Sự kiện được tổ chức nhằm thành kính tưởng nhớ công đức to lớn của Đệ Tam Tổ Trúc Lâm Huyền Quang Tôn giả; đồng thời thể hiện lòng tri ân sâu sắc đối với các bậc tiền nhân đã góp phần dựng xây, gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa, truyền thống yêu nước qua nhiều thế kỷ.

Đại diện lãnh đạo một số ban, bộ, ngành Trung ương; lãnh đạo thành phố Hải Phòng; cùng các đại biểu dâng hương. Ảnh: Phùng Nguyện

Đây còn là dịp khơi dậy niềm tự hào dân tộc, tinh thần đoàn kết, tự cường; tiếp nối và lan tỏa mạch nguồn di sản quý báu trong đời sống đương đại, góp phần xây dựng quê hương, đất nước ngày càng giàu đẹp, văn minh.

Trong diễn văn khai hội, ông Nguyễn Minh Hùng, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng, Trưởng Ban tổ chức lễ hội cho biết, Côn Sơn - Kiếp Bạc là vùng đất "địa linh nhân kiệt", nơi hội tụ tinh hoa văn hóa, gắn liền với lịch sử hào hùng, oanh liệt của dân tộc Việt Nam.

Từ thế kỷ 14, Côn Sơn đã trở thành một trong những trung tâm Phật giáo lớn của Thiền phái Trúc Lâm - một Thiền phái nhập thế của người Việt góp phần làm nên sức mạnh “Đông A” - điểm tựa tinh thần cho quân dân Đại Việt giữ vững nền độc lập chủ quyền trước âm mưu xâm lược của các thế lực ngoại xâm.

Nơi đây, cứ mỗi độ xuân về, đồng bào cả nước và kiều bào ta ở nước ngoài lại nô nức về trẩy hội, thắp nén tâm hương tưởng nhớ vị tổ Thiền phái Phật giáo Trúc Lâm - Huyền Quang Tôn giả.

Ông Nguyễn Minh Hùng, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng, Trưởng Ban tổ chức lễ hội mùa xuân Côn Sơn - Kiếp Bạc năm 2026 đọc diễn văn khai hội. Ảnh: Phùng Nguyện.

Huyền Quang tên thật là Lý Đạo Tái, sinh tháng Giêng, năm Giáp Dần, niên hiệu Nguyên Phong thứ 4, tức năm 1254 đời vua Trần Thái Tông. Đương thời, Huyền Quang là một trong những trí thức tài năng, nổi tiếng thơ văn, đỗ tiến sĩ từ năm 21 tuổi, từng làm quan tại Viện Hàn lâm.

Song, cũng như vua Trần Nhân Tông, ông đã từ bỏ chốn quan trường, quyết chí tu hành, học đạo, được Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông giao chuyên tâm biên soạn kinh sách về Phật học.

Ông Lê Ngọc Châu, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng khởi trống khai hội. Ảnh: Phùng Nguyện.

Huyền Quang cùng với Phật Hoàng Trần Nhân Tông và Pháp Loa đi đến mọi miền đất nước để thuyết pháp, giảng kinh và trở thành vị tổ thứ ba của thiền phái Phật giáo Trúc Lâm.

Những năm tháng cuối đời, ông về trụ trì tại chùa Côn Sơn, hoằng dương Phật pháp, dựng Cửu Phẩm Liên Hoa, biên soạn kinh sách để truyền lại cho đời sau, có công lớn trong việc phát triển thiền phái Trúc Lâm, tôn tạo Côn Sơn thành tăng viện Kỳ Lân - một chốn tổ của Phật giáo Trúc Lâm, đương thời sánh ngang với Vĩnh Nghiêm, Yên Tử, Quỳnh Lâm...

Ngày 23 tháng Giêng năm Khai Hựu thứ 6, tức năm 1334, Tổ Huyền Quang viên tịch tại Chùa Côn Sơn, được Thái Thượng Hoàng Trần Minh Tông ban Thụy hiệu: Trúc Lâm thiền sư Đệ tam đại, đặc phong tự pháp Huyền Quang Tôn giả; và từ đó, ngày giỗ Tổ Huyền Quang đã trở thành cội nguồn của Lễ hội truyền thống mùa xuân Côn Sơn - Kiếp Bạc.

Các đại biểu, người dân và du khách tham dự khai hội. Ảnh: Phùng Nguyện.

Với giá trị hết sức đặc biệt, Khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc đã được Nhà nước xếp hạng di tích quốc gia năm 1962, lễ hội truyền thống Côn Sơn - Kiếp Bạc được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2012.

Chương trình nghệ thuật đặc biệt với chủ đề “Côn Sơn, Kiếp Bạc - mạch nguồn di sản”. Ảnh: Phùng Nguyện.

Các báu vật trong khu di tích như bia “Thanh Hư Động”, bia “Côn Sơn Tư Phúc tự bi”, bộ tượng “Tam Thế Phật” chùa Côn Sơn đã được công nhận là Bảo vật quốc gia vào các năm 2015, 2017, 2024.

Đó là minh chứng cho các giá trị nổi bật toàn cầu của khu di sản Côn Sơn - Kiếp Bạc trong Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được Tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) ghi danh là Di sản thế giới vào tháng 7/2025; trong đó thể hiện một minh chứng có ý nghĩa toàn cầu về cách một tôn giáo được hình thành từ nhiều tín ngưỡng khác nhau, bắt nguồn và phát triển từ Yên Tử, có ảnh hưởng tới xã hội thế tục, góp phần củng cố quốc gia, đảm bảo cho hòa bình và hợp tác khu vực.

Chương trình nghệ thuật tái hiện đôi nét về hình ảnh các anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới… Ảnh: Phùng Nguyện.

Phật giáo Trúc Lâm đã trở thành nền tảng tư tưởng cơ bản của vương triều Trần, từ đó tác động sâu rộng và mạnh mẽ đến toàn bộ đời sống chính trị và văn hóa của đất nước. Vai trò của Phật giáo Trúc Lâm gắn liền với vai trò của Trúc Lâm Tam Tổ trong đó có Đệ Tam Tổ Huyền Quang Tôn giả với Côn Sơn cổ tự.

Côn Sơn, Kiếp Bạc là nơi lập đại bản doanh chống quân Nguyên của Quốc công tiết chế Hưng Đạo Đại Vương - Trần Quốc Tuấn; nơi Đệ Tam Tổ Trúc Lâm - Huyền Quang Tôn giả hoằng dương Phật pháp; Tư đồ Trần Nguyên Đán mở Động Thanh Hư, và anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi chọn là nơi để “Ngẫm, suy việc Dân, vận Nước”. Ảnh: Phùng Nguyện.

Theo ông Nguyễn Minh Hùng, lịch sử hào hùng đã để lại cho Hải Phòng những di sản văn hóa vô giá. Song song với phát triển kinh tế, thành phố xác định công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa là nhiệm vụ trọng tâm, vừa gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống, vừa tạo động lực phát triển ngành du lịch và kinh tế địa phương.

Thành phố đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm bảo tồn, tôn tạo các công trình văn hóa, hệ thống di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh có giá trị để gìn giữ cho muôn đời sau.

“Các di sản văn hóa thế giới như Côn Sơn - Kiếp Bạc, Thanh Mai, Kính Chủ, Nhẫm Dương, Quần đảo Cát Bà và các di tích tiêu biểu khác trên địa bàn thành phố sẽ tiếp tục được đầu tư, tu bổ, tôn tạo, trở thành điểm nhấn quan trọng trong phát triển du lịch văn hóa của địa phương”, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng Nguyễn Minh Hùng khẳng định.

Cứ mỗi độ xuân về, người dân và du khách thập phương lại trẩy hội về Côn Sơn, Kiếp Bạc, thắp nén tâm hương tưởng nhớ Đệ tam Tổ Thiền phái Phật giáo Trúc Lâm - Huyền Quang Tôn giả và các bậc tiền nhân có công với quê hương, đất nước... Ảnh: Phùng Nguyện.

Theo Ban tổ chức, chương trình lễ tưởng niệm và khai hội mùa xuân Côn Sơn - Kiếp Bạc năm 2026 gồm 2 phần. Mở đầu bằng chương trình nghệ thuật đặc biệt với chủ đề “Côn Sơn, Kiếp Bạc - mạch nguồn di sản”.

Chương trình nghệ thuật tái hiện đôi nét về hình ảnh các anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới đã từng in dấu tích thiêng liêng trên mạch nguồn di sản từ Lục Đầu Giang qua Kiếp Bạc Côn Sơn tới Thanh Mai, Trúc Lâm Yên Tử.

Các tiết mục được dàn dựng công phu, tái hiện không gian văn hóa - lịch sử của vùng đất địa linh nhân kiệt, tôn vinh hào khí Đông A và tinh thần nhập thế của Phật giáo Trúc Lâm. Sự kết hợp giữa nghệ thuật truyền thống và hiệu ứng sân khấu hiện đại tạo nên không gian nghệ thuật linh thiêng, giàu cảm xúc.

Cùng với đó là phần lễ được xây dựng theo mạch truyền thống, thể hiện lòng tri ân tiền nhân, tôn vinh giá trị tư tưởng, đạo lý của Thiền phái Trúc Lâm…