 |
| Bến 3,4 Lạch Huyện - Cảng Hải Phòng. Ảnh: Mộc An/Mekong ASEAN |
Trong bài viết với tiêu đề "Quản lý rủi ro: Bài học từ 2025 và hướng đến 2026" vừa công bố, tác giả Douglas Matheson, Giám đốc cấp cao Quản lý rủi ro tín dụng và Tuân thủ của HSBC Việt Nam nhận định, 2025 là một năm mà sự bất ổn đã trở thành rủi ro lớn nhất.
Biến động tỷ giá xuất hiện trở lại trong năm 2025: Những giai đoạn đồng USD tăng giá so với VND đã ảnh hưởng đến chi phí nhập khẩu và dự báo dòng tiền trong khi biến động của các đồng tiền trong khu vực khiến việc hoạch định hoạt động xuyên biên giới trở nên phức tạp hơn. Đồng thời, sự bất định ngày càng gia tăng khiến giá vàng và bạc tăng lên, càng phản ánh sự thay đổi nhanh chóng của tâm lý thị trường và mức độ dễ bị ảnh hưởng khi không có biện pháp phòng vệ rủi ro.
Đối với các doanh nghiệp Việt Nam, bất ổn về thuế quan trở thành một thách thức cụ thể của môi trường kinh doanh. Nền kinh tế Việt Nam tăng trưởng ấn tượng 8% trong năm 2025 nhưng đây là một thành quả không hề dễ dàng. Những thay đổi về chính sách thường đi kèm với sự thiếu rõ ràng về khung thời gian và kết quả khiến doanh nghiệp khó hoạch định giá, nhu cầu và chuỗi cung ứng một cách tự tin. Trong nhiều trường hợp, bản thân sự bất định có khả năng gây gián đoạn không kém bất kỳ phán quyết thuế quan cuối cùng nào. Điều đó càng nhấn mạnh sự khó lường của chính sách có thể trở thành một rủi ro hữu hình ngay cả trước khi các biện pháp cụ thể được triển khai.
"Bài học cốt lõi từ năm 2025 không phải là về dự báo mà là sự chuẩn bị: Làm thế nào các tổ chức xác định rủi ro, xây dựng khuôn khổ quản trị hiệu quả và kiểm tra các giả định. Điều này trở nên đặc biệt quan trọng khi cần đưa ra quyết định nhanh chóng trong bối cảnh không có đủ dữ kiện hoặc thông tin liên tục thay đổi," ông Douglas Matheson cho biết.
 |
| Ông Douglas Matheson, Giám đốc cấp cao Quản lý rủi ro tín dụng và Tuân thủ, HSBC Việt Nam. |
Bàn về năm 2026, ông Douglas Matheson nhấn mạnh khái niệm về tư duy phản biện đồng thời chia sẻ một khái niệm: ý tưởng về một "hội đồng quản trị cá nhân".
Theo ông đó là một nguyên lý rất đơn giản. Dù làm chức vụ gì hay có bao nhiêu năm kinh nghiệm, không ai có thể một mình đưa ra được quyết định đúng đắn, đặc biệt trong những bối cảnh phức tạp và thay đổi nhanh chóng. Chủ động tìm kiếm các góc nhìn khác nhau từ những chuyên gia đáng tin cậy bên ngoài, người cùng ngành hoặc cố vấn luôn giúp nâng cao chất lượng của các quyết định.
Điều này theo chuyên gia HSBC là đặc biệt có ý nghĩa dưới góc độ quản lý rủi ro. Nhiều thất bại không bắt nguồn từ việc thiếu khung chính sách mà đến từ sự tự tin thái quá, tư duy nhóm hoặc góc nhìn quá hạn hẹp được hình thành từ thành công trong quá khứ. Các quan điểm đa chiều – đặc biệt từ những người có nền tảng chuyên môn, ràng buộc thể chế hoặc kinh nghiệm đa dạng – có thể thay đổi đáng kể cách đánh giá và sắp xếp ưu tiên rủi ro.
Ông Douglas Matheson rút ra 3 vấn đề chính nổi bật đáng lưu ý trong thời gian sắp tới đối với các tổ chức.
Đầu tiên, hãy chủ động dành thời gian nắm bắt các xu hướng mới. Nguyên tắc thiết yếu là phải liên tục quan sát và duy trì óc tò mò. Trong bối cảnh biến động địa chính trị ngày càng tăng, việc sắp xếp lại và đa dạng hóa chuỗi cung ứng đang đem lại những thử thách và cả những cơ hội mới.
Thứ hai, hãy ưu tiên hành động và kết nối. Việc xác định rủi ro sẽ không mấy giá trị nếu thiếu bước triển khai. Phân định rõ ràng trách nhiệm, báo cáo kịp thời và hợp tác liên phòng ban cũng quan trọng không kém chiều sâu về phân tích trong việc xây dựng khả năng phòng chống. Rủi ro nên được đánh giá trong tổng thể hệ thống, chứ không phải riêng lẻ.
Thứ ba, củng cố quản trị và quản lý rủi ro thông qua tư duy đa dạng và chủ động khuyến khích tư duy phản biện.
"Năm nay, tôi kỳ vọng được thấy các tổ chức xây dựng và đảm bảo khả năng chống chịu cho tương lai. Đối với lãnh đạo, câu hỏi không phải là liệu những gián đoạn mới sẽ xuất hiện hay không mà là liệu các quy trình ra quyết định hiện tại có đủ vững vàng để vượt qua các gián đoạn đó và điều chỉnh khi các giả định không còn đúng hay không. Tầm nhìn, sự kết nối và hành động sẽ ngày càng tạo nên sự khác biệt giữa những tổ chức chỉ đơn thuần đối phó với tình hình bất định và những tổ chức tự tin tìm cách vượt qua những bất định đó," ông Douglas Matheson viết.
| Học hỏi từ người cùng ngành: mở rộng lăng kính Trên tinh thần học hỏi và để tránh phụ thuộc hoàn toàn vào góc nhìn cá nhân, trong bài nghiên cứu, ông Douglas Matheson đã mời một số vị Giám đốc Quản lý Rủi ro khác chia sẻ về những bài học từ năm 2025 có thể hữu ích trong năm 2026 này. Ông Tống Trần Hiếu, Trưởng phòng Quản lý rủi ro tích hợp, Vietcombank, chia sẻ: "Năm 2025, tôi ngày càng nhận thức rõ hơn cả cơ hội và rủi ro liên quan đến an ninh mạng và trí tuệ nhân tạo và tôi tin rằng tất cả chúng ta đều nên chủ động nâng cao kỹ năng của bản thân trong những lĩnh vực này. Quá trình chuyển đổi số nhanh chóng của Việt Nam, được thúc đẩy bởi tỷ lệ phổ cập internet và điện thoại thông minh, đã tạo ra nhiều cơ hội tăng trưởng rõ rệt. Đồng thời, điều này khiến số lượng cửa ngõ cho tấn công mạng gia tăng. Chúng ta có thể không biết hết về mọi vụ tấn công bằng phần mềm độc hại vì không phải tất cả các vụ việc đều được công khai. Tuy nhiên, các cuộc tấn công đang ngày càng tinh vi hơn và có thể gây thiệt hại nghiêm trọng về tài chính lẫn danh tiếng thương hiệu. Do đó, các tổ chức cần đi trước một bước: xây dựng chính sách bảo mật thông tin và an ninh mạng vững chắc, tăng cường giám sát, đầu tư vào cơ sở hạ tầng an ninh với nhiều lớp phòng thủ, đồng thời đảm bảo có kế hoạch ứng phó sự cố rõ ràng, sẵn sàng. Mặc dù chúng ta không hy vọng phải dùng đến nhưng vẫn phải cập nhật thường xuyên bản kế hoạch này và các lãnh đạo chủ chốt phải duy trì được truy cập khi không có kết nối mạng. Trí tuệ nhân tạo (AI) cũng mang đến những cơ hội để cải thiện trải nghiệm khách hàng. Chẳng hạn, tại Vietcombank, chúng tôi đã triển khai chatbot để hỗ trợ giải đáp thắc mắc của khách hàng. Tuy nhiên, khi ứng dụng AI phổ biến hơn, chúng ta cần phải duy trì một khuôn khổ quản trị AI mạnh mẽ và linh hoạt. Cần đặc biệt thận trọng khi sử dụng AI cho các quyết định quan trọng, do hạn chế về khả năng giải trình của các thuật toán được sử dụng trong các quá trình xử lý bên trong các mô hình. Các tổ chức nên đề phòng vấn đề thiên kiến, phân biệt đối xử không chủ ý và lỗi dữ liệu, trong nhiều trường hợp nên duy trì sự tham gia của con người cho đến khi độ tin cậy của kết quả được thiết lập vững chắc. Nhìn chung, tôi vẫn rất lạc quan về phát triển công nghệ. Với cơ chế kiểm soát phù hợp, số hóa và trí tuệ nhân tạo có thể tiếp tục thúc đẩy đổi mới, sáng tạo và hiệu quả hoạt động." Ông Trần Phương, Phó Tổng Giám đốc, BIDV, chia sẻ: "Khi nhìn lại năm 2025, tôi thấy có hai bài học quan trọng nổi bật. Thứ nhất, các hệ thống cảnh báo sớm chỉ thực sự có giá trị khi được gắn liền với hành động cụ thể. Trong nhiều trường hợp, rủi ro – đặc biệt là rủi ro tín dụng – được nhận diện sớm, nhưng thiệt hại vẫn xảy ra vì phản ứng chậm trễ so với tín hiệu cảnh báo. Đối với cả ngân hàng và doanh nghiệp, hệ thống cảnh báo sớm cần được liên kết chặt chẽ với các ngưỡng can thiệp định trước, chẳng hạn như điều chỉnh mức độ bị ảnh hưởng do rủi ro đối tác hoặc xử lý các điểm yếu trong hệ thống trước khi khách hàng bị ảnh hưởng. Ban điều hành đóng vai trò then chốt trong việc giao trách nhiệm và thẩm quyền để có thể hành động kịp thời. Thứ hai, các tổ chức cần nhìn nhận lại và xem xét mối tương quan giữa các rủi ro. Trong lĩnh vực ngân hàng, chẳng hạn, các giai đoạn căng thẳng hiếm khi đến từ việc vi phạm một tỷ lệ đơn lẻ nào đó. Bộ chuẩn Basel III đưa ra những tỷ lệ trọng yếu như LCR (tỷ lệ đảm bảo khả năng thanh khoản) và NSFR (tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng). Tuy nhiên, không nên chỉ coi những chỉ số này là thước đo tuân thủ. Mặc dù các tỷ lệ bảo đảm theo luật định hỗ trợ hoạt động an toàn của ngân hàng, nhưng lợi nhuận bền vững đòi hỏi nhìn xa hơn, đó không chỉ đơn thuần là tuân thủ quy định mà còn hướng đến tốc độ và cơ cấu tăng trưởng. Điều này mang lại khả năng chống chịu trung và dài hạn, thay vì chỉ tập trung tối đa hóa lợi nhuận kế toán ngắn hạn." |
