Sáng ngày 17/11, Cục Báo chí (Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch) tổ chức hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại thuốc lá trong tiến trình sửa đổi Luật phòng, chống tác hại thuốc lá.
![]() |
| Ông Đặng Khắc Lợi - Phó Cục trưởng Cục Báo chí phát biểu khai mạc hội thảo. Ảnh: Đinh Nhung/Mekong ASEAN |
Phát biểu khai mạc, ông Đặng Khắc Lợi - Phó Cục trưởng Cục Báo chí, dẫn số liệu của Bộ Y tế cho biết mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, trong đó khoảng 84.000 người do hút thuốc chủ động và hơn 18.000 người do hút thuốc thụ động. Chi phí y tế và tổn thất kinh tế do thuốc lá ước tính khoảng 108.000 tỷ đồng mỗi năm, tương đương 1,14% GDP.
Theo ông Lợi, sau hơn 13 năm thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012, Việt Nam đã đạt một số kết quả tích cực. Tuy nhiên, những bất cập trong cảnh báo sức khỏe, quản lý hoạt động bán lẻ, thực thi quy định về môi trường không khói thuốc và sự xuất hiện của các sản phẩm thuốc lá mới đang đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện pháp luật.
Ngăn người trẻ hút điếu thuốc đầu tiên
Nêu quan điểm tại hội thảo, đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến cho rằng, trọng tâm của chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá trong thời gian tới phải đặt phòng ngừa lên hàng đầu, ưu tiên giảm số người bắt đầu hút thuốc, nhất là thanh thiếu niên.
Theo ông, việc vận động một người đã nghiện thuốc lá từ bỏ thói quen là rất khó khăn. Trong khi đó, ngăn học sinh hay sinh viên tiếp cận thuốc lá là điều có thể thực hiện sớm và hiệu quả hơn. “Tôi nhấn mạnh suy nghĩ xuyên suốt của tôi trong quá trình sửa đổi và thế giới đang hướng đến, vẫn là 'phòng' cho đối tượng chưa hút tiếp cận,” ông Tiến chia sẻ.
Từ quan điểm đó, đại biểu Quốc hội đề xuất nhiều giải pháp nhằm giảm sức hấp dẫn của thuốc lá, hạn chế khả năng tiếp cận và ngăn ngừa hành vi hút thử dẫn đến nghiện.
Trước hết là tăng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá. Theo ông, đây là công cụ phòng ngừa có khả năng tác động trực tiếp, thường xuyên đến người tiêu dùng, nhất là những người chưa hút thuốc.
Ông cho biết, Việt Nam hiện quy định diện tích cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh chiếm ít nhất 50% mỗi mặt chính của bao thuốc lá. Tuy nhiên, 6 mẫu cảnh báo được sử dụng từ năm 2013 đến nay chưa thay đổi về hình ảnh. Ông cũng dẫn nghiên cứu năm 2019 của Trường Đại học Y tế Công cộng cho thấy hiệu quả của cả 6 mẫu cảnh báo đều giảm rõ rệt, trong đó 3 mẫu được đánh giá dưới mức trung bình.
![]() |
| Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng. Ảnh: Đinh Nhung/Mekong ASEAN |
Theo đại biểu Quốc hội, tình trạng hình ảnh cảnh báo chưa nổi bật, màu in thiếu rõ nét, thậm chí bị tem dán che khuất, trong khi thiết kế và nhận diện thương hiệu thuốc lá vẫn thu hút sự chú ý. Việc duy trì các mẫu cảnh báo cũ trong thời gian dài có thể làm giảm khả năng tác động đến người tiêu dùng, đặc biệt là thanh thiếu niên.
Đại biểu Vũ Văn Tiến đề xuất nâng diện tích cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh và chữ lên ít nhất 80% mỗi mặt chính của bao thuốc lá, tiến tới áp dụng bao bì trơn, đồng thời xây dựng cơ chế thay đổi định kỳ hình ảnh và nội dung cảnh báo. Theo ông, tăng diện tích và đổi mới cảnh báo không chỉ giúp người đang hút nhận thức rõ hơn về nguy cơ sức khỏe mà còn góp phần giảm sức hấp dẫn của sản phẩm đối với người chưa từng hút.
“Chúng ta không thể chậm thêm và để thêm một thế hệ trẻ qua năm này đến năm khác bước vào vòng xoáy độc hại của thuốc lá, gánh chịu những hệ lụy nặng nề về sức khỏe và tương lai,” ông Tiến nhấn mạnh.
Bên cạnh cảnh báo trên bao bì, đại biểu Vũ Văn Tiến đề nghị kiểm soát chặt việc trưng bày thuốc lá tại các điểm bán lẻ; sử dụng chính sách thuế, giá để hạn chế khả năng tiếp cận thuốc lá của người trẻ; làm rõ trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý các cơ sở thuộc diện cấm hút thuốc...
Ông Tiến còn đề cập đến ảnh hưởng của hình ảnh hút thuốc trong các sản phẩm văn hóa, nghệ thuật đối với người trẻ. Theo ông, những cảnh nhân vật hút thuốc trong phim ảnh, sân khấu, truyền hình, đặc biệt khi gắn với tâm trạng buồn bã, căng thẳng hoặc hình tượng nhân vật, có thể tác động đến nhận thức và hành vi của thanh thiếu niên.
Cần cấm toàn diện các sản phẩm thuốc lá mới
Bên cạnh các giải pháp đối với thuốc lá truyền thống, việc ngăn chặn thanh thiếu niên tiếp cận thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cũng là nội dung được bàn luận tại hội thảo.
Bác sĩ Nguyễn Tuấn Lâm, đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam, đánh giá cao việc Quốc hội ban hành Nghị quyết 173/2024/QH15 về cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, có hiệu lực từ ngày 1/1/2025.
![]() |
| Bác sĩ Nguyễn Tuấn Lâm chia sẻ tại hội thảo. Ảnh: Đinh Nhung/Mekong ASEAN |
Theo kết quả khảo sát cuối năm 2025 của Trường Đại học Y tế Công cộng được ông Lâm dẫn lại, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm 13 - 17 tuổi còn 0,77%, trong khi nhóm 18 - 24 tuổi là 3,3%. Tuy nhiên, ông Lâm cảnh báo các sản phẩm thuốc lá mới đang được thiết kế với nhiều hương vị, hình thức hấp dẫn giới trẻ. Ngoài thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thị trường còn xuất hiện các sản phẩm như túi ngậm nicotine, với một số loại có hàm lượng nicotine lên tới 150 mg.
Đại diện WHO kiến nghị hoàn thiện quy định cấm toàn diện các sản phẩm thuốc lá mới, bao gồm cả sản phẩm có chứa và không chứa nicotine, đồng thời kiểm soát linh kiện, dung dịch và các cấu phần liên quan.
Ông nhấn mạnh cần ưu tiên ngăn chặn nguồn cung, hoạt động nhập lậu, kinh doanh và quảng cáo thuốc lá mới, thay vì chỉ tập trung xử phạt người sử dụng.
Cảnh báo sức khoẻ kết hợp thông tin hỗ trợ
Từ góc độ truyền thông, ông Nguyễn Đình Thành - Phó tổng giám đốc Công ty công nghệ truyền thông NetSpace cho rằng, khi các hình thức quảng cáo thuốc lá bị hạn chế, bao bì sản phẩm và hoạt động trưng bày tại điểm bán trở thành hai kênh tiếp thị quan trọng của doanh nghiệp thuốc lá.
Theo ông, bao bì không đơn thuần là vật chứa sản phẩm mà còn là công cụ nhận diện thương hiệu, tác động đến tâm lý và hành vi tiêu dùng. Trong khi đó, việc trưng bày công khai tại các cửa hàng có thể kích thích nhu cầu mua, khiến người đang hút khó từ bỏ và làm tăng khả năng tiếp cận của người chưa từng sử dụng.
Ông Thành đồng tình với đề xuất nâng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao thuốc lá lên 85%, thay đổi định kỳ hình ảnh, nội dung cảnh báo và nghiên cứu áp dụng bao bì trơn.
Đối với hoạt động bán lẻ, ông đề xuất không trưng bày công khai bao thuốc lá mà che kín sản phẩm, chỉ hiển thị tên và giá bán. Cách làm này vẫn cho phép kinh doanh nhưng hạn chế việc trưng bày trở thành một hình thức quảng cáo gián tiếp.
Ngoài ra, ông Thành cho rằng cảnh báo sức khỏe không nên chỉ tập trung vào những hình ảnh gây sợ hãi mà cần kết hợp thông tin hỗ trợ cai nghiện, chẳng hạn số điện thoại tư vấn, mã QR hoặc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để người hút thuốc dễ dàng tiếp cận dịch vụ hỗ trợ.