Cà phê là một trong 6 mặt hàng xuất khẩu trên 3 tỷ USD / năm, bên cạnh các mặt hàng có giá trị kinh tế cao như gỗ và sản phẩm gỗ, thủy sản, hạt điều, gạo, rau quả, cao su ... có giá trị xuất khẩu thuộc tốp đầu của ngành nông nghiệp. Năm 2021, bất chấp diễn biến phức tạp của đại dịch COVID-19, xuất khẩu cà phê của Việt Nam vẫn thu về trên 3 tỷ USD, đóng góp vào mức tăng trưởng chung của xuất khẩu hàng hóa Việt Nam.

Theo ông Nguyễn Nam Hải - Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam (Vicofa), Việt Nam đứng thứ 2 xuất khẩu cà phê trên thế giới, chiếm 8,3% thị trường xuất khẩu cà phê phần toàn cầu.

Các thị trường xuất khẩu cà phê chính của Việt Nam bao gồm EU, Mỹ, Nga, Nhật Bản và Anh. Tại thị trường EU, Việt Nam là nhà cung cấp cà phê lớn thứ hai sau Brazil (22,2%), chiếm 16,1% thị phần về lượng. Đặc biệt, năm 2021, giá cà phê thế giới tăng nhanh đã hỗ trợ các doanh nghiệp Việt Nam thu về kim ngạch xuất khẩu rất khả quan, mặc dù lượng cà phê xuất khẩu có giảm.

Theo dự báo của Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC), xuất khẩu cà phê toàn cầu trong niên vụ 2021-2022 dự kiến giảm 3,8 triệu bao so với niên vụ trước, xuống còn 117,2 triệu bao do khối lượng xuất khẩu của Brazil giảm mạnh, mặc dù xuất khẩu của Việt Nam dự báo tăng.

Trong khi đó, dự báo sản lượng cà phê của Việt Nam trong niên vụ 2021-2022 được sẽ phục hồi và tăng 2,1 triệu bao so với niên vụ trước lên 31,1 triệu bao sau đợt khô hạn nghiêm trọng trong niên vụ trước.

Với cà phê robusta chiếm hơn 95% tổng sản lượng và giá có xu hướng tăng cao hơn trong 12 tháng qua, người trồng cà phê đã có động lực để tăng năng suất bằng cách sẵn sàng đầu tư nhiều hơn cho tưới tiêu cây cà phê trong mùa khô, thường kéo dài từ tháng 1 đến tháng 3.

Xuất khẩu cà phê của Việt Nam trong niên vụ 2021-2022 dự báo tăng 3,6 triệu bao so với niên vụ 2020-2021 lên 26 triệu bao, tồn kho cà phê cũng được dự báo giảm nhẹ.

Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, dù đứng thứ 2 về xuất khẩu trên thị trường thế giới, nhưng điều đáng nói, cà phê Việt Nam đang gặp bất lợi do ít được chú trọng chế biến sâu, chủ yếu xuất khẩu cà phê thô với giá trị gia tăng thấp. Theo Vicofa, giá bình quân cho một tấn cà phê chế biến gần 3.600 USD / tấn, trong khi giá cà phê nhân xô trên sàn chỉ khoảng 2.400 USD / tấn.

Các doanh nghiệp Việt Nam đã nhận ra điều này và đang đẩy mạnh công tác hậu chế biến, thay vì xuất khẩu cà phê nhân tốn kém và rủi ro do tính toán rút lui. Hiện xuất khẩu cà phê rang xay đã chiếm 9,1% thị phần, tạo ra nhiều cơ hội và triển vọng cho ngành cà phê khi Việt Nam ngày càng thâm nhập sâu hơn vào thị trường quốc tế thông qua các hiệp định thương mại tự do như CPTPP, EVFTA.

Trong đó, EU là thị trường tiêu thụ cà phê lớn nhất, chiếm 40% tổng lượng và 38% tổng kim ngạch xuất khẩu; tiếp theo là Đông Nam Á với 13%. Đặc biệt, tại thị trường Trung Quốc, cà phê Việt Nam đã chiếm hơn 30% tổng lượng cà phê nhập khẩu của thị trường đông dân nhất.