Đoàn ĐBQH TP Hà Nội vỗ tay mừng Luật Thủ đô được thông qua. Ảnh: Media Quốc hội.

Luật có hiệu lực thi hành từ 1/7/2026, trừ một số nội dung sẽ có hiệu lực thi hành ngay sau khi được thông qua.

Trước khi biểu quyết thông qua Luật Thủ đô, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã trình bày trước Quốc hội báo cáo giải trình, tiếp thu và chỉnh lý dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi). Bộ trưởng cho biết Chính phủ đã rà soát toàn diện dự thảo, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương lớn của Đảng, đồng thời hoàn thiện các cơ chế đặc thù, vượt trội để phát huy vai trò đầu tàu của Thủ đô trong giai đoạn phát triển mới.

Theo Bộ trưởng, trên cơ sở tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật đã được chỉnh lý theo hướng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền thực chất, toàn diện cho chính quyền Thủ đô. Việc trao quyền đi đôi với thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ, tăng cường trách nhiệm giải trình và bảo đảm minh bạch trong tổ chức thực hiện.

Dự thảo Luật cũng làm rõ hơn cơ chế vận hành của chính quyền thành phố theo hướng phân định rành mạch: HĐND quyết định các chính sách lớn; UBND quy định trình tự, thủ tục tổ chức thực hiện; Chủ tịch UBND chỉ đạo, điều hành và tổ chức phối hợp thực hiện.

Dự thảo giao cho chính quyền thành phố 199 thẩm quyền đặc thù, vượt trội, tạo cơ sở pháp lý đồng bộ để Thủ đô phát huy tính chủ động, sáng tạo theo phương châm "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Đối với cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thủ đô, dự thảo tập trung hoàn thiện theo hướng rõ thẩm quyền, khả thi và có kiểm soát. Trong đó, làm rõ vai trò của chính quyền thành phố trong quy hoạch, quản lý không gian phát triển; trao quyền cho HĐND quyết định chính sách cải tạo, chỉnh trang đô thị; đồng thời duy trì các quy định cần thiết về bảo đảm an ninh, trật tự đô thị.

Dự thảo cho phép UBND thành phố bổ sung chương trình giáo dục địa phương nhưng không làm thay đổi nội dung cốt lõi của chương trình quốc gia. Đồng thời hoàn thiện chính sách y tế theo hướng tăng cường trách nhiệm của các cơ sở y tế trong hỗ trợ hệ thống y tế Thủ đô, nhất là trong cấp cứu và chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Về xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật; thí điểm cơ chế, chính sách; kiểm soát quyền lực, Luật Thủ đô cũng cho phép Hà Nội chủ động thí điểm các cơ chế, chính sách mới, thậm chí khác với quy định của luật, nghị quyết hiện hành hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật điều chỉnh. Đây được xem là bước đột phá nhằm tạo dư địa cho Thủ đô phát triển nhanh, linh hoạt, thích ứng với yêu cầu thực tiễn.

Tuy nhiên, việc thí điểm không áp dụng đối với các lĩnh vực nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo và chủ quyền quốc gia. Quy định này nhằm bảo đảm nguyên tắc ổn định, thống nhất trong những vấn đề cốt lõi của quốc gia.

Theo quy định, mọi cơ chế, chính sách thí điểm phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc hiến định. Cụ thể, các chính sách phải phù hợp với Hiến pháp, không trái các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Về quản lý tài chính, ngân sách, dự thảo Luật được chỉnh lý theo hướng không ban hành các ưu đãi thuế vượt khung pháp luật hiện hành, qua đó bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương. Tuy nhiên, Luật vẫn bổ sung có chọn lọc các cơ chế hỗ trợ để thúc đẩy các lĩnh vực ưu tiên, đồng thời tạo sự linh hoạt trong điều hành ngân sách.

Về liên kết vùng, dự thảo Luật xác lập rõ vai trò trung tâm, dẫn dắt của Thủ đô, đồng thời thiết kế khái niệm "Vùng Thủ đô" theo hướng mở, linh hoạt. Các địa phương có thể chủ động tham gia liên kết, được áp dụng một số cơ chế của Luật Thủ đô khi triển khai dự án chung; cho phép sử dụng ngân sách địa phương để đầu tư liên vùng, giải quyết các vấn đề hạ tầng, môi trường và dịch vụ thiết yếu.

Về loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý, Bộ trưởng cho biết dự thảo Luật đã làm rõ nguyên tắc: Cán bộ, công chức được miễn trách nhiệm trong trường hợp thực hiện đúng thẩm quyền, đúng quy trình, không vụ lợi nhưng vẫn phát sinh thiệt hại.

"Tuy nhiên, quy định này không tách rời mà đặt trong tổng thể cơ chế kiểm soát quyền lực, giám sát và trách nhiệm giải trình, nhằm vừa bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, vừa ngăn ngừa lạm quyền. Dự thảo không bổ sung tiêu chí "chuẩn mực chuyên môn" do chưa có nội hàm pháp lý thống nhất, tránh gây khó khăn trong áp dụng thực tiễn," Bộ trưởng lưu ý.