Tại tọa đàm "Đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, gỡ rào cản cho doanh nghiệp phát triển" tổ chức chiều 16/10, ông Nguyễn Khánh Ngọc, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam, cho biết công cuộc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh đã đạt những bước tiến quan trọng dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự điều hành của Chính phủ.

Tuy nhiên, phản ánh từ cộng đồng doanh nghiệp và thực tiễn tư vấn pháp lý cho thấy vẫn còn nhiều rào cản. Quy định pháp luật được sửa đổi, bổ sung liên tục nhưng còn chồng chéo, thiếu thống nhất; việc giải thích, áp dụng pháp luật chưa đồng bộ khiến một số quy định chưa đạt mục tiêu chính sách.

"Bên cạnh đó là thủ tục qua nhiều tầng nấc, yêu cầu doanh nghiệp nhiều lần cung cấp giấy tờ do chính cơ quan Nhà nước cấp và những bất cập trong thực thi tại một số cơ quan công quyền. Các điểm nghẽn này làm tăng chi phí tuân thủ, thời gian và rủi ro, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hấp thụ nguồn lực và mục tiêu tăng trưởng kinh tế," ông Ngọc chia sẻ tại tọa đàm do Tạp chí Đời sống và Pháp luật/Tạp chí điện tử Người Đưa Tin tổ chức dưới sự chỉ đạo của Hội Luật gia Việt Nam.

Ông Nguyễn Khánh Ngọc - Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam. Ảnh: Thu Trang/Mekong ASEAN

Tìm điểm cân bằng giữa cắt giảm thủ tục và hiệu quả quản lý

Theo ông Nguyễn Khánh Ngọc, kết luận số 18-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về phát triển kinh tế – xã hội, tài chính quốc gia, vay và trả nợ công giai đoạn 2026 - 2030 đặt ra những yêu cầu cụ thể: tiếp tục cắt giảm mạnh ngành, nghề kinh doanh có điều kiện và điều kiện kinh doanh không cần thiết; giảm 50% thời gian thực hiện, 50% chi phí tuân thủ thủ tục hành chính; cấp Bộ chỉ thực hiện không quá 30% tổng số thủ tục thuộc lĩnh vực quản lý.

Cụ thể hóa chủ trương này, Chính phủ ban hành nhiều nghị quyết, trong đó Nghị quyết số 258/NQ-CP ngày 31/8/2026 yêu cầu đổi mới thực chất, toàn diện công tác cải cách thủ tục hành chính, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm trên cơ sở quản trị rủi ro, tăng cường kiểm soát dựa trên dữ liệu, lấy doanh nghiệp và người dân làm trung tâm phục vụ.

Theo Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam, việc cắt giảm cần đi vào chiều sâu, mang lại hiệu quả thiết thực nhưng không buông lỏng quản lý. Vì vậy, cơ quan xây dựng pháp luật và cộng đồng doanh nghiệp cần tăng cường trao đổi để hiểu đúng bản chất, vị trí, vai trò của thủ tục hành chính, từ đó tìm điểm cân bằng.

Ông Ngọc lưu ý, thủ tục hành chính vẫn cần thiết khi giúp người dân, doanh nghiệp thực hiện hiệu quả quyền và nghĩa vụ. Vấn đề không phải cắt giảm tất cả thủ tục, mà là rà soát kỹ điều kiện kinh doanh, kiên quyết bãi bỏ giấy phép con chồng chéo, bất hợp lý, không còn phù hợp. Cơ quan Nhà nước cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang phục vụ, lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo chất lượng hoạt động.

Quá trình này phải gắn với chuyển đổi số, kết nối và khai thác dữ liệu liên thông giữa các cơ quan, tránh yêu cầu doanh nghiệp cung cấp nhiều lần thông tin mà Nhà nước đã có. Đồng thời, cần đề cao trách nhiệm giải trình của người đứng đầu, khắc phục tình trạng đùn đẩy trách nhiệm, nhũng nhiễu, gây phiền hà trong thực thi công vụ.

Ông Ngọc đề nghị Hội Luật gia các cấp và chuyên gia pháp lý sát cánh cùng các hiệp hội doanh nghiệp, nhận diện kịp thời vướng mắc để kiến nghị sửa đổi quy định thông qua hoạt động xây dựng pháp luật, phản biện xã hội và tổng rà soát văn bản quy phạm pháp luật.

Các trung tâm tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý thuộc hệ thống Hội cũng cần tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ miễn phí, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa, giúp doanh nghiệp hiểu đúng quy định, phòng ngừa rủi ro và giải quyết tranh chấp từ cơ sở.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường giảm hơn 5.300 tỷ đồng chi phí tuân thủ

Từ thực tiễn triển khai, bà Ngô Thị Tuyết, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho biết cải cách thủ tục hành chính không đơn thuần là nhiệm vụ kỹ thuật mà còn là giải pháp tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi, khơi thông nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Với doanh nghiệp, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, giảm yêu cầu thủ tục giúp tiết kiệm chi phí, dành thêm nguồn lực cho sản xuất, kinh doanh và mở ra cơ hội đầu tư.

Theo bà Tuyết, thời gian qua, Đảng, Quốc hội và Chính phủ xác định cải cách thể chế, đơn giản hóa thủ tục, cắt giảm điều kiện kinh doanh và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền là những nhiệm vụ trọng tâm. Trong đó, Nghị quyết số 66/NQ-CP ngày 26/3/2025 đặt ra mục tiêu cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục liên quan đến sản xuất, kinh doanh giai đoạn 2025 - 2026.

Các chỉ tiêu được bà chia sẻ gồm: cấp Bộ chỉ thực hiện không quá 30% tổng số thủ tục thuộc lĩnh vực quản lý; cắt giảm tối thiểu 30% ngành, nghề kinh doanh có điều kiện; giảm 50% thời gian giải quyết và 50% chi phí tuân thủ trong năm 2026 so với năm 2024.

Yêu cầu này có ý nghĩa đáng kể với Bộ Nông nghiệp và Môi trường do phạm vi quản lý rộng, từ đất đai, tài nguyên nước, môi trường, biển và hải đảo đến nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, chăn nuôi, trồng trọt. Đây là những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến sản xuất, kinh doanh, tiến độ dự án và chi phí doanh nghiệp.

Sau gần hai năm triển khai cải cách, Bộ đã cắt giảm 22 ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, tương ứng 44,9%; giảm 349 điều kiện kinh doanh, tương ứng 41,31%.

Tổng số thủ tục được cắt giảm, đơn giản hóa là 629, giúp rút ngắn 9.007 ngày giải quyết, tương ứng 54,04% thời gian thực hiện. Chi phí tuân thủ giảm 5.318 tỷ đồng, tương ứng 54,81% so với năm 2024. Bộ đồng thời phân cấp 119 thủ tục, đưa tỷ lệ thủ tục thuộc thẩm quyền giải quyết của cấp Bộ xuống còn 27,16%.

Bà Ngô Thị Tuyết - Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phát biểu tại sự kiện. Ảnh: Thu Trang/Mekong ASEAN

Một lần cung cấp thông tin, nhiều lần sử dụng

Theo bà Tuyết, cắt giảm thủ tục phải đi cùng đổi mới phương thức quản lý, chú trọng phân cấp, phân quyền và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên đánh giá rủi ro.

Cải cách không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Cơ quan Nhà nước cần tập trung kiểm tra, giám sát lĩnh vực, đối tượng có nguy cơ cao; tận dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn và dữ liệu để giảm yêu cầu xác nhận, chứng nhận không cần thiết. Với nội dung có thể kiểm soát bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn, việc bổ sung các lớp giấy phép cần được xem xét để tránh tăng gánh nặng tuân thủ.

Bà Tuyết cũng nhấn mạnh việc thiết kế thủ tục theo nhu cầu thực tế của người thực hiện. Quy trình phải xác định rõ doanh nghiệp cần cung cấp thông tin gì, cơ quan Nhà nước đã có dữ liệu nào và bước xử lý nào thực sự cần thiết.

Số hóa vì vậy không nên dừng ở đưa biểu mẫu giấy lên môi trường điện tử, mà phải gắn với tái cấu trúc quy trình, kết nối và chia sẻ dữ liệu. Mục tiêu là một lần cung cấp thông tin, nhiều lần sử dụng; một lần kê khai để nhiều cơ quan cùng khai thác, hạn chế nộp lại giấy tờ và các bước trung gian.

Thời gian tới, Bộ sẽ rà soát thủ tục theo ngành, lĩnh vực và chuỗi hoạt động sản xuất, kinh doanh thay vì từng thủ tục riêng lẻ; loại bỏ thành phần hồ sơ, bước thực hiện và yêu cầu quản lý trùng lặp. Phân cấp, phân quyền sẽ gắn với nguồn lực, hướng dẫn nghiệp vụ, năng lực địa phương và trách nhiệm giải trình; hậu kiểm được thực hiện có trọng tâm, trọng điểm theo mức độ rủi ro.

Bộ đồng thời đẩy mạnh chia sẻ dữ liệu, tái cấu trúc quy trình số, hướng tới thực hiện thủ tục không phụ thuộc địa giới hành chính; tăng tiếp nhận phản ánh của doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng để rà soát quy định và khâu xử lý chậm. Hoạt động đối thoại sẽ tiếp tục được duy trì, sau diễn đàn về thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh tổ chức trong tháng 6/2026.

Theo bà Tuyết, cải cách phải được thực hiện thường xuyên, đánh giá bằng thời gian, chi phí doanh nghiệp tiết kiệm được và khả năng mở rộng kinh doanh, thay vì chỉ đếm số thủ tục đã cắt giảm.