Xung đột Trung Đông và kinh tế châu Á: 3 kịch bản rủi ro, 4 khuyến nghị chính sách

Ngân hàng phát triển châu Á (ADB) dự báo xung đột Trung Đông có thể tạo ra 3 kịch bản rủi ro, với mức độ tác động khác nhau, tới tăng trưởng và lạm phát của các nền kinh tế châu Á tùy theo thời gian gián đoạn năng lượng.

Ảnh minh họa: Phố đi bộ Tokyo - Thảo Ngân/Mekong ASEAN.

Theo báo cáo mới công bố của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), xung đột tại Trung Đông có thể khiến tăng trưởng kinh tế của khu vực châu Á và Thái Bình Dương đang phát triển giảm tới 1,3 điểm phần trăm trong giai đoạn 2026-2027 và làm tăng lạm phát thêm 3,2 điểm phần trăm nếu sự gián đoạn trên thị trường năng lượng kéo dài hơn một năm.

"Xung đột tác động đến các nền kinh tế ở châu Á và Thái Bình Dương thông qua giá năng lượng tăng cao, gián đoạn chuỗi cung ứng và thương mại, cũng như điều kiện tài chính bị thắt chặt. Du lịch và kiều hối cũng có thể bị ảnh hưởng," báo cáo của ADB nhận định.

ADB đưa ra 3 kịch bản rủi ro, cho thấy tác động đối với các nền kinh tế đang phát triển trong khu vực sẽ phụ thuộc chủ yếu vào thời gian gián đoạn. Trong trường hợp xung đột diễn ra trong thời gian ngắn, áp lực giá năng lượng sẽ giảm tương đối nhanh. Ngược lại, nếu gián đoạn kéo dài, tác động đến tăng trưởng và lạm phát sẽ lớn hơn và dai dẳng hơn.

Kịch bản 1, giả định tình trạng gián đoạn kéo dài đến cuối tháng 6/2026, khiến giá dầu trong quý tăng lên mức trung bình 105 USD trước khi quay trở lại mức trước xung đột vào quý III/2026; đồng thời, giá khí đốt cũng tăng trong quý II/2026. Trong bối cảnh này, GDP dự kiến của khu vực sẽ giảm 0,3 điểm phần trăm, trong khi lạm phát tăng thêm 0,6 điểm phần trăm.

Kịch bản 2, thời gian gián đoạn kéo dài đến cuối tháng 9/2026, đẩy giá dầu lên mức 130 USD trong quý II và 120 USD trong quý III/2026, trước khi hạ nhiệt về mức trước xung đột vào quý IV/2026. Giá khí đốt tăng mạnh hơn so với kịch bản 1, phù hợp với mức tăng giả định của giá dầu. Tác động kinh tế theo đó cũng lớn hơn, với GDP khu vực giảm 0,7 điểm phần trăm và lạm phát tăng 1,2 điểm phần trăm.

Kịch bản 3, phản ánh tình huống gián đoạn nghiêm trọng, kéo dài đến cuối tháng 2/2027. Trong trường hợp này, giá dầu tăng vọt lên trên 155 USD trong quý II/2026, sau đó giảm chậm xuống khoảng 140 USD trong giai đoạn từ quý III/2026 đến quý I/2027 trước khi quay lại mức trước xung đột. Giá khí đốt tăng mạnh hơn nữa, tiệm cận các mức ghi nhận sau khi Nga đưa quân vào Ukraine. Hệ quả là GDP khu vực giảm tới 1,3 điểm phần trăm, trong khi lạm phát tăng 3,2 điểm phần trăm.

ADB cho biết, những tác động tiêu cực tới tăng trưởng sẽ nghiêm trọng nhất đối với các nền kinh tế đang phát triển ở Đông Nam Á và Thái Bình Dương, trong khi lạm phát tăng cao nhất tại các nền kinh tế Nam Á. Các kịch bản này phản ánh mức độ bất định cao về diễn biến của xung đột và các gián đoạn liên quan, do đó cần được xem xét một cách thận trọng. Bên cạnh giá năng lượng tăng cao, các kịch bản cũng tính đến sự gián đoạn rộng hơn của chuỗi cung ứng và việc thắt chặt các điều kiện tài chính toàn cầu.

Ông Albert Park, Chuyên gia Kinh tế trưởng của ADB, nhận định: "Gián đoạn năng lượng kéo dài có thể buộc các nền kinh tế đang phát triển ở châu Á và Thái Bình Dương phải đối mặt với sự đánh đổi khó khăn giữa tăng trưởng yếu hơn và lạm phát cao hơn. Các chính phủ cần tập trung kiềm chế căng thẳng thị trường và bảo vệ các nhóm dễ tổn thương nhất, đồng thời triển khai các chính sách nhằm tăng cường khả năng chống chịu trong dài hạn".

Đi kèm với 3 kịch bản rủi ro, báo cáo của ADB cũng đưa ra 4 khuyến nghị về chính sách then chốt:

Thứ nhất, các chính sách nên tập trung vào ổn định thay vì kìm hãm tín hiệu giá. Việc cho phép giá năng lượng cao hơn được phản ánh - ít nhất một phần - vào thị trường có thể khuyến khích tiết kiệm năng lượng, chuyển đổi nhiên liệu và đầu tư vào các nguồn năng lượng thay thế. Các biện pháp kiểm soát giá diện rộng hoặc trợ cấp đại trà có nguy cơ làm sai lệch động lực, trì hoãn điều chỉnh và phân bổ nguồn lực kém hiệu quả.

Thứ hai, hỗ trợ tài khóa, khi cần thiết, cần được thiết kế có trọng tâm và có thời hạn. Ưu tiên nên dành cho các hộ gia đình dễ bị tổn thương và các ngành chịu tác động nặng nề nhất. Các biện pháp được thiết kế tốt có thể giảm thiểu tác động xã hội của việc giá cả tăng cao, đồng thời kiểm soát chi phí tài khóa và duy trì động lực thích ứng với cú sốc.

Thứ ba, các ngân hàng trung ương cần tập trung vào việc hạn chế biến động thị trường quá mức, trong khi theo dõi chặt chẽ kỳ vọng lạm phát. Ưu tiên là cung cấp hỗ trợ thanh khoản có trọng tâm nhằm duy trì hoạt động thị trường một cách trật tự.

Việc thắt chặt chính sách quá mức có nguy cơ làm trầm trọng thêm áp lực suy giảm tăng trưởng và gia tăng biến động tài chính. Mặc dù có thể cần thắt chặt ở mức độ nhất định, việc neo giữ kỳ vọng lạm phát thông qua truyền thông hiệu quả của ngân hàng trung ương vẫn là yếu tố then chốt.

Thứ tư, các chính phủ cần kiểm soát nhu cầu năng lượng khi có thể. Các biện pháp thực tiễn bao gồm quy định bắt buộc về mức nhiệt độ nhằm hạn chế sử dụng điều hòa, cắt giảm chiếu sáng không thiết yếu, triển khai các chiến dịch tiết kiệm điện trong giờ cao điểm, cũng như khuyến khích làm việc từ xa hoặc bố trí lịch làm việc linh hoạt. Việc khuyến khích sử dụng phương tiện công cộng và tổ chức ngày không sử dụng xe cá nhân tại khu vực đô thị trong các dịp nghỉ lễ cũng có thể góp phần giảm tiêu thụ nhiên liệu giao thông.