 |
| Giao dịch tín chỉ carbon xuyên biên giới đầu tiên sau khi ban hành Nghị định 112. Ảnh: Standard Chartered Việt Nam |
Theo đó, Standard Chartered tham gia cấu trúc và thực hiện giao dịch các tín chỉ carbon được tạo ra từ dự án phân phối bếp nấu tiết kiệm năng lượng và thiết bị lọc nước tại Lào và Campuchia của Công ty cổ phần xúc tiến đầu tư và phát triển bền vững (SIPCO).
SIPCO đã triển khai các dự án do chính công ty tài trợ để cung cấp miễn phí bếp nấu ăn và máy lọc nước tại Lào và Campuchia để đổi lấy tín chỉ carbon. Dự án này giúp người dân giảm tiêu thụ nhiên liệu hoặc tránh phải đun nước bằng phương pháp truyền thống, qua đó giảm lượng khí thải CO2 so với kịch bản thông thường. Phần giảm phát thải này được quy đổi thành tín chỉ carbon và có thể mua bán trên thị trường.
Đây là nhóm dự án quy mô nhỏ nhưng vẫn có thể tạo tín chỉ carbon nếu đáp ứng yêu cầu về đo lường, báo cáo và xác minh. Theo phía SIPCO, các tín chỉ trong giao dịch đã đạt tiêu chuẩn của Cơ chế bù đắp và giảm phát thải carbon cho hàng không quốc tế (CORSIA) ngay từ giai đoạn đầu.
SIPCO đã đăng ký các đơn vị tín chỉ carbon được xác minh (VCU) trên Verra - một tổ chức quốc tế xây dựng hệ thống chứng nhận và theo dõi tín chỉ carbon phổ biến trên thị trường tự nguyện. Chủ tịch công ty SIPCO, ông Hoàng Anh Dũng, cho biết đây là một trong những dự án đầu tiên tại châu Á đáp ứng yêu cầu này.
CORSIA do Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) triển khai từ năm 2021, yêu cầu các hãng hàng không bù đắp phần phát thải vượt mức bằng cách mua tín chỉ carbon. Không phải tín chỉ nào cũng được chấp nhận, mà phải đáp ứng các tiêu chí chặt chẽ về việc lượng giảm phát thải là thực và có thể kiểm soát.
Vì vậy, các tín chỉ trong giao dịch không chỉ có thể lưu hành trên thị trường tự nguyện mà còn đủ điều kiện sử dụng trong một cơ chế tuân thủ quốc tế. Điều này đồng nghĩa với việc nguồn tín chỉ từ các dự án tại Đông Nam Á có thể tiếp cận nhu cầu từ các hãng hàng không toàn cầu.
Ông Patrick Lee, Tổng giám đốc Standard Chartered khu vực Singapore, ASEAN và Nam Á, nhận định giao dịch trên là một ví dụ cho việc “thúc đẩy tài chính bền vững trên toàn khu vực ASEAN”, đồng thời nhấn mạnh vai trò của các tổ chức tài chính trong việc “hỗ trợ nguồn vốn đến những nơi quan trọng nhất”.
Đại diện Standard Chartered Việt Nam, Tổng giám đốc kiêm Giám đốc khối khách hàng doanh nghiệp và đầu tư Nguyễn Thúy Hạnh cho biết thêm, việc hợp tác với các đơn vị phát triển dự án nhằm “thúc đẩy các giải pháp về khí hậu" và hỗ trợ “quá trình chuyển đổi bền vững”.
Khung pháp lý cho giao dịch tín chỉ carbon xuyên biên giới tại Việt Nam vừa được thiết lập với Nghị định 112/2026/NĐ-CP, ban hành ngày 1/4/2026 chính thức có hiệu lực thi hành ngày 19/5/2026. Văn bản này quy định việc trao đổi quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon theo các cam kết của Thỏa thuận Paris.
Theo quy định, các giao dịch phải được ghi nhận trên hệ thống đăng ký quốc gia và không làm ảnh hưởng đến mục tiêu đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC). Cơ chế điều chỉnh tương ứng cũng được áp dụng nhằm tránh tính trùng lượng phát thải giữa các quốc gia.
Nghị định đồng thời cho phép chuyển giao tín chỉ ra quốc tế theo tỷ lệ nhất định tùy lĩnh vực. Với các ngành có chi phí đầu tư cao như điện gió ngoài khơi hoặc hydrogen xanh, tỷ lệ này có thể lên tới 90%, trong khi các lĩnh vực khác chịu mức kiểm soát chặt hơn để bảo đảm cân đối mục tiêu giảm phát thải trong nước.
Việt Nam dự kiến thí điểm sàn giao dịch carbon từ năm 2025 và vận hành chính thức vào năm 2028. Trong giai đoạn hiện nay, các giao dịch như trường hợp của Standard Chartered và SIPCO cho thấy thị trường đang bắt đầu vận hành cùng với quá trình hoàn thiện khung chính sách.
