Ngày 12/12, Bộ phận Nghiên cứu Đầu tư Toàn cầu của Ngân hàng HSBC vừa công bố Báo cáo Vietnam at a glance - Tác động trớ trêu của thuế quan, nhìn lại tác động ban đầu từ đợt áp thuế mới của Mỹ.

Tháng 4/2025, Việt Nam từng đối diện mức thuế 46% trước khi đàm phán xuống 20%, tương đương các thị trường mới nổi trong ASEAN. Xem xét những tác động ban đầu của thuế quan với Việt Nam, theo HSBC, dữ liệu thương mại và đầu tư nước ngoài (FDI) cho thấy các chỉ số vĩ mô của Việt Nam tích cực hơn dự báo

Trước hết, về việc liệu thuế quan có làm giảm động lực xuất khẩu của các nhà xuất khẩu Việt Nam? Câu trả lời không chỉ đơn thuần là "không".

Tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam bình quân năm 2025 (tới hiện tại) đạt mức 28% so với cùng kỳ năm trước. Mức tăng này đạt được một phần nhờ hoạt động đẩy nhanh đơn hàng đặt trước (frontloading), đặc biệt là trong quý II/2025 khi các doanh nghiệp xuất khẩu đổ xô xuất khẩu hàng hóa, nhưng tác động của xu hướng này chưa giảm nhanh như dự đoán ban đầu.

Đối với Mỹ, xuất khẩu sang Mỹ hiện thậm chí còn tăng trưởng mạnh hơn so với năm 2024, nâng thị phần của Mỹ trong danh mục xuất khẩu của Việt Nam lên 32%. Nói cách khác, trong một năm đầy biến động về thuế quan, Việt Nam đã thúc đẩy thương mại với Mỹ, điều này đồng thời cũng làm tăng sự phụ thuộc vào Mỹ với tư cách là thị trường tiêu dùng cuối cùng, chuyên gia HSBC nhận định.

Trong khi hầu hết các nước trong khu vực đều ghi nhận ​​sự tiết chế đáng kể trong hoạt động xuất khẩu sang Mỹ thì tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam vẫn duy trì ở mức gần 30% so với cùng kỳ năm trước tính theo trung bình động 3 tháng.

Theo HSBC, giữa bối cảnh thuế quan do Mỹ áp đặt, các nhà hoạch định chính sách ASEAN đã nỗ lực đẩy nhanh các hiệp định thương mại tự do nhằm tìm kiếm các cơ hội thương mại đa dạng hơn ở những thị trường khác. Tuy nhiên, Mỹ rõ ràng vẫn là một thị trường xuất khẩu trọng yếu khó có thể bỏ qua trong ngắn hạn.

Xuất khẩu sang Mỹ vượt khu vực, điện tử trở thành nền tảng chính

Thị trường Mỹ không chỉ quan trọng với Việt Nam trong lĩnh vực xuất khẩu mà còn ở cán cân thương mại. Sau khi thặng dư thương mại hàng tháng giảm gần một nửa xuống còn 1,3 tỷ USD trong nửa đầu năm 2025 so với năm 2024, con số này đã tăng lên 3 tỷ USD trong quý III/2025. Phần lớn sự bùng nổ thương mại với Mỹ đến từ lượng hàng điện tử xuất khẩu được duy trì ổn định ở mức cao.

Điều này đặt ra câu hỏi: Tại sao xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ lại mạnh mẽ hơn các quốc gia trong khu vực? Để trả lời câu hỏi này, theo HSBC, điều quan trọng là phải phân tích cơ cấu hàng hóa. Năm 2013, 60% hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ thuộc các ngành công nghiệp sản xuất nhẹ, như dệt may, giày dép và sản phẩm đồ chơi. Khi đó, các sản phẩm điện tử chỉ chiếm tỷ trọng khiêm tốn là 13%.

Tuy nhiên, xu hướng đã thay đổi khá nhanh và xuất khẩu điện tử đã ghi nhận mức tăng trưởng theo cấp số nhân. Xét theo tháng, tỷ trọng hàng điện tử từ mức từng chỉ bằng khoảng 1/7 so với nhóm hàng công nghiệp sản xuất nhẹ vào năm 2013, đã tăng lên gần tương đương vào năm 2024. Từ đầu năm 2025, nhóm hàng điện tử đã vượt nhóm hàng công nghiệp sản xuất nhẹ để trở thành mặt hàng xuất khẩu hàng đầu sang thị trường Mỹ.

Điều này phù hợp với sự tiến bộ của Việt Nam trong việc nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị công nghệ. Kể từ khi căng thẳng thương mại Mỹ - Trung gia tăng, Việt Nam đã gia tăng vị thế trong khâu lắp ráp hoàn thiện đồ điện tử, chuyên về các sản phẩm điện tử tiêu dùng hoàn chỉnh. Mặt khác, với sự đầu tư liên tục của Samsung từ sớm vào năm 2007, Việt Nam đã chuyển mình thành một trung tâm sản xuất lớn, đảm nhận một nửa sản lượng điện thoại thông minh của Samsung.

Thị phần xuất khẩu các ngành hàng liên quan đến điện thoại của Việt Nam cũng đã tăng mạnh từ mức gần như bằng không trong chưa đầy 15 năm, dù gần đây có chút chững lại. Bên cạnh điện tử tiêu dùng, vai trò của Việt Nam cũng ngày càng trở nên quan trọng hơn trong sản xuất chip xử lý (ICs) - một phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn so với chỉ lắp ráp điện tử. Điều này nhờ vào đầu tư của Intel, công ty sản xuất 90% chip xử lý toàn cầu.

Bên cạnh thương mại, một chỉ số khác đáng chú ý là diễn biến dòng vốn FDI. Mặc dù vốn đăng ký cấp mới ghi nhận mức giảm so với cùng kỳ 2024, quy mô FDI vẫn ở mức lớn đáng kể. Đặc biệt, dòng vốn FDI vào lĩnh vực sản xuất hiện xấp xỉ mức trung bình trước đại dịch.

"Nhìn chung, dường như tác động của thuế quan đối với nền kinh tế Việt Nam nhẹ hơn so với những quan ngại ban đầu. Tuy nhiên, chúng ta vẫn cần lưu ý đến những rủi ro thương mại tiềm ẩn và có lẽ vẫn còn quá sớm để đánh giá mức ảnh hưởng," báo cáo của HSBC nêu.