Ảnh minh hoạ: Petrovietnam

Tổng Bí thư Tô Lâm vừa ký ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW, ngày 6/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế Nhà nước.

Kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo

Nghị quyết xác định kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo đảm ổn định vĩ mô, các cân đối lớn của nền kinh tế, định hướng chiến lược phát triển, giữ vững quốc phòng, an ninh; góp phần phát huy giá trị văn hoá và tiến bộ công bằng, an sinh xã hội; là nguồn lực quan trọng để Nhà nước chi phối, can thiệp kịp thời đáp ứng các yêu cầu đột xuất, cấp bách phát sinh.

Cùng với đó, khu vực này cũng bình đẳng trước pháp luật với các khu vực kinh tế khác, cùng hợp tác và cạnh tranh lành mạnh. Các nguồn lực kinh tế Nhà nước phải được quản lý, sử dụng theo nguyên tắc thị trường, hạch toán đầy đủ, chống thất thoát, lãng phí. Khu vực này cần tiên phong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, dẫn dắt các ngành, lĩnh vực then chốt.

Kinh tế Nhà nước gồm các nguồn lực do Nhà nước nắm giữ, quản lý và chi phối như: đất đai, tài nguyên, kết cấu hạ tầng, ngân sách, dự trữ quốc gia, quỹ tài chính ngoài ngân sách, doanh nghiệp và tổ chức tín dụng nhà nước, vốn Nhà nước tại doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp công lập...

Sau 80 năm xây dựng và phát triển, đặc biệt sau gần 40 năm Đổi mới, khu vực này tiếp tục giữ vai trò định hướng, dẫn dắt và điều tiết nền kinh tế. Tuy nhiên, chính sách về kinh tế Nhà nước chậm đổi mới, trong khi việc quản lý, khai thác và sử dụng nhiều nguồn lực, tài sản của Nhà nước chưa thực sự hiệu quả. Các doanh nghiệp Nhà nước hoạt động chưa tương xứng với vị trí, nguồn lực đang nắm giữ, năng lực cạnh tranh quốc tế hạn chế. Một số tồn tại, vướng mắc kéo dài, chưa được xử lý kịp thời, gây lãng phí, thất thoát.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ nhận thức chưa đầy đủ về vai trò kinh tế Nhà nước trong cơ chế thị trường, thể chế pháp luật chưa đồng bộ, kỷ luật thực thi chưa nghiêm. Chưa kể, năng lực quản trị còn hạn chế và trách nhiệm người đứng đầu chưa cao.

Các mục tiêu đến năm 2030 và tầm nhìn 2045

Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị nêu rõ mục tiêu tổng quát là nâng cao hiệu quả, phát huy vai trò chủ đạo, tiên phong, định hướng chiến lược của kinh tế Nhà nước trong những ngành, lĩnh vực then chốt, thiết yếu, chiến lược; dẫn dắt, hỗ trợ các thành phần kinh tế khác cùng phát triển;

Góp phần thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững, bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia; thúc đẩy tiến bộ, công bằng xã hội, nâng cao đời sống người dân; góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; hiện thực hoá tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.

Mục tiêu cụ thể đến năm 2030, đất đai, tài nguyên sẽ được quản lý, khai thác, huy động và sử dụng hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả, công khai, minh bạch, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng kinh tế nhanh, bền vững; bảo đảm quốc phòng, an ninh, an ninh kinh tế, bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Về tài sản kết cấu hạ tầng, Nghị quyết đặt ra yêu cầu phát triển đồng bộ, hiện đại; tập trung hoàn thành các dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia, quy mô lớn, kết nối liên vùng, liên tỉnh, khu vực và thế giới.

Về ngân sách Nhà nước, dự trữ quốc gia, quỹ tài chính Nhà nước ngoài ngân sách, tỷ lệ huy động nguồn ngân sách giai đoạn 2026-2030 ở mức khoảng 18% GDP; bội chi ngân sách khoảng 5% GDP; nợ công không quá 60% GDP; tỷ trọng chi đầu tư phát triển khoảng 35-40% tổng chi ngân sách, tỷ trọng chi thường xuyên khoảng 50-55% tổng chi ngân sách. Mức dự trữ quốc gia phấn đấu đạt tối thiểu 1% GDP vào năm 2030.

Về doanh nghiệp Nhà nước, Nghị quyết nêu rõ cần phấn đấu có 50 doanh nghiệp Nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và 1-3 doanh nghiệp Nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới.

Thêm vào đó, cần cây dựng một số tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp Nhà nước mạnh, có quy mô lớn, công nghệ hiện đại, có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế, giữ vai trò tiên phong, dẫn dắt các doanh nghiệp trong nước tham gia sâu vào một số chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu, đặc biệt trong các lĩnh vực then chốt, chiến lược của nền kinh tế.

100% doanh nghiệp Nhà nước phải thực hiện quản trị doanh nghiệp hiện đại trên nền tảng số; 100% tập đoàn kinh tế, tổng công ty Nhà nước áp dụng nguyên tắc quản trị của OECD.

Ngoài ra, Việt Nam sẽ có ít nhất 3 ngân hàng thương mại Nhà nước vào nhóm 100 ngân hàng lớn nhất châu Á. Các đơn vị sự nghiệp công lập phải tiếp tục tinh gọn, đẩy mạnh tự chủ và xã hội hóa dịch vụ công.

Tầm nhìn đến 2045, kinh tế Nhà nước trở thành nền tảng vững chắc bảo đảm tự chủ, tự cường của nền kinh tế, cùng các khu vực khác hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Giai đoạn này, mức dự trữ quốc gia đạt 2% GDP, khoảng 60 doanh nghiệp Nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á.

Tạo lập môi trường cạnh tranh công bằng cho các khu vực kinh tế

Để đạt được các mục tiêu đề ra, Bộ Chính trị yêu cầu đổi mới tư duy lãnh đạo, hoàn thiện pháp luật đồng bộ, minh bạch, tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế. Nhà điều hành thực thi pháp luật nghiêm minh, tăng kỷ luật, kỷ cương, phù hợp cam kết quốc tế. Đồng thời, kinh tế Nhà nước cần được phân định rõ giữa chức năng nhiệm vụ chính trị, không vì lợi nhuận với hoạt động kinh doanh.

Nghị quyết nhấn mạnh, tạo lập môi trường thuận lợi, công bằng, minh bạch cho các khu vực kinh tế trong khai thác và sử dụng nguồn lực quốc gia, khuyến khích hợp tác công tư trong quản lý, khai thác, sử dụng tài nguyên, kết cấu hạ tầng, cung cấp dịch vụ sự nghiệp công. Đồng thời, tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, giảm can thiệp hành chính, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, cũng như nâng chất lượng nguồn nhân lực, bảo đảm thu nhập tương xứng, phù hợp với thị trường lao động.

Bộ Chính trị cũng yêu cầu hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia, tăng giám sát, đánh giá hiệu quả sử dụng vốn, tài sản Nhà nước. Cơ quan quản lý cần chấm dứt thanh kiểm tra, kiểm toán chồng chéo, xử nghiêm vi phạm, thu hồi tối đa tài sản thất thoát. Có các giải pháp cụ thể đẩy nhanh việc xử lý các dự án, công trình tồn đọng kéo dài nhằm khơi thông và phát huy tối đa hiệu quả các nguồn lực.