Ảnh minh họa: Lê Hồng Nhung - Mekong ASEAN

Số liệu từ Cục Hải quan cho thấy, năm 2025 kim ngạch xuất khẩu rau quả đạt kỷ lục với 8,5 tỷ USD. Trong đó, kim ngạch xuất sang Trung Quốc – thị trường lớn nhất – tăng 18,8% so với năm trước (YoY), lên 5,5 tỷ USD và chiếm 64% tỷ trọng.

Kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ tăng tới 51,8% YoY, đạt 547 triệu USD; trong khi thị trường Hàn Quốc lại giảm 2,2% YoY, xuống còn 307 triệu USD.

Rau quả xuất khẩu sang Nhật Bản tăng 17,1% YoY, lên 238 triệu USD; Đài Loan (Trung Quốc) tăng 9,6% YoY, lên 172 triệu USD; Hà Lan đạt 157 triệu USD, tăng 41,2% YoY.

Trong Top 10 thị trường xuất khẩu rau quả lớn nhất, Việt Nam còn thu về 143 triệu USD từ xuất khẩu sang Australia, tăng 28,9% YoY; UAE đạt 121 triệu USD, tăng 53,3% YoY; Thái Lan đạt 115 triệu USD, giảm 58% YoY; Malaysia tăng 82% YoY, lên 102 triệu USD.

Đánh giá về kết quả năm qua, chia sẻ với Mekong ASEAN, ông Nguyễn Văn Mười – Phó Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho rằng, năm 2025 là một năm đột phá của ngành, trong đó mặt hàng xuất khẩu lớn nhất là sầu riêng tăng gần 20% YoY, lên khoảng 4 tỷ USD.

Năm qua, tỷ trọng hàng rau quả chế biến cũng tăng trưởng tốt, chiếm 24% kim ngạch xuất khẩu (tương đương 2,06 tỷ USD), điều này giúp giảm bớt áp lực về tính thời vụ và nâng cao giá trị gia tăng.

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng ký kết thêm nhiều định thư quan trọng với Trung Quốc như dừa tươi, sầu riêng đông lạnh. Đặc biệt, sự dịch chuyển từ xuất khẩu rau quả tiểu ngạch sang chính ngạch tới thị trường lớn nhất này đã giúp giá trị các đơn hàng ổn định và cao hơn.

Năm 2025, Australia cũng đã chính thức mở cửa cho trái bưởi Việt Nam, mở ra cơ hội lớn cho các sản phẩm chế biến của các doanh nghiệp.

Chia sẻ về xu hướng tiêu dùng rau quả Việt Nam tại các thị trường quốc tế, ông Mười cho biết, thị hiếu giữa các khu vực có sự phân hóa rõ nét. Tại Mỹ, các loại trái cây như bưởi, vải và nhãn được người tiêu dùng đón nhận tích cực. Trong khi châu Âu có xu hướng ưu tiên các sản phẩm rau quả chế biến, nước ép trái cây và nhóm trái cây đặc sản đạt chứng nhận hữu cơ hoặc GlobalGAP.

Đối với Hàn Quốc và Nhật Bản, người tiêu dùng đặc biệt ưa chuộng các sản phẩm rau quả chế biến sâu và trái cây cấp đông của Việt Nam, nhờ đáp ứng tốt yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và tính tiện lợi.

“Nhìn chung, cơ cấu thị trường xuất khẩu rau quả năm 2025 cho thấy Việt Nam đang giảm dần sự phụ thuộc xuất hàng thô sang Trung Quốc và bắt đầu khẳng định thương hiệu tại các quốc gia có tiêu chuẩn kỹ thuật cao, đặc biệt phân khúc rau quả chế biến có sự tăng trưởng rõ rệt,” ông Mười cho hay.

Triển vọng năm 2026

Từ kết quả tích cực năm 2025, ngành rau quả Việt Nam đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu năm 2026 sẽ cán mốc 9 – 10 tỷ USD.

Các yếu tố tác động đến từ việc Việt Nam có nghị định thư với các thị trường xuất khẩu, doanh nghiệp tận dụng tối đa các ưu đãi thuế quan từ FTA đã ký kết. Bên cạnh đó, hàng rau quả của Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc có lợi thế địa lý hơn so với đối thủ như Thái Lan và có khả năng cung ứng sản phẩm quanh năm.

Riêng đối với chuối, nếu duy trì được quy mô canh tác chuẩn hóa như hiện tại, mặt hàng này kỳ vọng sẽ đem về kim ngạch tỷ USD (sau sầu riêng).

Tuy nhiên, ông Mười cũng lưu ý, dù có những lợi thế nhất định, ngành rau quả năm nay cũng sẽ đối mặt với không ít thách thức. Các doanh nghiệp sẽ cần theo dõi và thích ứng với các chính sách nhập khẩu mới, nhất là Nghị định 280 của Trung Quốc để duy trì xuất khẩu chính ngạch.

Chi phí vận chuyển và chuỗi cung ứng lạnh vẫn là rào cản lớn, ảnh hưởng đến độ cạnh tranh về giá tại các thị trường xa như EU và Mỹ. Trong khi đó, biến đổi khí hậu, hiện tượng El Nino/La Nina có thể gây ra các tác động tiêu cực đến năng suất và chất lượng trái cây.

Mặt khác, ông Mười cho rằng, để nâng cao giá trị nông sản, giải pháp then chốt là đẩy mạnh chế biến sâu. Điều này không chỉ giúp giảm áp lực từ tình trạng thu hoạch đồng loạt, gây biến động giá mà còn tạo dư địa ổn định thị trường.

Thông qua chế biến, doanh nghiệp có thể chủ động hơn về đầu ra, kéo dài thời gian bảo quản sản phẩm lên tới cả năm, thay vì chỉ vài ngày như hàng tươi dễ hư hỏng. Đây được xem là hướng đi mang tính căn cơ, giúp ngành rau quả phát triển bền vững, vừa gia tăng giá trị kinh tế, vừa hạn chế tối đa tình trạng thất thoát sau thu hoạch.

“Nếu duy trì được tốc độ chuẩn hóa chất lượng và mở rộng danh mục hàng xuất khẩu chính ngạch, mục tiêu 10 tỷ USD vào cuối năm 2026 là hoàn toàn khả thi,” ông Mười nhận định.