Sáng 9/6, tại Hà Nội, Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) 2026 chính thức khai mạc với chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, Thịnh vượng, lấy Người dân làm trung tâm”.

Từ trái sang phải: Thủ tướng Timor-Leste Kay Rala Xanana Gusmão, Thủ tướng Campuchia Hun Manet, Thủ tướng Lê Minh Hưng, Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone và Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul tại phiên khai mạc Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ ba. Ảnh: Đỗ Thảo - Mekong ASEAN

Trong bối cảnh thế giới đang trải qua những biến động sâu sắc về địa chính trị, kinh tế và công nghệ, các nhà lãnh đạo ASEAN, Ban Thư ký ASEAN và Liên Hợp Quốc đã chia sẻ những đánh giá về các thách thức nổi lên đối với hòa bình, ổn định và phát triển của khu vực, đồng thời đề xuất nhiều định hướng nhằm củng cố vai trò trung tâm của ASEAN và nâng cao khả năng thích ứng trước những thay đổi của môi trường quốc tế.

Hòa bình và vai trò trung tâm tiếp tục là nền tảng của ASEAN

Một trong những thông điệp nổi bật tại phiên khai mạc là hòa bình và ổn định vẫn là điều kiện tiên quyết cho sự phát triển của ASEAN trong bối cảnh môi trường quốc tế ngày càng bất định.

Trong bài phát biểu của mình, Thủ tướng Campuchia Hun Manet cho rằng ASEAN đã trải qua hành trình chuyển đổi đáng kể, từ một khu vực từng bị chia cắt bởi xung đột, khác biệt ý thức hệ và thiếu lòng tin trở thành một trong những khu vực ổn định, năng động nhất thế giới. Theo ông, thành quả đó được xây dựng trên nền tảng đối thoại, xây dựng lòng tin, tôn trọng chủ quyền, không can thiệp vào công việc nội bộ và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình.

Thủ tướng Campuchia Hun Manet phát biểu. Ảnh: Đỗ Thảo - Mekong ASEAN

Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Campuchia nhấn mạnh “hòa bình ngày nay không thể được xem là điều hiển nhiên”. Những cuộc xung đột đang diễn ra tại nhiều khu vực trên thế giới cho thấy các thách thức an ninh ngày càng phức tạp. Những bất ổn này không chỉ tác động tới môi trường an ninh toàn cầu mà còn gây gián đoạn chuỗi cung ứng, làm gia tăng áp lực đối với giá năng lượng và an ninh lương thực.

Đề cập các vấn đề khu vực, Thủ tướng Hun Manet tái khẳng định cam kết của Campuchia đối với hợp tác láng giềng và phối hợp xử lý các thách thức xuyên biên giới như tội phạm xuyên quốc gia, buôn bán ma túy, mua bán người và suy thoái môi trường. Campuchia tiếp tục ủng hộ việc thực hiện đầy đủ Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) và sớm hoàn tất Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) thực chất, hiệu quả.

Thủ tướng Timor-Leste Kay Rala Xanana Gusmão phát biểu. Ảnh: Đỗ Thảo - Mekong ASEAN

Lần đầu tham dự Diễn đàn Tương lai ASEAN với tư cách lãnh đạo của một quốc gia thành viên chính thức ASEAN, Thủ tướng Timor-Leste Xanana Gusmão đánh giá ASEAN tiếp tục là hình mẫu về đối thoại, hợp tác và khả năng dung hòa khác biệt trong bối cảnh thế giới đối mặt nhiều chia rẽ và cạnh tranh địa chính trị. Theo ông, chính sự đa dạng về lịch sử, văn hóa và thể chế đã trở thành nguồn sức mạnh giúp ASEAN duy trì hòa bình và ổn định trong nhiều thập kỷ qua.

Nhà lãnh đạo Timor-Leste kêu gọi ASEAN tiếp tục phát huy đoàn kết, bảo vệ luật pháp quốc tế và gìn giữ các nguyên tắc cốt lõi như tôn trọng chủ quyền, đồng thuận, giải quyết hòa bình tranh chấp và vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực đang định hình.

Bà Izumi Nakamitsu - Phó Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc và Đại diện cấp cao về Giải trừ quân bị phát biểu. Ảnh: Lê Hồng Nhung - Mekong ASEAN

Từ góc nhìn toàn cầu, bà Izumi Nakamitsu - Phó Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc và Đại diện cấp cao về Giải trừ quân bị, nhận định thế giới đang đối mặt với mức độ căng thẳng địa chính trị cao nhất trong nhiều thập kỷ. Bà cảnh báo về nguy cơ suy giảm các chuẩn mực giải trừ quân bị, sự gia tăng cạnh tranh chiến lược và xu hướng quân sự hóa trong nhiều lĩnh vực mới.

Theo bà, kinh nghiệm của ASEAN trong thúc đẩy đối thoại, xây dựng đồng thuận và ngoại giao phòng ngừa có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh hiện nay. Bà đồng thời khẳng định Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) vẫn là nền tảng của an ninh quốc tế, đồng thời ghi nhận vai trò tích cực của ASEAN trong thúc đẩy giải trừ quân bị và duy trì đối thoại đa phương.

Nâng cao tự cường để thích ứng với những biến động mới

Bên cạnh các thách thức an ninh, các lãnh đạo cũng tập trung vào yêu cầu nâng cao khả năng chống chịu và tự cường của ASEAN trước những biến động kinh tế, công nghệ và địa chính trị.

Trong bài phát biểu, Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone cho rằng, thế giới đang chứng kiến những chuyển biến nhanh chóng và phức tạp với cạnh tranh chiến lược và các cuộc xung đột tiếp tục tác động tới an ninh năng lượng và an ninh lương thực toàn cầu. Trong bối cảnh đó, ASEAN cần tiếp tục duy trì đoàn kết, tăng cường khả năng tự cường và phát huy vai trò trung tâm trên cơ sở các nguyên tắc nền tảng của Hiệp hội.

Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone phát biểu. Ảnh: Đỗ Thảo - Mekong ASEAN

Chia sẻ về định hướng phát triển trong tương lai của ASEAN, Thủ tướng Lào đề xuất 4 ưu tiên lớn, gồm tiếp tục kiên định với các nguyên tắc cơ bản và phương thức ASEAN; nâng cao khả năng tự cường để thích ứng với các xu hướng mới; thúc đẩy hội nhập và kết nối toàn diện; đồng thời tăng cường hợp tác nội khối nhằm bảo đảm an ninh năng lượng.

Một trong những nội dung được Thủ tướng Lào đặc biệt nhấn mạnh là trí tuệ nhân tạo (AI). Theo ông, AI có thể trở thành động lực mới cho tăng trưởng kinh tế, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực. Tuy nhiên, nếu không được quản lý phù hợp, công nghệ này cũng có thể làm gia tăng khoảng cách phát triển và tạo ra những thách thức mới đối với thị trường lao động.

Nhà lãnh đạo Lào đồng thời đề cập vai trò của các dự án kết nối chiến lược như tuyến cao tốc Vientiane - Hà Nội và dự án đường sắt Lào - Việt Nam dọc Hành lang Kinh tế Đông - Tây trong thúc đẩy thương mại, duy trì chuỗi cung ứng và tăng cường giao lưu nhân dân trong khu vực.

Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul phát biểu. Ảnh: Đỗ Thảo - Mekong ASEAN

Đề cập những chuyển động của môi trường quốc tế, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul nhận định ASEAN đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng khi thế giới ngày càng phân mảnh, cạnh tranh chiến lược gia tăng, chuỗi cung ứng toàn cầu đối mặt nhiều gián đoạn và biến đổi khí hậu tiếp tục tạo ra những sức ép mới.

Theo nhà lãnh đạo Thái Lan, trong khi nhiều khu vực trên thế giới đang trải qua bất ổn, ASEAN có tiềm năng trở thành một trong những khu vực ổn định nhất toàn cầu, đồng thời là điểm đến hấp dẫn đối với các dòng đầu tư đang tìm kiếm môi trường phát triển an toàn và đáng tin cậy.

Ông cho rằng khả năng hài hòa lợi ích quốc gia với lợi ích khu vực chính là nền tảng giúp ASEAN duy trì ổn định, củng cố đoàn kết nội khối và trở thành đối tác được nhiều nước lựa chọn hợp tác. Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, ASEAN cần tiếp tục phát huy vai trò trung tâm, thúc đẩy kết nối nhiều hơn thay vì tạo thêm khoảng cách, qua đó duy trì cân bằng chiến lược trong khu vực.

Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. gửi thông điệp tới Diễn đàn. Ảnh: Đỗ Thảo - Mekong ASEAN

Trong thông điệp ghi hình gửi Diễn đàn, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. - Chủ tịch ASEAN 2026 - cũng nhận định rằng ASEAN đang đứng trước một bước ngoặt mang tính quyết định khi cạnh tranh chiến lược gia tăng, các chuẩn mực đa phương bị thách thức, chuỗi cung ứng đứt gãy và các công nghệ mới đang làm thay đổi sâu sắc nền kinh tế cũng như môi trường an ninh.

Theo Tổng thống Marcos, an ninh năng lượng, an ninh lương thực và bảo vệ công dân ASEAN cần trở thành những ưu tiên hàng đầu của khu vực. Ông nhấn mạnh việc thúc đẩy triển khai Lưới điện ASEAN, tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng và duy trì dòng chảy hàng hóa thiết yếu nhằm nâng cao năng lực ứng phó trước các cú sốc từ bên ngoài.

Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn phát biểu. Ảnh: Đỗ Thảo - Mekong ASEAN

Đánh giá những thách thức dài hạn của khu vực, Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn cho rằng những biến động xảy ra ở bất kỳ khu vực nào trên thế giới cũng có thể nhanh chóng tác động tới ASEAN thông qua các lĩnh vực như lương thực, nhiên liệu, phân bón và tài chính.

Tổng Thư ký ASEAN nhấn mạnh thách thức lớn nhất hiện nay không phải là thiếu các cơ chế hợp tác mà là làm thế nào để các khuôn khổ đã được xây dựng thực sự phát huy hiệu quả.

Theo đó, ASEAN cần đẩy nhanh triển khai các cơ chế như Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA), Hiệp định Đối tác Kinh tế toàn diện khu vực (RCEP), Lưới điện ASEAN (APG) hay Khuôn khổ Hiệp định khung về Kinh tế số ASEAN (DEFA) nhằm tăng cường kết nối và củng cố khả năng chống chịu của nền kinh tế khu vực.

ASEAN lấy người dân làm trung tâm của tiến trình phát triển

Từ trái sang phải: Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung, Thủ tướng Timor-Leste Kay Rala Xanana Gusmão, Thủ tướng Campuchia Hun Manet, Thủ tướng Lê Minh Hưng, Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul, Tổng thư ký ASEAN Kao Kim Hourn chụp ảnh kỷ niệm tại phiên khai mạc Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ ba. Ảnh: Đỗ Thảo - Mekong ASEAN

Xuyên suốt các bài phát biểu tại phiên khai mạc là quan điểm cho rằng mọi nỗ lực xây dựng Cộng đồng ASEAN cuối cùng phải hướng tới nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Theo Thủ tướng Hun Manet, mục tiêu cuối cùng của ASEAN là bảo đảm an ninh, phúc lợi và cơ hội phát triển cho người dân. Ông kêu gọi các quốc gia đầu tư nhiều hơn cho giáo dục, đào tạo kỹ năng, phát triển nguồn nhân lực trẻ, đồng thời tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực như biến đổi khí hậu, quản lý thiên tai và y tế công cộng.

Trong khi đó, Thủ tướng Charnvirakul cho rằng thành công của ASEAN không nên được đánh giá bằng số lượng hội nghị hay văn kiện được thông qua, mà cần được phản ánh qua mức độ an toàn, thịnh vượng và niềm tin của người dân vào tương lai. Theo ông, ASEAN cần tăng cường phối hợp ứng phó với các vấn đề tác động trực tiếp tới đời sống hằng ngày như lừa đảo trực tuyến, tội phạm mạng, các rủi ro y tế công cộng và thiên tai.

Thủ tướng Lê Minh Hưng và các đại biểu chụp ảnh chung sau phiên khai mạc Diễn đàn. Ảnh: Đỗ Thảo - Mekong ASEAN

Liên quan tới tác động của các công nghệ mới nổi, Tổng thống Marcos cho rằng con người phải luôn là trung tâm của quá trình chuyển đổi công nghệ và AI cần được phát triển theo hướng an toàn, có trách nhiệm, công bằng và bền vững.

Trong khi đó, Thủ tướng Xanana Gusmão cảnh báo nguy cơ bất bình đẳng và tập trung quyền lực công nghệ vào tay một số ít quốc gia và doanh nghiệp, đồng thời kêu gọi ASEAN chủ động xây dựng các khuôn khổ hợp tác và quản trị số chung.

Khép lại các thông điệp tại phiên khai mạc, Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn nhấn mạnh 2 bài học lớn nhất sau gần 6 thập kỷ phát triển của ASEAN là: Hành động tập thể luôn hiệu quả hơn các nỗ lực đơn lẻ, và mọi thách thức đều có thể trở thành cơ hội chuyển đổi.

“ASEAN hiếm khi có được sự chắc chắn tuyệt đối, nhưng luôn duy trì tinh thần cùng nhau hành động bất chấp khác biệt, cũng như khả năng biến nghịch cảnh thành lợi thế,” ông nhấn mạnh.

Ông bày tỏ tin tưởng rằng, nếu tiếp tục phát huy tinh thần đó, ASEAN sẽ giữ vững vai trò trung tâm, nâng cao khả năng thích ứng và tiếp tục là một lực lượng tích cực, có trách nhiệm trong cấu trúc khu vực và toàn cầu đang định hình.

Ảnh: Đỗ Thảo - Mekong ASEAN

Thủ tướng: 'ASEAN cần trở thành chủ thể tích cực định hình các xu thế toàn cầu' Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh ASEAN cần trở thành một trung tâm của đối thoại, tâm điểm của hợp tác và điểm tựa của lòng tin, qua đó đóng góp đặc biệt vào hòa bình, ổn định và phát triển của khu vực cũng như thế giới.

'Tăng cường hợp tác chính đảng sẽ giúp đưa ASEAN đến gần người dân hơn' Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh, tăng cường hợp tác giữa các chính đảng Đông Nam Á không chỉ là một sáng kiến giao lưu mà là một yêu cầu mang tính chiến lược, qua đó giúp đưa ASEAN đến gần người dân hơn.

‘Tương lai ASEAN sẽ được kiến tạo từ các thành phố’ Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng tin tưởng, tương lai của ASEAN sẽ được kiến tạo từ chính các thành phố, nơi hội tụ nguồn lực, tri thức, công nghệ và khát vọng đổi mới.

Top 5 mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam sang ASEAN Tổng giá trị xuất khẩu từ Việt Nam sang ASEAN là 15 tỷ USD trong 4 tháng đầu năm 2026, tăng 19,2% so với cùng kỳ năm trước. Dẫn đầu là nhóm hàng điện tử, dệt may, nông sản...

Việt Nam khẳng định vai trò chủ động, tích cực qua Diễn đàn Tương lai ASEAN Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 sẽ diễn ra trong hai ngày 9 - 10/6 tới đây tại Hà Nội. Nhân dịp này, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường đã có cuộc trao đổi với báo chí về ý nghĩa, trọng tâm và kỳ vọng đối với sự kiện.