Ngày 9/6, sau lễ khai mạc Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026, phiên toàn thể thứ nhất đã diễn ra với chủ đề "Tự cường và Đoàn kết trong một thế giới đang thay đổi".

ASEAN cần chủ động định hình môi trường chiến lược

Phát biểu tại phiên thảo luận, nguyên Bộ trưởng Ngoại giao Indonesia Marty Natalegawa nhận định ASEAN đang đứng trước một môi trường quốc tế ngày càng phức tạp, khi cạnh tranh địa chính trị gia tăng, chủ nghĩa đa phương đối mặt nhiều sức ép và các thách thức toàn cầu ngày càng đan xen.

Theo ông, thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở một cuộc khủng hoảng riêng lẻ mà ở khả năng thích ứng với những thay đổi liên tục của cục diện quốc tế. Trong bối cảnh đó, ASEAN cần tiếp tục phát huy vai trò chủ động, không chỉ cần thích ứng mà còn phải nâng cao năng lực dự báo và chủ động định hình môi trường chiến lược.

Nguyên Bộ trưởng Ngoại giao Indonesia Marty Natalegawa. Ảnh: Lê Hồng Nhung - Mekong ASEAN

Nhà ngoại giao Indonesia cho rằng quá trình mở rộng thành viên ASEAN đã góp phần xây dựng lòng tin chiến lược, mở rộng không gian hòa bình và ổn định tại Đông Nam Á, đồng thời khẳng định đây là minh chứng cho hiệu quả của đối thoại, bao trùm và hợp tác khu vực.

Đề cập vai trò trung tâm của ASEAN, ông Marty Natalegawa nhấn mạnh đây không phải là vị thế mặc nhiên có được mà cần liên tục được củng cố bằng các sáng kiến ngoại giao chủ động và những đóng góp thực chất. Ông cho rằng các cơ chế như Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF), Hội nghị Cấp cao Đông Á (EAS), Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) hay mạng lưới đối tác đối thoại đã chứng minh hiệu quả trong thúc đẩy đối thoại, xây dựng lòng tin và định hình các chuẩn mực ứng xử dựa trên luật pháp quốc tế.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng nguy cơ lớn nhất đối với ASEAN hiện nay là bị chia rẽ bởi cạnh tranh giữa các nước lớn, từ đó làm suy giảm vai trò và tính gắn kết của Hiệp hội.

Theo ông, ASEAN cần tránh những lựa chọn mang tính đối đầu hoặc phụ thuộc, thay vào đó theo đuổi cách tiếp cận “cân bằng động” (dynamic equilibrium) - trạng thái duy trì ổn định thông qua đối thoại, bao trùm và quản trị hiệu quả các quan hệ quyền lực. Mục tiêu không phải là lựa chọn bên nào trong cạnh tranh chiến lược, mà là tạo dựng một môi trường khu vực đủ ổn định để mọi bên cùng tham gia, hợp tác và tuân thủ các quy tắc chung.

Khẳng định ASEAN cần tiếp tục phát huy vai trò kiến tạo thay vì chỉ phản ứng trước các biến động bên ngoài, ông Marty Natalegawa cho rằng, Hiệp hội phải tăng cường năng lực quản trị khủng hoảng, củng cố khả năng chống chịu trước các cú sốc địa chính trị, đồng thời thúc đẩy một khuôn khổ an ninh toàn diện để ứng phó hiệu quả với các thách thức như gián đoạn kinh tế, biến đổi khí hậu, thiên tai và các cuộc khủng hoảng y tế.

Theo nguyên Bộ trưởng Ngoại giao Indonesia, bằng việc duy trì tinh thần đối thoại, ngoại giao và hợp tác, ASEAN có thể tiếp tục mở rộng “vòng tròn hữu nghị”, củng cố ổn định chiến lược và khẳng định vai trò độc lập trong một thế giới đang biến động nhanh chóng.

Tự cường và hợp tác luôn song hành với nhau

Phát biểu tại phiên thảo luận, Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường tập trung phân tích khái niệm “tự cường hợp tác” (cooperative resilience) trong bối cảnh thế giới đang trải qua những biến động sâu sắc và khó lường.

Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường. Ảnh: Lê Hồng Nhung - Mekong ASEAN

Theo Thứ trưởng, nếu trong nhiều thập niên trước, hội nhập được xem là động lực của tăng trưởng, ổn định và thịnh vượng thì hiện nay thế giới đang chứng kiến một nghịch lý mới: Các quốc gia càng kết nối sâu rộng thì mức độ dễ tổn thương trước các cú sốc bên ngoài cũng có thể gia tăng. Đại dịch Covid-19, đứt gãy chuỗi cung ứng, cạnh tranh công nghệ hay các biện pháp thuế quan cho thấy những yếu tố từng tạo ra kết nối cũng có thể trở thành nguồn rủi ro.

Dẫn lại nhận định của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đối thoại Shangri-La gần đây về một thế giới “kết nối hơn nhưng dễ tổn thương hơn, phát triển công nghệ hơn nhưng cũng dễ đối mặt với các rủi ro hơn, phụ thuộc lẫn nhau sâu sắc hơn nhưng đồng thời dễ chịu sức ép và cưỡng ép hơn”, Thứ trưởng Nguyễn Mạnh Cường cho rằng điều đó không làm suy giảm giá trị của hội nhập mà đặt ra yêu cầu nhìn nhận lại nội hàm của tự cường trong giai đoạn mới.

Theo Thứ trưởng, tự cường không phải là thu mình hay tách biệt khỏi các dòng chảy hợp tác quốc tế mà là quá trình củng cố năng lực nội tại song song với mở rộng kết nối và đa dạng hóa các mạng lưới hợp tác. “Tự cường và hợp tác luôn song hành với nhau,” Thứ trưởng khẳng định, đồng thời cho rằng sức mạnh nội sinh giúp các quốc gia tham gia hợp tác với sự tự tin và tự chủ chiến lược cao hơn, trong khi hợp tác tiếp tục mở rộng không gian phát triển và củng cố năng lực tự cường.

Các đại biểu tại Phiên thảo luận thứ nhất “Tự cường và đoàn kết trong một thế giới đang thay đổi”. Ảnh: Lê Hồng Nhung - Mekong ASEAN

Từ góc nhìn đó, Thứ trưởng Nguyễn Mạnh Cường cho rằng các quốc gia, đặc biệt là những nước vừa và nhỏ, cần tránh tư duy biệt lập. Theo Thứ trưởng, tự chủ thực chất không đến từ việc đứng ngoài các mạng lưới hợp tác mà từ khả năng tham gia, đóng góp và đưa ra lựa chọn trong các cấu trúc hợp tác khu vực và quốc tế.

Ông nhấn mạnh các nước cần chú trọng nâng cao chất lượng hợp tác, đồng thời mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp, giới học giả, chính quyền địa phương, thanh niên và các tổ chức xã hội vào tiến trình hợp tác khu vực. Bên cạnh đó, các nước cũng cần chủ động hơn trong việc tham gia định hình chương trình nghị sự, xây dựng các quy tắc và đóng góp vào những nỗ lực duy trì hòa bình, ổn định trong khu vực.

Đối với ASEAN, Thứ trưởng cho rằng sức mạnh tự cường của Hiệp hội không chỉ là tổng hợp sức mạnh của từng quốc gia thành viên, mà còn được tạo nên từ đoàn kết nội khối, vai trò trung tâm hiệu quả và các cơ chế hợp tác mang lại kết quả thực chất.

Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam, ASEAN cần ưu tiên đầu tư vào những lĩnh vực vừa mang tính cấp bách, vừa mang tính nền tảng như phát triển tri thức, năng lực công nghệ, kết nối hạ tầng và chuỗi cung ứng bền vững; đồng thời tăng cường chia sẻ thông tin, xây dựng hệ thống cảnh báo sớm và phát huy vai trò của ngoại giao phòng ngừa nhằm nâng cao năng lực hành động tập thể.

Ông cũng đề xuất mở rộng hơn nữa không gian đối thoại của ASEAN, tạo điều kiện để nghị viện, chính đảng, cộng đồng doanh nghiệp, giới học giả, thanh niên và các tổ chức xã hội tham gia sâu hơn vào tiến trình hợp tác khu vực.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Mạnh Cường, trong một thế giới ngày càng bất định, “tự cường hợp tác” có thể trở thành con đường giúp các quốc gia vừa củng cố năng lực nội tại, vừa mở rộng không gian phát triển, qua đó bảo vệ nền tảng hòa bình và ổn định mà ASEAN đã dày công vun đắp trong nhiều thập niên qua.

Thủ tướng: 'ASEAN cần trở thành chủ thể tích cực định hình các xu thế toàn cầu' Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh ASEAN cần trở thành một trung tâm của đối thoại, tâm điểm của hợp tác và điểm tựa của lòng tin, qua đó đóng góp đặc biệt vào hòa bình, ổn định và phát triển của khu vực cũng như thế giới.

Các nhà lãnh đạo ASEAN đề cao đoàn kết, tự cường trước biến động toàn cầu Trước những biến động ngày càng phức tạp của tình hình thế giới, các nhà lãnh đạo ASEAN nhấn mạnh yêu cầu củng cố đoàn kết nội khối, phát huy vai trò trung tâm và nâng cao năng lực tự cường để ứng phó hiệu quả với các thách thức mới.

'Tăng cường hợp tác chính đảng sẽ giúp đưa ASEAN đến gần người dân hơn' Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh, tăng cường hợp tác giữa các chính đảng Đông Nam Á không chỉ là một sáng kiến giao lưu mà là một yêu cầu mang tính chiến lược, qua đó giúp đưa ASEAN đến gần người dân hơn.

‘Tương lai ASEAN sẽ được kiến tạo từ các thành phố’ Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng tin tưởng, tương lai của ASEAN sẽ được kiến tạo từ chính các thành phố, nơi hội tụ nguồn lực, tri thức, công nghệ và khát vọng đổi mới.

ASEAN không chỉ kết nối thị trường mà cần kết nối hệ sinh thái Fintech Đây là đề nghị của Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng tại Tọa đàm “Kiến tạo hệ sinh thái công nghệ tài chính khu vực: Từ chính sách đến hành động", ngày 9/6.

Top 5 mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam sang ASEAN Tổng giá trị xuất khẩu từ Việt Nam sang ASEAN là 15 tỷ USD trong 4 tháng đầu năm 2026, tăng 19,2% so với cùng kỳ năm trước. Dẫn đầu là nhóm hàng điện tử, dệt may, nông sản...