Thảo luận tại hội trường sáng ngày 12/8 về chủ trương đầu tư dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội, các đại biểu Quốc hội đều nhất trí với việc đầu tư dự án, song cũng có những băn khoăn, đề xuất để việc thực hiện được hiệu quả.

Hoà thượng Thích Bảo Nghiêm - Đoàn ĐBQH TP Hà Nội. Ảnh: Media Quốc hội

Theo đại biểu Thích Bảo Nghiêm (Đoàn Hà Nội), đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội không chỉ là một dự án giao thông mà còn là công trình hạ tầng chiến lược, có vai trò tổ chức lại không gian phát triển của Thủ đô và vùng Thủ đô, tăng cường kết nối Hà Nội với các địa phương và các đầu mối kinh tế, giao thông quan trọng.

“Nếu đường Vành đai 4 mở rộng không gian phát triển cận đô thị thì đường Vành đai 5 cần được định vị là vành đai liên kết phát triển ở quy mô vùng. Qua đó, tuyến đường có thể góp phần phân bổ hợp lý các chức năng công nghiệp, logistics, dịch vụ và đô thị, tạo động lực phát triển mới cho toàn vùng,” ông nói.

Đại biểu đề nghị làm rõ hơn chức năng phân luồng giao thông từ xa, nhất là tạo điều kiện để các luồng vận tải liên tỉnh, đặc biệt là hàng hóa không có nhu cầu đi vào Hà Nội, được kết nối trực tiếp mà không phải đi sâu vào khu vực đô thị trung tâm; xác định các nút giao, tuyến kết nối thiết yếu cần đầu tư đồng bộ với từng đoạn tuyến Vành đai 5, đồng thời gắn với tiến độ, nguồn vốn và trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan, địa phương.

Đại biểu Tạ Thị Yên (Đoàn Điện Biên) cho rằng giá trị của đường Vành đai 5 không chỉ nằm ở chiều dài 349 km mà còn ở khả năng kết nối các tuyến cao tốc hướng tâm, trung tâm sản xuất, logistics, cảng biển, cảng hàng không với khu vực trung du, miền núi phía Bắc. Vì vậy bà cho rằng khi xác định thứ tự ưu tiên đầu tư, bên cạnh lưu lượng giao thông và khả năng cân đối vốn, cần tính đến hiệu quả kết nối liên vùng và khả năng mở rộng không gian phát triển.

Phân bổ vốn cần tính đến khả năng của từng địa phương

Liên quan đến việc bố trí nguồn vốn, đại biểu Thích Bảo Nghiêm cho biết, Chính phủ dự kiến tổng mức đầu tư dự án khoảng 288.000 tỷ đồng. Trong giai đoạn 2026 - 2030, ngân sách Trung ương dự kiến bố trí 59.700 tỷ đồng cho tuyến chính cao tốc, trong khi các địa phương có trách nhiệm bố trí vốn cho bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, đường sắt và đường song hành.

Đại biểu thống nhất với nguyên tắc địa phương hưởng lợi phải có trách nhiệm tham gia đầu tư song nhấn mạnh Vành đai 5 là công trình có tính chất liên vùng, không phải công trình riêng của bất kỳ địa phương nào. Do đó, cần làm rõ nguyên tắc phân định trách nhiệm nguồn vốn Trung ương và địa phương, căn cứ vào tính chất từng hạng mục, khả năng cân đối ngân sách và mức độ hưởng lợi.

Đại biểu Tạ Thị Yên (Đoàn Điện Biên). Ảnh: Media Quốc hội

Theo đại biểu Tạ Thị Yên, toàn tuyến Vành đai 5 dài khoảng 349 km nhưng giai đoạn 2026 - 2030 mới ưu tiên khoảng 116 km. Trong điều kiện nguồn lực có hạn, bà cho rằng không nên dàn đều vốn theo địa giới hành chính hoặc chiều dài tuyến. Đồng thời cần ưu tiên đoạn có thể khai thác độc lập, tạo ngay hiệu quả mạng lưới, mở hành lang phát triển mới và đã sẵn sàng về mặt bằng, nguồn vốn. Công tác giải phóng mặt bằng và chuẩn bị nguồn vật liệu cũng cần đi trước một bước, có đầu mối chịu trách nhiệm, mốc tiến độ rõ ràng.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn Hải Phòng) quan tâm đến trách nhiệm của các địa phương trong bố trí vốn cho bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và đầu tư đường song hành.

Theo đại biểu, nghĩa vụ này không nên chỉ phân bổ theo chiều dài tuyến đi qua mà cần tính đến khả năng cân đối ngân sách thực tế của từng địa phương. Với Hải Phòng, nếu phải bố trí nguồn lực cho cả đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội và tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, nguồn vốn còn lại dành cho các dự án khởi công mới sẽ rất hạn chế.

Một nguồn lực có thể hỗ trợ các địa phương là giá trị gia tăng từ quỹ đất hai bên tuyến. Tuy nhiên, nguồn thu này chỉ phát sinh sau khi hạ tầng được hình thành. Do đó, đại biểu đề nghị giao Chính phủ xác định tỷ lệ phân chia và phương thức thực hiện; đồng thời xây dựng cơ chế hỗ trợ đối với những địa phương thực sự khó khăn về cân đối vốn, gắn với khả năng khai thác nguồn thu từ quỹ đất hai bên tuyến, qua đó bảo đảm tiến độ chung của dự án.

Bảo đảm hoàn thiện mạng lưới giao thông kết nối liên vùng

Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh phát biểu giải trình cuối phiên thảo luận. Ảnh: Media Quốc hội

Phát biểu giải trình cuối phiên thảo luận, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, đường Vành đai 5 nằm trong chương trình hành động của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, về đột phá phát triển kết cấu hạ tầng giao thông. Và theo quy hoạch mạng lưới giao thông đường bộ vùng Thủ đô Hà Nội đã được thông qua, việc tổ chức mô hình các trục hướng tâm kết nối với các đường vành đai, trong đó có đường Vành đai 5, là cực kỳ quan trọng có vị trí, vai trò và chức năng tổ chức không gian và phát triển giao thông.

Theo Bộ trưởng, đường Vành đai 3 chủ yếu phục vụ khu vực nội đô và đô thị Hà Nội, đường Vành đai 4 góp phần kết nối vùng đô thị trung tâm với các khu vực phát triển mới lân cận thì Vành đai 5 có vai trò liên kết các đô thị đối trọng, trung tâm kinh tế - công nghiệp và các đầu mối giao thông quan trọng của toàn vùng.

Tuyến đường sẽ kết nối 6 tuyến cao tốc hướng tâm gồm Hà Nội - Lào Cai, Hà Nội - Thái Nguyên, Hà Nội - Lạng Sơn, Hà Nội - Hải Phòng, cao tốc Bắc - Nam và Hà Nội - Hòa Bình. Ngoài ra trong tương lai còn kết nối Hà Nội - Gia Bình, kết nối giữa Hải Phòng và Quảng Ninh; đồng thời kết nối các quốc lộ như Quốc lộ 1, Quốc lộ 2, Quốc lộ 3, Quốc lộ 6... các đầu mối đường sắt quốc gia, đường sắt đô thị.

“Vì vậy, việc thực hiện xây dựng đường Vành đai 5 sẽ bảo đảm hoàn thiện mạng lưới giao thông kết nối liên vùng,” Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh.

Liên quan đến nguồn lực đầu tư tại các địa phương, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho rằng việc triển khai Vành đai 5 thể hiện quyết tâm thực hiện chương trình của Đại hội XIV của Đảng và đã nằm trong chương trình hành động tại các địa phương có tuyến đi qua. Theo đó, các địa phương phải chủ động cân đối ngân sách, rà soát, sắp xếp các nhiệm vụ đầu tư để tập trung nguồn lực cho công trình chung có tính chất liên kết vùng.

Trình Quốc hội dự án Vành đai 5 vùng Thủ đô trên 288.000 tỷ đồng

Đại biểu Quốc hội: Địa phương cũng mong có chính sách đặc thù để đẩy nhanh dự án

Khởi công tuyến Vành đai 5 vùng Thủ đô trước năm 2030

Lập Hội đồng thẩm định tiền khả thi dự án Vành đai 5 Thủ đô

Đánh giá kỹ hiệu quả phương án đầu tư công cho dự án Vành đai 5