làm nền tảng, liêm chính làm giá trị cốt lõi.

PGS.TS Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả (Bộ Tài chính).

Chia sẻ với Mekong ASEAN, PGS.TS Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả (Bộ Tài chính) nhận định, Đại hội XIV của Đảng diễn ra trong bối cảnh thế giới bước vào một chu kỳ biến động sâu sắc, với cạnh tranh chiến lược gay gắt, xung đột địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng, rủi ro lạm phát và suy giảm tăng trưởng đan xen.

Trong nước, sau gần 40 năm Đổi mới, Việt Nam đã tích lũy được nền tảng quan trọng về quy mô kinh tế, hạ tầng, năng lực sản xuất và hội nhập. Tuy nhiên, đất nước cũng đang đứng trước một ngưỡng quyết định: Hoặc bứt phá để tiến vào nhóm quốc gia phát triển có thu nhập cao trong vài thập kỷ tới, hoặc rơi vào quán tính tăng trưởng trung bình, năng suất cải thiện chậm và dần suy giảm năng lực cạnh tranh.

PGS.TS Ngô Trí Long kỳ vọng Đại hội XIV xác lập rõ mô hình tăng trưởng mới dựa trên năng suất, trong đó khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực trung tâm, còn nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quyết định.

Trong bối cảnh thế giới đang chuyển mình mạnh mẽ bởi cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, việc xác định nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quyết định không chỉ là một lựa chọn chiến lược mà còn là một tất yếu khách quan của lịch sử.

Trước hết, nhân lực chất lượng cao là chìa khóa để giải bài toán năng suất lao động, giúp Việt Nam thoát khỏi "bẫy thu nhập trung bình" và dịch chuyển từ nền kinh tế thâm dụng nhân công giá rẻ sang nền kinh tế tri thức dựa trên đổi mới sáng tạo.

Hơn thế nữa, trong kỷ nguyên số, sức mạnh quốc gia không còn đo bằng tài nguyên thô mà đo bằng trí tuệ và khả năng thích ứng. Việc đầu tư đột phá vào giáo dục, đào tạo và chính sách trọng dụng nhân tài không chỉ giúp phát triển kinh tế mà còn củng cố tiềm lực quốc phòng, an ninh, khẳng định vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế. Nguồn nhân lực chất lượng cao chính là "nguyên khí" để dân tộc bứt phá, là động lực trung tâm để hiện thực hóa mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào giữa thế kỷ XXI.

PSG.TS Ngô Trí Long kỳ vọng Đại hội XIV sẽ là Đại hội của tầm nhìn dài hạn và các đột phá thực chất, đặc biệt là đột phá về thể chế và năng lực quản trị quốc gia. Thể chế tốt luôn là "đòn bẩy của mọi đòn bẩy", bởi thể chế tạo niềm tin, giảm chi phí giao dịch, khuyến khích đầu tư, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phân bổ nguồn lực hiệu quả. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là tiếp tục hoàn thiện thể chế, mà phải nâng cao rõ rệt chất lượng quản trị theo hướng bộ máy "vừa nhanh, vừa chuẩn", quyết định kịp thời nhưng gắn với trách nhiệm rõ ràng, quy trình minh bạch và đánh giá dựa trên kết quả đầu ra, tác động thực tế.

Đột phá thể chế cũng cần đi liền với việc bảo đảm tính nhất quán và khả năng dự báo của chính sách, giảm rủi ro cho doanh nghiệp và nhà đầu tư; phân cấp, phân quyền rõ ràng nhưng đi đôi với cơ chế kiểm soát quyền lực, giám sát và giải trình; đồng thời quyết liệt cắt giảm chi phí tuân thủ thông qua đơn giản hóa thủ tục và mở rộng dịch vụ công số. Chỉ khi bộ máy vận hành thông suốt, nguồn lực xã hội mới được giải phóng và phát huy hiệu quả.

Chị Nguyễn Thị Nụ, Trung tâm Chính trị phường Quảng Yên (Quảng Ninh). Ảnh: NVCC.

Phát triển nhân lực là "mắt xích" chiến lược

Chị Nguyễn Thị Nụ, Trung tâm Chính trị phường Quảng Yên (Quảng Ninh) chia sẻ, trong bối cảnh đất nước chuẩn bị bước vào Đại hội XIV, nhân lực được xác định là “mắt xích” chiến lược, là nội lực quan trọng nhất để đưa dân tộc bước vào kỷ nguyên vươn mình. Đại hội đặt kỳ vọng lớn vào việc xây dựng một thế hệ nhân lực không chỉ vững chuyên môn mà còn hội tụ các tiêu chuẩn của “công dân toàn cầu”, sở hữu kỹ năng số, khả năng thích ứng linh hoạt và tư duy sáng tạo để làm chủ các công nghệ lõi như bán dẫn và trí tuệ nhân tạo.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, một hệ sinh thái trọng dụng nhân tài thực chất đang được kỳ vọng sẽ hình thành, nơi môi trường học thuật dân chủ và chính sách đãi ngộ vượt trội trở thành đòn bẩy để khát vọng cống hiến, dấn thân dâng cao mạnh mẽ, đưa Việt Nam bứt phá trong cuộc đua năng suất lao động toàn cầu.

Đồng thời, cần xây dựng môi trường dân chủ trong học thuật và cơ chế phản biện độc lập nhằm tạo không gian để giới trí thức mạnh dạn tiếp tục đóng góp những ý tưởng mới, những giải pháp xoay chuyển tình thế cho các vấn đề quốc gia. Đặc biệt, chính sách mới không chỉ dừng lại ở sự tôn vinh tinh thần mà còn đi sâu vào lợi ích thực chất, thông qua việc hoàn thiện khung pháp lý về sở hữu trí tuệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, cho phép trí thức sống bằng chính chất xám của mình.

Đặc biệt, tiếp tục lan tỏa tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh chính là sợi chỉ đỏ xuyên suốt, là ngọn lửa thổi bùng tinh thần phụng sự quốc gia, dân tộc vốn luôn âm ỉ cháy trong tâm khảm của mỗi người Việt Nam. Khi những giá trị cao quý thấm sâu vào tư duy và hành động, đội ngũ trí thức sẽ thêm kiên định với lý tưởng, không ngừng nỗ lực vượt qua khó khăn để cống hiến trọn vẹn tài năng và tâm huyết cho công cuộc phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

“Trong không khí phấn khởi của những ngày đầu năm, các quyết sách mang tính đột phá từ Đại hội XIV được kỳ vọng sẽ tạo ra một luồng sinh khí mới, khơi thông nguồn lực trí tuệ quốc gia. Với hành trang đầy đủ về cả năng lực chuyên môn lẫn bản lĩnh chính trị, mỗi công dân sẽ tự tin bước vào một chương mới của lịch sử, chung tay đưa đất nước vươn mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới,” chị Nguyễn Thị Nụ chia sẻ với Mekong ASEAN.