Chiều 24/6, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đã chủ trì cuộc họp với Bộ Công Thương và các Bộ, ngành liên quan nhằm hoàn thiện dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 83/2014/NĐ-CP về kinh doanh xăng dầu. Trọng tâm của dự thảo lần này là tinh gọn hệ thống phân phối và số hóa toàn diện khâu quản lý.

Bảo đảm nguồn cung xăng dầu trong mọi tình huống

Phát biểu tại cuộc họp, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh kinh doanh xăng dầu là lĩnh vực đặc biệt quan trọng, tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất của doanh nghiệp và đời sống nhân dân. Thời gian qua, các Bộ, ngành đã nỗ lực xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh để bảo đảm nguồn cung. Tuy nhiên, bối cảnh thế giới biến động phức tạp cùng hạn chế về năng lực lọc dầu và dự trữ trong nước đòi hỏi công tác điều hành phải chủ động hơn.

"Chúng ta phải luôn chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó với mọi tình huống, bảo đảm không để xảy ra thiếu hụt nguồn cung xăng dầu và duy trì cơ chế điều hành giá phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội," Phó Thủ tướng Thường trực chỉ đạo.

Lãnh đạo Chính phủ cũng chỉ rõ Nghị định 83/2014/NĐ-CP đã ban hành từ lâu và bộc lộ nhiều điểm chưa phù hợp thực tiễn. Việc hoàn thiện khung pháp lý phải hướng tới kiện toàn hệ thống kinh doanh, tái cơ cấu thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối và cắt giảm tối đa các khâu trung gian. Bên cạnh đó, cần tiếp tục nghiên cứu mở rộng hợp tác khu vực và xây dựng phương án nhằm nâng cao năng lực dự trữ xăng dầu quốc gia dài hạn.

Đề xuất hệ thống phân phối xăng dầu chỉ còn hai cấp

Báo cáo về dự thảo, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết cơ quan soạn thảo đã cập nhật các biến động từ thị trường năng lượng toàn cầu và bám sát mục tiêu tinh gọn hệ thống; đặc biệt là đề xuất tái cơ cấu hệ thống phân phối xuống chỉ còn hai cấp bao gồm nhóm thương nhân tạo nguồn (sản xuất, bao tiêu, đầu mối) và thương nhân phân phối. Sự thay đổi này được kỳ vọng sẽ giảm thiểu chi phí trung gian, tăng tính minh bạch và nâng cao khả năng kiểm soát thị trường.

Dự thảo cũng bổ sung cơ chế cho phép Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) xuất nhập khẩu, chuyển khẩu dầu thô nhằm chủ động nguyên liệu đầu vào cho các nhà máy lọc dầu trong nước. Đồng thời, thương nhân đầu mối được cấp quyền cung ứng xăng dầu đặc chủng phục vụ quốc phòng, an ninh.

Về cơ chế điều hành giá, dự thảo kiên định lộ trình chuyển đổi theo cơ chế thị trường. Doanh nghiệp được quyền chủ động quyết định giá bán dựa trên kê khai và chịu sự giám sát của cơ quan nhà nước. Riêng tại các địa bàn vùng sâu vùng xa, giá bán lẻ không được vượt quá mức giá cao nhất do thương nhân đầu mối công bố cùng thời điểm để bảo đảm an sinh xã hội. Quỹ Bình ổn giá xăng dầu cũng được xác định lại vai trò, chỉ là một trong nhiều công cụ điều tiết thị trường bên cạnh các chính sách thuế, phí và tài chính tiền tệ.

Tăng hậu kiểm, số hóa dữ liệu để quản lý thị trường xăng dầu

Đồng thuận với định hướng tinh gọn bộ máy, các Bộ, ngành và hiệp hội đã đóng góp nhiều ý kiến chuyên môn sâu. Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận đề nghị Bộ Công Thương đánh giá kỹ năng lực tạo nguồn của thương nhân đầu mối, làm rõ cơ chế vận hành Quỹ bình ổn và các yếu tố cấu thành giá cơ sở. Đại diện Bộ Công an kiến nghị siết chặt điều kiện cấp phép, yêu cầu về kho chứa và kết nối dữ liệu cung ứng để kiểm soát rủi ro từ sớm.

Nhấn mạnh vai trò của công nghệ, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định yêu cầu tăng cường hậu kiểm dựa trên dữ liệu số, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng pha chế. Ở góc độ pháp lý, đại diện Bộ Tư pháp lưu ý cơ quan soạn thảo cần đánh giá tác động kỹ lưỡng, thiết kế cơ chế chuyển tiếp phù hợp nhằm tránh xáo trộn thị trường khi thực thi.

Về phía cộng đồng doanh nghiệp, đại diện PVN, Petrolimex, Liên đoàn Công nghiệp và Thương mại Việt Nam (VCCI) cùng Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam chung kiến nghị đẩy mạnh đơn giản hóa thủ tục hành chính, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đồng thời hoàn thiện cơ chế để khắc phục tình trạng dự trữ xăng dầu còn mỏng và thiếu hạ tầng bán lẻ trên các tuyến giao thông trọng điểm.

Đổi mới phương thức điều hành tinh gọn, hiệu quả, kiểm soát chặt chẽ

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhìn nhận việc sửa đổi quy định kinh doanh xăng dầu là một vấn đề khó và nhạy cảm. Tuy nhiên, nếu mô hình hiện tại không còn phù hợp thì bắt buộc phải điều chỉnh, dù có thể gặp khó khăn trước mắt nhưng mang lại lợi ích dài hạn, giúp thị trường minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và tiệm cận thông lệ quốc tế. Mục tiêu cao nhất là ổn định nguồn cung, giá cả hợp lý và tuyệt đối không để xảy ra thiếu hụt cục bộ.

Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu dự thảo Nghị định phải luật hóa quy định số hóa dữ liệu trên toàn chuỗi cung ứng, từ đầu mối, phân phối đến cửa hàng bán lẻ. Việc nắm bắt tức thời lượng hàng nhập, tồn kho và bán ra là công cụ then chốt để ngăn chặn tình trạng găm hàng. Đồng thời, quá trình giảm số lượng đầu mối và thương nhân phân phối cần thiết kế lộ trình hợp lý, có thời gian chuyển tiếp phù hợp nhằm tránh gây ra các cú sốc chính sách.

Trên cơ sở các ý kiến đóng góp, Phó Thủ tướng Thường trực giao Bộ Công Thương khẩn trương hoàn thiện dự thảo theo tinh thần cắt giảm tối đa khâu trung gian nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát chặt chẽ an ninh năng lượng, nhất là trong tình huống khủng hoảng. Các Bộ, ngành và hiệp hội cần nêu cao trách nhiệm phối hợp, đồng thuận với chủ trương tái cơ cấu để hệ thống kinh doanh xăng dầu vận hành hiệu quả, bảo đảm vai trò điều tiết của Nhà nước vì lợi ích chung của nền kinh tế.