Chiều 13/5, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ 9, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Tham gia ý kiến, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga - Đoàn ĐBQH tỉnh Hải Dương ủng hộ việc luật hóa tinh thần "chấp nhận rủi ro", vì bản chất của nghiên cứu và đổi mới sáng tạo là chấp nhận thất bại có kiểm soát. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, cần có cơ chế minh bạch để tránh quy định này bị lạm dụng.

Theo đó, đại biểu đề nghị làm rõ ranh giới giữa rủi ro chấp nhận được (sai số mô hình, thất bại thử nghiệm...) và sai phạm không thể miễn trừ (gian lận, đạo đức nghiên cứu yếu kém...).

Đồng thời, bà đề xuất thành lập hội đồng đánh giá rủi ro có chuyên môn sâu và độc lập; thiết lập quỹ riêng cho nghiên cứu mạo hiểm, vận hành theo cơ chế "đầu tư rủi ro công", đánh giá dựa trên tiềm năng sáng tạo chứ không chỉ là đầu ra hữu hình.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga - Đoàn ĐBQH tỉnh Hải Dương. Ảnh: Media Quốc hội

Cũng liên quan đến nội dung này, đại biểu Trần Khánh Thu - Đoàn ĐBQH tỉnh Thái Bình đánh giá các nội dung về cơ chế chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học công nghệ và hoạt động đổi mới sáng tạo còn "chung chung".

Dự thảo luật quy định tổ chức, cá nhân thực hiện nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo không bị truy cứu trách nhiệm hành chính hoặc trách nhiệm dân sự đối với thiệt hại gây ra cho Nhà nước nếu đã tuân thủ đầy đủ quy trình và không có hành vi gian lận, vi phạm pháp luật hoặc sử dụng sai mục tiêu kinh phí.

Điều này, dự thảo luật giao Chính phủ quy định chi tiết. Tuy nhiên, theo đại biểu, dự luật chỉ nhấn mạnh Chính phủ sẽ quy định về tiêu chí xác định rủi ro, đánh giá quá trình tuân thủ mà không nói quy trình, quy định là gì để cá nhân, tổ chức, cá nhân khi thực hiện nghiên cứu khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo phải chấp hành.

"Vậy cơ quan, tổ chức nào là người xác định đúng quy trình, quy định này?", đại biểu bày tỏ băn khoăn, đồng thời nêu, các dự án nghiên cứu tính mới, các ý tưởng đổi mới sáng tạo có thể diễn ra ngay trong quá trình sản xuất nên chưa chắc chắn việc thực hiện khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo này có hiệu quả hay không?

Nếu không quy định rõ quy trình, quy định sẽ dẫn đến việc dễ bị hiểu sai và có thể bị lợi dụng gây thất thoát, lãng phí ngân sách Nhà nước. Đại biểu đề nghị, bổ sung nguyên tắc tối thiểu về các tiêu chí đánh giá rủi ro khoa học và cần có quy trình thẩm định và phê duyệt rủi ro. Đơn vị có thẩm quyền cũng cần xác định rủi ro rõ ràng trong văn bản hướng dẫn thi hành luật.

Đại biểu Trần Khánh Thu - Đoàn ĐBQH tỉnh Thái Bình. Ảnh: Media Quốc hội

Nghiên cứu biện pháp bảo vệ quyền lợi của bên thứ ba

Về chấp nhận rủi ro trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đại biểu Nguyễn Văn Huy - Đoàn ĐBQH tỉnh Thái Bình dẫn khoản 1 Điều 9 quy định "tổ chức, cá nhân thực hiện nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo không bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc trách nhiệm dân sự đối với thiệt hại gây ra cho Nhà nước nếu đã tuân thủ đầy đủ quy trình, quy định trong quá trình triển khai và không có hành vi gian lận, vi phạm pháp luật hoặc sử dụng sai mục tiêu, phạm vi, kinh phí".

Đại biểu đánh giá, đây là điểm mới, được kế thừa, sửa đổi, bổ sung từ Điều 4 Nghị quyết số 193 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc biệt, tạo đột phá phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

"Với quy định này sẽ tạo môi trường thuận lợi cho nghiên cứu khoa học, khuyến khích sáng tạo, đổi mới, tạo môi trường thuận lợi cho việc thực hiện các đề tài khoa học có tính đột phá cao," đại biểu nói và bày tỏ đồng tình với dự thảo luật.

Đại biểu Nguyễn Văn Huy - Đoàn ĐBQH tỉnh Thái Bình. Ảnh: Media Quốc hội

Tuy nhiên, để bảo đảm tính khả thi, đại biểu đề nghị cần tiếp tục nghiên cứu, bổ sung các quy định bảo đảm hài hoà giữa việc khuyến khích sáng tạo và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân liên quan.

Trong đó, cần làm rõ định nghĩa về rủi ro cụ thể, trong bối cảnh nghiên cứu khoa học, công nghệ, phân biệt rành mạch với lỗi chủ quan hoặc là vi phạm đạo đức nghiên cứu, cũng như cơ chế cho phép tổ chức, cá nhân thực hiện nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo không phải chịu trách nhiệm dân sự đối với những thiệt hại gây ra cho Nhà nước, ảnh hưởng đến cộng đồng dân cư.

Đại biểu cũng đề nghị, cần nghiên cứu, bổ sung biện pháp bảo vệ quyền lợi của bên thứ ba là những người, tổ chức không trực tiếp tham gia nghiên cứu nhưng có thể bị ảnh hưởng bởi kết quả nghiên cứu, hoặc quá trình thực hiện nghiên cứu. Bổ sung quy định thiết lập cơ chế giám sát, đánh giá và báo cáo định kỳ để kiểm soát và xử lý kịp thời các rủi ro phát sinh.