Đại tướng, Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang. Ảnh: Media Quốc hội.

Ngày 3/8, Đại tướng, Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang thừa ủy quyền của Thủ tướng trình Quốc hội dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế Nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Theo Bộ trưởng Công an, việc ban hành nghị quyết nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng, đồng thời tạo cơ sở pháp lý bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Điều này cũng thể hiện sự nhân văn, khoan hồng của Đảng và Nhà nước, lấy hiệu quả về chính trị, kinh tế, xã hội để có hình thức xử lý phù hợp.

Dự thảo nghị quyết gồm 3 chương, 13 điều. Dự thảo nghị quyết quy định các nguyên tắc quan trọng cốt lõi: Một là khuyến khích bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung;

Hai là khoan hồng, giảm nhẹ đối với hành vi vi phạm nhưng vì lợi ích chung, lấy hiệu quả về chính trị, kinh tế, xã hội để xử lý phù hợp;

Ba là ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính, xử lý hình sự chỉ là biện pháp cuối cùng; thứ tư là xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng nghị quyết này để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Đề xuất nhiều cơ chế đặc thù về xử lý hình sự

Chương II của dự thảo Nghị quyết quy định các cơ chế xử lý đối với vi phạm pháp luật trong lĩnh vực kinh tế và khoa học, công nghệ. Theo đó, Chính phủ đề xuất 4 nhóm chính sách xử lý hình sự gồm: không truy cứu trách nhiệm hình sự; loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro trong quá trình ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; tạm đình chỉ truy cứu trách nhiệm hình sự; miễn trách nhiệm hình sự.

Đối với từng chính sách, dự thảo quy định cụ thể điều kiện áp dụng, đồng thời bổ sung trình tự, thủ tục tố tụng và thi hành án để triển khai các chính sách này.

Song song với đó, dự thảo cũng quy định việc xử lý kỷ luật đối với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang tương ứng với từng chính sách xử lý hình sự.

Theo Chính phủ, Nghị quyết dự kiến được thực hiện thí điểm trong thời hạn 3 năm kể từ ngày có hiệu lực. Trường hợp hết thời hạn thí điểm nhưng vẫn đang trong thời gian tạm đình chỉ truy cứu trách nhiệm hình sự để tiếp tục khắc phục hậu quả thì việc thực hiện được kéo dài đến hết thời hạn tạm đình chỉ, nhưng không quá 2 năm.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi. Ảnh: Media Quốc hội.

Chính sách khoan hồng chỉ áp dụng với trường hợp đã khắc phục hậu quả

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết Ủy ban nhất trí với sự cần thiết ban hành nghị quyết.

Cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ lượng hóa tiêu chí phân loại vi phạm, điều kiện áp dụng chính sách khoan hồng; thiết lập cơ chế kiểm soát, giám sát chặt chẽ, ngăn ngừa việc lợi dụng, bảo đảm nguyên tắc không có vùng cấm, không có ngoại lệ.

Về nguyên tắc thực hiện, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị quán triệt đầy đủ yêu cầu xử lý nghiêm minh, không có vùng cấm, không có ngoại lệ; đồng thời, phân định rõ trách nhiệm hình sự, hành chính, dân sự; trách nhiệm của pháp nhân và cá nhân; tách bạch việc xử lý trách nhiệm với việc tháo gỡ khó khăn, khắc phục hậu quả đối với dự án, công trình. "Chính sách khoan hồng chỉ áp dụng đối với trường hợp không tham nhũng, không vụ lợi, vì lợi ích chung, đã khắc phục hậu quả và đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định," ông Mãi nhấn mạnh.

Liên quan chính sách không truy cứu trách nhiệm hình sự, đa số ý kiến trong cơ quan thẩm tra tán thành áp dụng đối với trường hợp không tham nhũng, vì lợi ích chung, hoạt động đã hoàn thành và có hiệu quả kinh tế - xã hội, không còn khiếu nại, tố cáo, không gây thất thoát, lãng phí hoặc đã khắc phục toàn bộ hậu quả.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị cân nhắc điều kiện "đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và xử lý tội phạm” để tránh thu hẹp chính sách khoan hồng và bảo đảm áp dụng thống nhất đối với các vi phạm tương tự.

Về tạm hoãn, miễn trách nhiệm hình sự, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, giảm hình phạt, miễn chấp hành hình phạt tù và xử lý kỷ luật, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng cần xác định rõ loại hình phạt được áp dụng; lượng hóa tỷ lệ khắc phục hậu quả tối thiểu.

Cùng với đó, cần quy định điều kiện đối với người tiếp tục khắc phục hậu quả trong quá trình thi hành án; rà soát thuật ngữ để thống nhất với Bộ luật Hình sự và pháp luật về thi hành án hình sự.

Đối với miễn trách nhiệm hình sự, việc khắc phục hậu quả là điều kiện quan trọng, nhưng cơ quan thẩm tra cho rằng cũng cần xem xét đồng thời tính chất, mức độ hành vi, lỗi, động cơ, mục đích, nhân thân, khả năng tái phạm và các yếu tố khác.

Quy định này nhằm để tránh tạo cảm giác người có tiềm lực tài chính có thể dùng tiền để được miễn trách nhiệm hình sự, làm giảm tính răn đe và ảnh hưởng nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật. Có ý kiến đề nghị nghiên cứu bổ sung cơ chế tha tù trước thời hạn có điều kiện.

Cơ quan thẩm tra cũng đồng thời tán thành thời hạn thực hiện nghị quyết là 3 năm, tạo khoảng thời gian thí điểm để tổ chức thực hiện, kiểm nghiệm và đánh giá chính sách. Tuy nhiên, cần xác định rõ ngày có hiệu lực của Nghị quyết, các quy định chuyển tiếp để tránh chồng chéo hoặc khoảng trống pháp lý và mối quan hệ với Bộ luật Hình sự sửa đổi.